Als je hem ziet, is het eigenlijk al te laat

Schuilen in de kelder is vooralsnog het enige wat erop zit als het tornadoseizoen is aangebroken in Tornado Alley in de Verenigde Staten.

Hoe ontstaat een tornado?

'De grote tornado's beginnen met een supercel', vertelt Reinier van den Berg van Meteo Consult. Een supercel is een onweersbui die horizontaal ronddraait. Doordat warme lucht in de storm van beneden naar boven beweegt, ontstaat er een sterke opwaartse stroming. Deze stroming zorgt ervoor dat de horizontale beweging ombuigt totdat deze rechtop staat. Zo vormt zich in de storm een verticale trechter die uiteindelijk, als hij in de buurt van de grond komt, een tornado veroorzaakt.


Slechts tien procent van de supercellen groeit uit tot tornado. En meestal zijn die lang niet zo sterk als de tornado die eergisteren met verwoestende kracht over Oklahoma City trok. Vaak zijn lokale, individuele eigenschappen van de supercel belangrijk. Zo blijkt dat sommige supercellen sneller draaien, waardoor de tornado aan kracht en snelheid wint.


Waarom komen tornado's zo vaak voor in de lente in de Verenigde Staten?

Een kwart van de VS ligt in de zogeheten Tornado Alley, een gebied van Texas tot Zuid-Dakota waar jaarlijks ongeveer duizend tornado's zijn. Deze strook wordt zo geplaagd door de wervelwinden, doordat de warme lucht vanuit de Golf van Mexico er botst met de koude lucht vanuit Canada.


De orkanen ontstaan voornamelijk in de lente omdat het temperatuurverschil tussen de twee luchtstromen dan het grootst is. Dat betekent echter niet dat de rest van het jaar geen tornado's ontstaan. Ooit was er zelfs op Oudejaarsdag nog een tornado in St. Louis.


Zijn tornado's te voorspellen?

De Oklahoma-tornado werd pas een kwartier voordat hij zich aandiende voorspeld. Het is moeilijk om ze te zien aankomen, omdat elke supercel kan uitgroeien tot een tornado, en daarvan zijn er in het tornadoseizoen soms meerdere op een dag. Een tornadowaarschuwing komt pas als de tornado werkelijk te zien is, maar dan is het eigenlijk al te laat. Aan de andere kant is eerder een waarschuwing geven niet nuttig; dat zou betekenen dat burgers jaarlijks tientallen keren onnodig bang worden gemaakt. Op dit moment is veel tornado-onderzoek erop gericht om supercellen beter van elkaar te onderscheiden. Zo wordt het hopelijk mogelijk om beter te voorspellen welke stormen uitgroeien tot tornado's en welke onschuldig zijn.


En kunnen we ze dan misschien vernietigen?

Veel Amerikanen vragen zich af of het niet mogelijk is om de storm met een bom te stoppen. Van den Berg wijst op de praktische problemen: 'Zo'n stormfront met supercellen is honderden kilometers breed. Alle cellen aanpakken kan niet. En een vliegtuig met bom prepareren en laten opstijgen als de tornado zichtbaar is, duurt te lang.'


Zelfs als dat zou kunnen, blijft de vraag of een bom genoeg is. 'Een tornado heeft evenveel energie als ongeveer 300.000 Nederlandse gezinnen in een jaar verbruiken. Tornado's zijn veel te krachtig om te bestrijden.'


Komen tornado's in Nederland voor?

Ja. De zwaartecategorie van de Oklahoma-tornado is erg zeldzaam en zal in Nederland waarschijnlijk nooit voorkomen. Maar iets zwakkere tornado's zijn in het verleden vaker langsgekomen. In 1925 en 1927 trokken twee wervelwinden over Borculo en de Achterhoek. 'De kracht van de tornado's was groot genoeg om de stevige stenen huizen te vernietigen', zegt van den Berg. Nog eerder, in de 17de eeuw, verwoestte een tornado de Domkerk in Utrecht; en vorig jaar nog zorgden tornado's voor schade in de dorpen Rijswijk in Brabant en Montfort in Limburg.


Overigens komen in Nederland relatief veel tornado's voor: 8,4 per tienduizend vierkante meter. In Oklahoma zijn dat er 'slechts' 3,2. De Amerikaanse tornado's zijn echter veel groter en schadelijker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden