'Als je eerlijk bent, luisteren ze wel'

Radicalisering, drugs, schulden: er is haast een superleraar nodig om al dit soort problemen te begeleiden. Johan Goossens (32), docent en cabaretier: 'Je moet ze niet in huis nemen.'

Wat een superleraar tegenwoordig allemaal zou moeten kunnen? Johan Goossens denkt na en zegt dan: 'Het belangrijkste is dat je hart hebt voor de kinderen. En dat je er lol in hebt.'

Hij zit in het café van filmtheater Kriterion te Amsterdam. Goossens, docent en cabaretier, werkt in een studio om de hoek aan zijn nieuwe theaterprogramma. Hij zegt dat hij zich soms persoonlijk verantwoordelijk voelt voor zijn leerlingen. 'Je komt schrijnende gevallen tegen. Soms moet je je als leraar inhouden om niet te ver te gaan. Je moet ze niet in huis nemen.'

Soms is daar wel de neiging toe, als hij iemand ziet afglijden. Bijvoorbeeld toen een meisje op school verscheen met steeds grotere wallen onder haar ogen. 'Ik zei: wat zie je er vermoeid uit. Toen zei ze: 'Ja ik kwam gisteravond laat thuis en ik mocht van mijn ouders het huis niet meer in.' Ze werd buitengesloten, zei ze. Ik had net een nieuw appartement en dacht, kom dan maar bij mij. Later bleek ze al die nachten te hebben gewerkt als drugshandelaar.'

Dertien klassen

Johan Goossens heeft Nederlands gestudeerd aan de UvA. Naast zijn studie timmerde hij aan de weg als cabaretier. In 2006 won hij op het Groninger cabaretfestival alle prijzen (de jury-, de publieks- en de persoonlijkheidsprijs). Zijn tweede show werd niet goed ontvangen en het aantal optredens liep terug. Goossens solliciteerde naar een baan als leraar Nederlands op een roc in Amsterdam. Hij kon de volgende dag beginnen en kreeg meteen dertien klassen.

De maatschappelijke rol van de leraar is volgens Goossens belangrijker geworden nadat in Rotterdam en Amsterdam de leerplichtige leeftijd werd verhoogd van 18 naar 23 jaar. 'Daardoor moeten hele volksstammen naar school terwijl ze daar geen zin in hebben. Die zeggen letterlijk: ik zit hier voor mijn uitkering, of voor mijn studiefinanciering.'

Leerlingen die er echt geen zin in hebben, stuurt Goossens de klas uit, of ze komen uit zichzelf niet meer opdagen. De docent moet het allemaal bijhouden. 'Die absentie, dat is een werk jongens!', zegt Goossens. 'Toen ik de mentorklas had... ik denk dat eenderde niet kwam. Je moet de absentie op tijd melden, anders krijgt de school 1.000 euro boete.'

In vergaderingen spreken de leraren over uithuisplaatsingen, rechtszaken en mishandelingen. 'Sinds de aanslagen in Parijs hebben we het over radicalisering. We hebben een brief gekregen van het bestuur dat we het moeten melden als iemand in de klas extreme uitspraken doet.'

Ook de schulden van leerlingen komen aan bod. 'Tijdens mentorlessen moeten we leerlingen inzicht geven in hun financiën. Ze moeten hun eigen budgetten uittekenen. Dan vergeten ze hun vaste lasten, dat ze op school iedere dag een broodje kopen bijvoorbeeld.'

Neemt de leraar zo niet de taak over van de opvoeder?

'Ik weet niet of het opvoeden is, het is meer een soort van maatschappelijk werken. Deze generatie geeft geld uit als water, het is de schuldengeneratie. Intussen komen ze wel steeds met een nieuw paar schoenen aanzetten. Soms ga je zo ver en vraag je: waarom heb je dat nodig?'

De docenten op het roc bereiden de leerlingen voor op de arbeidsmarkt. Dat begint bij de meest basale dingen, zegt Goossens. Op het laagste niveau is het belangrijkste dat leerlingen leren zich netjes te gedragen en op tijd te komen. 'Je kunt nog wel een vak leren, maar dan gaan ze op stage en komen ze snel weer terug omdat ze geen 'u' kunnen zeggen.'

Is dat zo moeilijk dan?

'Ja, veel leerlingen hebben een autoriteitsprobleem. Tegen mij willen ze dan geen u zeggen. Ze zeggen: jij hebt geen kinderen, je bent maar een paar jaar ouder dan ik.'

Goossens verwerkte zijn ervaringen als docent in zijn cabaretshow Leer mij de mensen kennen. Die show maakte hem bekend bij het grote publiek. 'Als het van jou is dan is het met een W. Jouw BlackBerry, jouw scooter, jouw strafblad', grapte hij. 'Zo is me uitgelegd, niveau 1 zit in de gevangenis, en niveau 2 zit net daarbuiten. Althans, aan het begin van het schooljaar.'

Het gaat weer goed met zijn carrière als cabaretier. Goossens ruilde zijn lessen Nederlands in voor een wat rustigere baan als theaterdocent, op hetzelfde roc. Deze keer komen de leerlingen gemotiveerder in zijn lessen. 'Theater is een écht praktijkvak', zegt Goossens. Leerlingen begrijpen beter waarom ze het moeten leren. 'Het is heel praktisch, en dat is waar ze goed in zijn.'

'Weet je wat het is', zegt Goossens, 'Leerlingen van niveau 2 moeten een taalniveau beheersen dat een te grote hersencapaciteit vraagt. Een groot deel van het schoolverzuim en de desinteresse in het roc komt doordat leerlingen dingen moeten leren die ze helemaal niet kunnen. Dat kan anders.

'Ik zou voorstellen om voor een vak een joker in te zetten. Als je één vak echt niet beheerst, zoals rekenen of Nederlands, terwijl je in andere vakken weer heel goed bent, dan moet je toch je diploma kunnen halen. Als je schoonheidsspecialist wordt, waarom zou je dan goed moeten kunnen rekenen?'

Het lesgeven heeft Goossens veel geleerd. Hij is sociaal vaardiger geworden. Dit komt hem van pas in zijn cabaret en het maakt hem een betere leraar. 'Uiteindelijk draait het erom, zowel in het theater als in het onderwijs, dat je contact maakt door taal.' In zijn nieuwe show heeft hij het over de mens achter de leraar. Volgens Goossens moet een goede docent contact maken door een open lichaamshouding en hij moet ook complimenten kunnen geven.

Lichaamshouding is toch iets wat een kleinkunstenaar tot in de finesses beheerst?

'Ja, maar als je les gaat geven, moet je nog honderd andere manieren aanleren om mensen te benaderen. Neem bijvoorbeeld de mentorgesprekken, die zijn één op één en heel intiem. Leerlingen vertellen aangrijpende verhalen, bijvoorbeeld over een moeder met borstkanker, die op sterven ligt.

'Als het te intiem werd, ging ik altijd uit het raam staren, omdat ik dacht de leerling daarmee ruimte te geven om zijn verhaal te doen. Pas later realiseerde ik me dat dat ongeïnteresseerd kan overkomen.'

In het theater spreek je soms iemand aan op de voorste of achterste rij. Is dat te vergelijken met de situatie in de klas?

'Je zoekt in het theater ook wel naar de opening, je wilt die mensen bereiken. Dat wil je in de klas ook. Soms moet je je kwetsbaar opstellen. Maakt iemand een grap over Michael Jackson en dan zeg ik: ik was altijd fan van Michael Jackson. 'Oh moest je huilen toen hij doodging?' Dan zeg ik: 'Ja, ik moest wel huilen.' Omdat je dan eerlijk bent, luisteren ze wel.'

Daglicht, de theatervoorstelling van Johan Goossens, gaat op 20/5 in première in de Kleine Komedie in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden