'Als je een mobieltje weggooit, gooi je een heleboel goud weg'

Vanwege de crisis denken politici en economen nauwelijks meer aan grondstoffen. Toch zouden ze dat moeten doen, betoogt europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy. 'Hergebruik van grondstoffen bepaalt hoe langer hoe meer onze welvaart.'

MICHAEL PERSSON

'Weet je wat raar is?' Gerben-Jan Gerbrandy pakt zijn iPhone uit zijn zak. 'Dat dit ding op de markt mag komen. Waar zit de batterij? Hij kan nergens open, je kunt nergens bij. Ik sprak laatst iemand bij een recyclingbedrijf, die vond dat belachelijk. Er zitten zoveel mooie materialen in, maar die zijn nauwelijks terug te winnen. Dit is een ouderwets ontwerp.'

Gerbrandy, een 44-jarige Europarlementariër voor D66, een verre achterneef van de oorlogspremier Pieter Gerbrandy, lanceerde afgelopen week een rapport over efficiënter grondstoffengebruik. Recycling dus, onder andere. Niet omdat het zo'n belangrijk milieu-onderwerp is - goed, óók omdat het zo'n belangrijk milieuonderwerp is - maar vooral omdat het zo'n belangrijk economisch onderwerp is. 'Hiermee staat of valt onze welvaart. Het bedrijf van de toekomst is efficiënt met grondstoffen, of het bestaat niet meer.'

Is dat niet heel erg een gedachte uit 1972, de periode van de Club van Rome?

'Wat de Club van Rome in 1972 heeft gezegd begint nu echt tot uiting te komen. Onze hele economie is verslaafd aan goedkope grondstoffen. Gedurende anderhalve eeuw - zo ongeveer vanaf de Industriële Revolutie - zijn grondstoffen steeds goedkoper geworden. Maar de afgelopen tien jaar is de daling van die 150 jaar helemaal tenietgedaan. Heeft u de jaarcijfers van AkzoNobel gezien? Van Unilever? Die gingen alleen maar over grondstoffen. De kosten stijgen enorm. We moeten fundamenteel anders naar de economie gaan kijken.'

Wat bedoelt u daarmee?

'Neem zo'n Wientjes van VNO-NCW, die weer over de nulgroei begint om de crisis het hoofd te bieden. Loonmatiging om de kosten te beheersen? Daar zitten de problemen niet. Ik heb veel liever dat werkgevers zich druk maken om de grondstoffen. Dáár komt de inflatie vandaan.

'Ik stond vorige maand in een doe-het-zelfzaak waar de eigenaar net bezig was nieuw prijsjes op te plakken. De Bisonkit ging met 25 procent omhoog. Als dat over de volle breedte plaatsvindt, ga je dat echt voelen als consument. Er wordt in de politiek vaak en lang gepraat over de koopkrachtplaatjes, en hoe het beleid daar een paar tienden van een procent aan verandert. Maar die prijsstijgingen hebben veel meer effect. Grondstoffen zijn de sluipmoordenaar van de koopkracht.'

De werkgevers zijn nog bezig met de vorige oorlog?

'Het verbaast mij enorm. Heel veel bedrijven kijken gewoon niet ver vooruit. De grote misschien wel - die hebben daar een afdeling voor - maar de kleinere bedrijven zijn afhankelijk van hun brancheverenigingen, zoals VNO-NCW. Die laten dit liggen. Het gaat te snel, ze kunnen het niet volgen, en vervallen dan in oude reflexen. Het is niet voor niets dat een aantal groene bedrijven een alternatieve werkgeversclub hebben opgericht, De Groene Zaak. Ik maak me geen zorgen over die koplopers, die komen er wel. Maar die andere 80, 90 procent moeten we meetrekken.'

Is het onderwerp voor veel bedrijven en politici misschien te groen?

'Dat is het probleem. Het rapport dat ik heb opgesteld wordt in het parlement besproken door de milieucommissie, maar zou eigenlijk naar de economische commissie moeten. Ook de meeste lidstaten zijn er nog niet echt mee bezig; die hebben tot nu toe heel flauwtjes op dit dossier gereageerd. Het laatste waarop zij zitten te wachten, zeggen ze, zijn nieuwe milieu-eisen, in tijden van crisis. Terwijl dit juist een uitweg uit de crisis is.'

Wat wilt u dan?

'Ik pleit voor een taskforce met overheid, bedrijfsleven en ngo's. Die moet binnen een jaar met een gezamenlijk actieprogramma komen. Ik denk aan een lager btw-tarief voor grondstoffen uit afval. Ook moet de Europese Ecodesign-richtlijn worden aangevuld met nieuwe regels, waardoor bij het ontwerpen van producten al meer rekening wordt gehouden met recycling. Zodat die batterij dus straks uit die iPhone kan.'

In Nederland gaat het juist de andere kant op. Daar wordt het storten van afval goedkoper gemaakt doordat de stortbelasting is opgeheven.

'Dat is erg jammer, die stortbelasting is juist een enorme opsteker voor de recyclingindustrie. Er is de afgelopen jaren in Nederland veel geïnvesteerd in recyclingfabrieken - ik was laatst bij zo'n plasticscheidingsinstallatie; 80 procent van de plastics kan al worden hergebruikt! Dat moet de overheid niet frustreren.'

Zijn er landen die het beter doen?

'Duitsland en Finland hebben ambitieuze agenda's. Duitsland heeft natuurlijk veel maakindustrie - zulke bedrijven voelen de schaarste. Duitsland maakt al afspraken met grondstoffenrijke landen zoals China voor langjarige leverantie van bijvoorbeeld zeldzame aardmetalen.

'Siemens is er ook actief mee bezig. Het begint bij het ontwerpen van een product, en het zoeken naar alternatieven. Voor de magneten in hun windmolens hebben ze nu bijvoorbeeld veel zeldzame aardmetalen nodig, en daarom experimenteren ze met andere grondstoffen en nanotechnologie als alternatief.'

Dat gaat dus vooral om de primaire grondstoffen. Maar welke land heeft al een goed afvalbeleid?

'De grap is dat Nederland eigenlijk vooropliep, met Duitsland en Denemarken. In Zuid- en Oost-Europa, maar ook in het Verenigd Koninkrijk, wordt 90 procent van het afval nog op vuilnishopen gestort. Wij hebben veel moderne verbrandingsinstallaties gebouwd, waar het afval wordt omgezet in energie. Beter dan storten, maar minder goed dan recyclen. Dat dreigt nu een remmende voorsprong te worden. Andere landen kunnen de stap van verbranden overslaan, en nu meteen scheidingsinstallaties gaan neerzetten.'

Maar zolang die er niet staan, slepen bijvoorbeeld de Engelsen en Italianen hun afval naar Nederland, om het hier te laten verbranden...

'Dat is niet erg, het gebeurt om de druk elders te verlichten. Zo voorkom je dat die landen eerst zelf verbrandingsinstallaties gaan neerzetten. Nogmaals: we moeten toe naar meer recycling. En dan moet je ook met afval gaan slepen - ik pleit voor een soort Schengen-gebied voor afval. Nu moet je eindeloos formulieren invullen om een oude computer van Duitsland naar Nederland te brengen. Dat moet gemakkelijker. Want je hebt in Europa maar één of twee installaties nodig om bijvoorbeeld spaarlampen economisch te recyclen.'

Waar leidt dat toe?

'Ik wil een Europees verbod op vuilstort en op het verbranden van waardevolle grondstoffen. Zo zonde: in een ton mobieltjes zit vijftig keer zoveel goud als in een ton gouderts. We gooien een goudmijn weg.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden