INTERVIEWNienke Nieuwenhuizen

‘Als je corona in het verpleeghuis hebt, is dat domme pech’

Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van de Vereniging van Specialisten Ouderengeneeskunde (Verenso), tijdens een hoorzitting over de ontwikkelingen rond het coronavirus, voorafgaand aan het Kamerdebat op 16 april.Beeld Bart Maat / ANP

Nienke Nieuwenhuizen, voorzitter van de vereniging van specialisten ouderengeneeskunde Verenso, is ‘verrast’ door het plan van minister De Jonge van Volksgezondheid om vanaf 11 mei een eerste groep verpleeghuizen met geen of weinig besmettingen weer voorzichtig te openen voor bezoekers. 

‘Op 11 mei gaan de scholen weer open. Dan verspreidt het virus zich ook meer in de maatschappij. We moeten goed oppassen wat er dan gebeurt. Het lijkt voorzichtig beter te gaan in de ziekenhuizen, maar de situatie in de verpleeghuizen is nog steeds zorgwekkend. Het aantal patiënten met covid-19 en het aantal patiënten dat daaraan overlijdt nemen helaas nog steeds toe’, zegt Nieuwenhuizen.

Ze begrijpt de drang van familieleden om na anderhalve maand eindelijk weer eens hun oude moeder of vader te kunnen bezoeken. Ze kent de hartverscheurende verhalen over de eenzaamheid, het zien wegkwijnen van geliefden achter het raam, het gemis en de onmenselijkheid, het niet begrijpen door dementerende ouderen.

De maatschappelijke druk neemt toe. Steeds meer mensen vragen zich af of het ‘eenzaamheidsvirus’ niet gevaarlijker is dan het coronavirus – of het middel niet erger is dan de kwaal. ‘Het zijn dramatische tijden met hartverscheurende taferelen’, zegt Nieuwenhuizen. ‘Ook ik kijk als arts wel eens in de spiegel en denk: waar zijn we in vredesnaam mee bezig? Ik zou zelf ook dolgraag zien dat deze kwetsbare ouderen in het verpleeghuis zo snel mogelijk weer bezoek krijgen. Maar de situatie zoals hij nu is, is daar nog niet rijp voor.’

Ze noemt drie voorwaarden voor een voorzichtige versoepeling van de bezoekersregeling. Er moet sprake zijn van een daling van het aantal nieuwe besmettingen in de verpleeghuizen. Er moeten voldoende beschermende middelen en testen zijn. En er moet een ‘goed doordacht’ plan van aanpak zijn: hoeveel en welke bezoekers worden toegelaten, moeten zij ook worden getest en beschermende kleding dragen?

‘Ik heb niet veel fiducie dat bezoekers ook getest gaan worden’, aldus Nieuwenhuizen. ‘Moeten verpleeghuizen de mensen dan vragen of ze ziek zijn? En wat zegt dat? Mensen die graag naar binnen willen, zullen snel zeggen dat ze niet ziek zijn.’

Onzichtbaar virus

De besmettingsrisico’s zijn groot in verpleeghuizen waar dementerende cliënten niet zelf kunnen aangeven of ze keelpijn hebben. Ook mensen die geen ziekteverschijnselen hebben, kunnen het virus overdragen. En dan heb je nog die incubatietijd van twee weken, waardoor de situatie steeds onvoorspelbaar blijft.

‘Dit virus is geniepig’, zegt Nieuwenhuizen, zelf als arts werkzaam in een verpleeghuis in Hilversum. ‘Geef mij maar het norovirus. Daarvan krijg je diarree en ga je braken. Dat lokt bij omstanders een automatische reflex uit: stapje achteruit en handen wassen. Dit is een onzichtbaar virus. Voordat je het eerste ziektegeval kan aanpakken, ben je al te laat en heeft het virus zich al verspreid.’

Minister De Jonge wil zijn voorstel om als proef sommige verpleeghuizen per 11 mei weer te openen komende week voorleggen aan het Outbreak Management Team. Nieuwenhuizen ergert zich ook aan de suggestie dat verpleeghuizen zonder besmettingen het goed – en huizen met besmettingen het ‘dus’ slecht hebben gedaan. ‘Zo’n suggestie is onjuist en ook onrechtvaardig. Natuurlijk, als je een virusuitbraak hebt, moet je sowieso geen bezoekers toestaan. Maar je moet niet in een discussie terecht komen over goede en slechte verpleeghuizen.’

Infectiepreventie is complex. ‘De belangrijkste maatregel is de simpelste: handen wassen. Maar in praktijk is het zo moeilijk om dat gedrag te beïnvloeden. Als je het druk hebt, is er gewoon geen tijd voor. In oude verpleeghuizen zijn niet genoeg wasgelegenheden en in andere huizen zijn zeepdispensers voor de veiligheid weggehaald. Bovendien zit je met cliënten die niet begrijpen wat er aan de hand is en je soms vol in het gezicht niezen. Als je corona in het huis hebt, is dat vaak domme pech.’

In Brabant zijn verpleeghuizen het hardst getroffen, omdat het virus daar als eerste opdook: ‘Dat was in een tijd dat er een enorm tekort aan mondkapjes en testen was. Dat helpt ook niet erg mee.’ Mede daarom is de Verenso-voorzitter geen voorstander om verpleeghuizen per regio weer open te stellen. ‘Ga je dan zeggen: in Friesland zijn wel bezoekers welkom en in Brabant niet? Feitelijk wordt Brabant dan dubbel getroffen en gestraft voor iets waaraan het niets kan doen. Dan krijg je een soort schuld en boete. Iedereen wil contact met zijn geliefde. Het is wel erg zuur om in een regio te wonen waarin de bezoekersregeling niet wordt versoepeld.’

Regionaal onderscheid maken is ook moeilijk te handhaven, vindt ze. ‘Er spelen veel emoties op. Het is niet uit te leggen. Want mensen gaan zeggen: ik ga ook gewoon naar mijn oude vader of moeder, want bij de buren mag het ook. Daarom moeten we een landelijk kader vaststellen. Daarbinnen kan de bezoekregeling nog wel per verpleeghuis verschillen, op medische gronden.’

Nieuwenhuizen tempert de verwachtingen over de opening van verpleeghuizen. ‘Als de cijfers afvlakken en er een stevig plan ligt, kan de versoepeling misschien vanaf 20 mei ingaan. Maar dan zal waarschijnlijk maar één bezoeker worden toegelaten. Dat is sneu voor families met tien kinderen. Die kunnen niet allemaal tegelijk hun vader of moeder bezoeken. Want dan heb je een tien keer zo grote kans op besmetting als met één bezoeker.’

Doodziek van eenzaamheid: Jeannine herkende haar moeder na zes weken niet meer

Zes weken geleden was de moeder van Jeannine van der Heijden nog een levendige, welbespraakte vrouw in een verzorgingshuis. Als ze eindelijk langs mag, ziet Jeannine dat het langdurige isolement haar moeder heeft gebroken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden