Interview

'Als je aardig bent, is er niets aan de hand'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Muzikant Benjamin Herman (47): 'Ik leg mezelf geen beperkingen op.'

Beeld Robin De Puy

Een paar maanden na de verhuizing schreef Benjamin Herman aan zijn moeder een lijstje, in het Engels. Met alle dingen die hij terrible vond aan Nederland. 'De eerste acht jaar van mijn leven woonden we in Engeland, die jaren waren bepalend. We woonden in een groot huis in een rustige straat in Noord-Londen. Een mooie wijk, Amy Winehouse kwam ook uit die buurt.

'Mijn vader was rabbijn, in Londen had hij zijn eigen synagoge, we kenden iedereen. Daar mochten we backstage voordat de dienst begon. Misschien vind ik het daarom zo leuk om muzikant te zijn, het gevoel is hetzelfde. Dat je voor de show rondloopt met je backstagepas, je weet dat het zo gaat beginnen en jij mag overal bij zijn.'

Benjamin Herman
Benjamin Herman (Engeland, 1968) is jazzsaxofonist, speelt over de hele wereld en heeft meer dan dertig albums uitgebracht, zowel onder eigen naam als met zijn band New Cool Collective.

Wat was zo erg aan Nederland?

'Inmiddels voel ik mezelf meer Nederlands dan Engels. Ik heb niets tegen dit land, maar toen we hier kwamen wonen, voelde het als een stap terug. Van Londen verhuisden we naar Zaandijk, of all places. Het was alsof we het contact kwijtraakten met de echte wereld. Ik hou van Nederland, maar we lopen altijd een beetje achter de ontwikkelingen aan. Met muziek, cultuur - in Londen zit je dichter bij waar het gebeurt. Het was niet alleen dat ze hier in de supermarkt maar twee smaken chips hadden - paprika of naturel - het ging om een groter gevoel.

'De eerste dag deden we onze netste kleren aan naar school. Alle andere kinderen droegen een T-shirt en een spijkerbroek. Wij hadden geen spijkerbroek, de andere kinderen wilden niet echt vrienden worden met ons. Het was sociaal moeilijk, we zagen er gek uit. Op die school zat één Schotse jongen, maar die wilde niet met ons praten.'

Waarom verhuisden jullie?

'Mijn vader kon in Nederland een goede baan krijgen bij Joods Maatschappelijk Werk, als psychoanalyticus, gespecialiseerd in de behandeling van oorlogstrauma's. Door de Holocaust kon hij in Nederland goed werk doen. Hij bleef hier ook werken als rabbijn. Mijn vader was een bijzondere man. Hoe hij de mensen toesprak en de diensten leidde, in een liberale synagoge, dat deed hij op een charmante manier. Hij liet iedereen met een goed gevoel weggaan, hij sprak ze niet toe met: heb je wel genoeg kinderen gemaakt deze week?

'Een jaar nadat we naar Nederland waren verhuisd, kwam één van mijn zussen om bij een verkeersongeluk. De overgang was al heftig en toen gebeurde dit. Mijn ouders zijn daarna ook gescheiden. Ik vraag me nog steeds af wat er zou zijn gebeurd als we niet waren verhuisd. Hij is overleden, maar iedereen begint altijd over mijn vader, wat een fantastische man hij was. Dat was hij ook, maar mijn moeder is bepalender geweest voor wie ik ben geworden. Mijn moeder is Nederlands. Om met mijn vader te trouwen, is ze Joods geworden. We hadden een gezin met zes kinderen. Na de scheiding bleef ik over met mijn tweelingbroer en mijn moeder. Een paar oudere kinderen waren al uit huis.

'Voor de scheiding werd ik opgevoed als de zoon van een rabbijn. Tot mijn 18de heb ik geen varkensvlees en schaaldieren gegeten. Na de eerste oester was er geen houden meer aan. Nu reis ik de hele wereld over en eet ik alles. Religie heeft mooie muziek voortgebracht, prachtige gebouwen, fantastische kunst, het brengt mensen bij elkaar, maar ik heb geen interesse om mezelf beperkingen op te leggen.'

Nederlands
'Vroeger was iedereen enthousiast als ik in het buitenland vertelde dat ik uit Amsterdam kwam. Door Zwarte Piet en Wilders is het nu soms awkward. Dat is erg.'

Engels
'Als ik daar optreed, ben ik zo gelukkig. Ik heb een Engels paspoort, dat doet wel iets met me.'

Joods
'Bij mijn familie in Engeland? Ik weet alleen niet of ik me dan Joods voel of dat ik blij ben mijn familie te zien.'

Partner
'Mijn vrouw is Rotterdams, door haar ben ik een relaxter persoon geworden. In Rotterdam vragen ze: hoe gaat het met je? In Amsterdam praten mensen vooral graag over zichzelf. Ik hou van Rotterdammers.'

Mohammed cartoons
'Zelfspot is goed. Het is jammer als je je eigen achtergrond of geloof niet meer kunt relativeren.'

Bleef je moeder Joods?

'Ze had niet veel zin meer om ons in haar eentje een Joodse opvoeding te geven. Mijn tweelingbroer en ik waren blij dat we op vrijdag niet meer naar de synagoge hoefden, op zaterdag konden we lekker tv kijken. Pas op mijn 15de ontdekte ik dat ik door bepaalde mensen niet als Jood werd gezien omdat mijn moeder was uitgekomen, dan konden haar kinderen niet meetellen. Daar had ik nog nooit van gehoord. In Londen telde iedereen mee als Jood. Dat is een verschil met steden als Londen of New York. Iedereen kan daar Joods zijn, of gedeeltelijk Joods. Het is geen groot ding.'

Hoe begon je met jazzmuziek?

'Vanaf mijn 9de drumde ik, daarna stapte ik over op de saxofoon, zo kwam ik bij jazz. De band die ik zie met het Jodendom: mensen zoals mijn vader bestudeerden de Tora zeer intensief, elke dag. Met mijn saxofoon is dat hetzelfde. De enige manier om een intieme relatie te krijgen met het materiaal is door elke dag urenlang te studeren. Als je één keer per week je saxofoon uitpakt voor een optreden, blijft het aan de oppervlakte.'

Jazz is oorspronkelijk een Afro-Amerikaanse muziekstroming. Jij hebt een andere afkomst.

'Ik wilde met de beste muzikanten spelen, dat kon alleen als ik zelf het juiste niveau had. Op een bepaald niveau telt je kleur niet, je moet gewoon goed spelen. Ik hou me niet bezig met een verband tussen de muziek en welke kleur ik heb, dat zou vrij onzinnig zijn. In de jaren negentig heb ik een half jaar in New York gestudeerd, daar merkte ik wel een soort scheiding tussen zwart en blank.

'Mijn ervaring: als je aardig bent tegen elkaar is er niets aan de hand. Sommige mensen willen je eerst uitchecken, als een soort test. Als je meteen opspringt wanneer iemand zich in het begin stug gedraagt, ben je af. Ik blijf altijd aardig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden