Opinie

'Als je als rolstoelgebruiker al naar binnen kan, moet je je plas inhouden'

Burgemeester Bloomberg werd tijdens de berichtgeving over storm Sandy voortdurend bijgestaan door een gebarentolk. Toen Chris de Zeeuw met zijn zusje in rolstoel naar de Dutch Design Week in Eindhoven wilde gaan, was de helft van de locaties niet toegankelijk. 'Nederland loopt achter als het gaat om toegankelijkheid voor gehandicapten.'

null Beeld null

Afgelopen maandag trok storm Sandy over de oostkust van de Verenigde Staten. Michael Bloomberg, burgemeester van New York, hield zijn inwoners dagelijks op de hoogte van de laatste ontwikkelingen en gaf adviezen ter voorbereiding op de storm. Opvallend voor mij als Nederlander was dat hij voortdurend werd bijgestaan door een tolk gebarentaal.

In Amerika is sinds 1990 dan ook de wet 'Americans with Disabilities Act (ADA)' van kracht, welke zorg draagt voor dergelijke aanpassingen. Het gaat om strikte aanpassingen op verschillende vlakken als de werkomgeving, openbaar vervoer en de openbare ruimte. De visie van de Amerikanen is dat mensen met een beperking niet uitgesloten mogen worden en dat juist de kans moet worden geboden om hen maatschappelijk te laten participeren. Het zit bij de Amerikanen zo tussen de oren dat men bij alles denkt aan toegankelijkheid en de positie van minder validen. Hedendaags is bijvoorbeeld zelfs bij horeca als een snackbar een voor invaliden aangepaste ingang en toilet niet te missen.

Ook in andere landen houdt men rekening met gehandicapten. In Canada kan iemand met een beperking naar de commissie 'Human rights' (een soort ombudscommissie) stappen als degene vindt dat hij of zij ten onrechte geen toegang heeft tot een publiekelijk domein. In Engeland zijn vergelijkbare aanpassingen te vinden.

Toegankelijkheid in Nederland
Kijkend naar regelgeving en aanpassingen lijkt toegankelijkheid op internationaal niveau bij voorbeeldlanden aan de orde van de dag. Hoe staat het in Nederland?

In mei 2012 publiceerde de CG-raad het adviesrapport 'Toegankelijkheid, een pleidooi voor betere regels'. In dit rapport beschrijft de raad onder andere dat ondanks internationale ontwikkelingen Nederland ver achterloopt. Bij toegankelijkheid in de openbare ruimte concludeert men bijvoorbeeld dat in Nederland nagenoeg geen enkele horecagelegenheid, als een kroeg, een rolstoeltoilet heeft. 'Als een rolstoelgebruiker al naar binnen kan, moet hij niet gaan drinken, zijn plas ophouden of wildplassen.'

Volgens de raad is Nederland tot nu toe beter in credo's om van 'goede wil' te getuigen. De CG-raad signaleert dat in het bijzonder bij gebouwen waar een speciaal cultureel prestige aan is gekoppeld, toegankelijkheid opzichtig wordt genegeerd of aan de aandacht lijkt te ontsnappen. Juist die plekken met een onmisbare publieksfunctie.

Praktijk
Hoe dat in de praktijk uitpakt, heb ik aan den lijve ondervonden. Woonachtig in Eindhoven wilde ik samen met mijn invalide zusje, die zich permanent met een rolstoel moet verplaatsen, de Dutch Design Week (DDW) bezoeken. Wat ik aantrof was beschamend. Meer dan de helft van de locaties op de hoofdlocatie Strijp-S was niet of onvoldoende toegankelijk, door hoge trappen, het ontbreken van invalide toiletten en hindernissen als drempels en ongelijke paden.

Dat de situatie niet voldeed was een grote teleurstelling, maar de reacties van betrokken locaties waren buitenproportioneel. De één vond dat 'belangrijkere zaken' eerste prioriteit hadden, de ander vond de investering te hoog voor die paar invaliden die op één hand te tellen zijn en weer een ander zei dat de verhuurder niet op dergelijke aanpassingen had gewezen. De verhuurder in kwestie vroeg of ik naar gebouwen wilde kijken die wél waren aangepast. Kortom, veel was niet aangepast en er werd veel de andere kant op gewezen.

Euforie
Van mijn kant volgde daarop een opinie artikel in de plaatselijke media, wat binnen afzienbare tijd effect had. De gemeente die voorafgaand en tijdens de DDW 'design onmisbaar voor Eindhoven' had genoemd en meteen van de gelegenheid gebruik had gemaakt om het bidbook voor 'Eindhoven culturele hoofdstad van Europa 2018' te presenteren, was kennelijk in alle euforie vergeten na te denken over een toch belangrijke kwestie: toegankelijkheid.

Ook de DDW-organisatie bleek niet helemaal goed voorbereid te zijn. Het uiteindelijke resultaat is dat zowel gemeente als DDW een verbeterd plan en beleid voor de editie van 2013 gaan ontwikkelen en gaan kijken waar betrokkenen en deelnemers een balans en rol kunnen vinden in verantwoordelijkheden. De gemeente gaat mensen aanspreken. De DDW-woordvoerder stelt dat het een lastige materie is, 'want in hoeverre kunnen wij de 83 deelnemers aan DDW iets verplichten?' Verder overleg gaat plaatsvinden.

Verantwoordelijkheid
Uiteraard positief, maar zoals het laat zien heerst bij betrokkene vraagtekens over waar de verantwoordelijkheid en rol precies ligt en blijkt de motivatie in eerste instantie bij de locaties niet een verwachte prioriteit te hebben. Raar bij de gedachte dat een bepaalde groep mensen daardoor gewoonweg wordt buitengesloten. Ook bespreekt bovenstaand relaas maar één voorbeeld in een bepaald segment. Hoe zit het eigenlijk in andere gebieden? Mijns inziens is het onmogelijk voor burgers om bij iedere situatie een oplossing af te dwingen. En lukt dat wel, dan laat een recent voorbeeld over een Nederlandse film zien dat het uiteindelijke resultaat niet echt bevredigend is.

Het is ontzettend vreemd dat wij in onze hedendaagse beschaafde en welvarende samenleving nog steeds deze groepen burgers uitsluiten voor maatschappelijke participatie. Realiseren wij ons dat wel? Of maakt het niet uit? We hebben in Nederland daarom nog wel wat te leren en alle partijen inclusief de overheid moeten leren hoe ze hier hun verantwoordelijkheid in hebben en nemen.

Ik heb het gevoel dat men daar nu nog een beetje van wegloopt. De CG-raad stelt in haar rapport dat het voor de overheid 'nu het moment is om het roer om te gooien, mede door de internationale ontwikkelingen en regelgeving, die 'inclusief denken en doen' noodzakelijk maken.' En ik kan het daarmee niet anders dan eens zijn. Actie! Overheid, besteed betere aandacht aan toegankelijkheid!

Chris de Zeeuw is student Film-, Televisie-, Theaterwetenschap en woonachtig in Eindhoven. Rebecca de Zeeuw is zijn zusje en leeft vanaf geboorte met een lichamelijke handicap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden