'Als India roept, ben ik bereid'

De kansrijkste kandidaat bij de verkiezingen in India, Narendra Modi, komt voort uit de extremis-tische hindoebeweging RSS. Wat zijn dat voor mensen?

AHMEDABAD - Meneer Patel trekt met zijn voet een cirkel in het zand. Hij draait om zijn as, zijn tanige standbeen kaarsrecht - een menselijke passer met hoog opgetrokken sportsokken en kaki korte broek. Om hem heen ontwaakt het vijverpark van Ahmedabad, hoofdstad van de provincie Gujarat: een dakloze kruipt verfomfaaid onder een oleander vandaan, de eerste hete zonnestralen kleuren de vijver goudgroen.


Rondom meneer Patel verzamelen zich mannen en jongens, verenigd door korte broeken en ernstige oogopslag. Meneer Patel kijkt op zijn horloge. Om half zeven stipt stellen de mannen zich op in rijen, de borst - en soms de buik - vooruit, blik gericht op de heilige cirkel op de grond, hun rechterhand horizontaal gestrekt ter hoogte van hun hart.


Hier traint een de RSS, voluit Rashtriya Swayamsevak Sangh, wat zoveel betekent als nationale vrijwilligersorganisatie. Op een nauwelijks zichtbaar knikje van meneer Patel marcheert een jongen naar voren om een oranje RSS-vlag te hijsen. 'De vlag is hoger dan wij allemaal samen', declameert meneer Patel, om vervolgens voor te gaan in een serie yoga-oefeningen.


De korte-broekenmannen ogen misschien antiquarisch en koddig, maar de RSS is in het India van 2014 even populair als omstreden. De RSS ziet zichzelf als schatbewaarder van de hindutva, het hindoenationalisme. Critici noemen het extreemrechts, vrouw- onvriendelijk en intolerant tegenover moslims. Ook wijzen ze erop dat de organisatiestructuur is afgekeken bij de Hitlerjeugd en dat de moordenaar van Mahatma Gandhi lid was van de RSS.


De leer die in de jaren twintig van de vorige eeuw de hindoenatie moest klaarstomen voor een opstand tegen de Britse overheersers, is bijna een eeuw later de smeerolie van het politieke succes van Narendra Modi en zijn Bharatiya Janata Parij, BJP, in 1980 voortgekomen uit de RSS.


Als de voortekenen niet bedriegen; is Modi over drie weken de nieuwe premier van India. Modi's januskopbeleid - economisch progressief, sociaal en cultureel conservatief hindoeïstisch - slaat aan bij India's groeiende middenklasse.


In het kielzog van de zegetocht van de BJP beleeft de RSS een revival. Volgens Indiase media zijn er de afgelopen vier jaar vijfduizend shakhas, groepjes zoals die in het vijverpark trainen, bijgekomen na decennia van krimp.


Modi, die tijdens de verkiezingen niet over de RSS rept en er officieel afstand van heeft genomen, is sinds zijn jeugd fanatiek RSS'er. In 1990 was hij hoofd- organisator van een RSS-pelgrimage naar de stad Ayhodya, een heilige plek voor zowel hindoes als moslims. Twee jaar later vernielden RSS'ers en leden van de nog militantere hindoebeweging Bajrang Dal het moslimheiligdom.


Maar het beruchtste voorval waardoor Modi en de RSS definitief in discutabel daglicht kwamen te staan deed zich hier in Ahmedabad voor. Vlak nadat Modi in 2002 aantrad als president van de deelstaat Gujarat, brandde er een trein met hindoepelgrims uit. De brand zou aangestoken zijn door moslims. Bij wijze van represaille hielden hindoes, waaronder veel RRS-leden, moslimpogroms in en om Ahmedabad waarbij duizenden mensen omkwamen. Modi greep niet in.

'Laster'

'Al dat soort verhalen is laster.' Een oude heer in beige pak maakt zich boos. 'Allemaal ingefluisterd door de politiek, door mensen die tweedracht willen zaaien in India. Bovendien: de RSS is geen politieke organisatie.'


Geagiteerd staat hij op van het bankje, vanwaar hij de verrichtingen van de shakha vanuit de schaduw goedkeurend gadesloeg. 'Ik heb de onafhankelijkheidsstrijd tegen de Britten meegemaakt. Ik ben 79, maar als India me roept, ben ik bereid. Het doel van de RSS is verheffing van India.'


Een rood aangelopen veertiger verlaat de oefening om zijn zegje te doen. Hij blijkt de plaatselijke persvoorlichter te zijn. 'Ons doel is de bevolking lichamelijk, geestelijk en spiritueel gezond te laten zijn', zegt hij. 'We leren de jeugd goede manieren en onbaatzuchtige opoffering voor India.'


De deelnemers zitten in een kring, in kleermakerszit, de ruggen recht. 'Wie heeft er een auto?', vraagt meneer Patel. Ongeveer eenderde steekt een vinger op. 'Een motor?' Meer dan de helft. 'Wie een vrijstaand huis?' Een enkeling. 'Wie woont er in een sloppenwijk?' Niemand. 'We zijn een organisatie voor iedereen, ook voor mensen in de sloppenwijken', zegt een andere oudere man. De rest zegt hem na.


De RSS laat zich er graag op voorstaan dat ze maling heeft aan het kastensysteem. Iedereen mag lid worden. 'Hoge of lage kaste, maar ook minderheden. De stem van de persvoorlichter schakelt een versnelling hoger: 'We hebben ook vertegenwoordigers van allerlei minderheden zoals christenen en moslims.'


Op zijn telefoon laat hij een foto zien van een kliniek die met geld van de RSS is opgericht. 'In Europa hebben ze toch de Lions?' zegt de persvoorlichter. 'Nou, zoiets zijn wij ook. We doen goede werken.'


'En wie staan er paraat bij branden en natuurrampen? De mannen van de RSS', zegt de oude man met opgeheven vinger. 'Iedereen die van India houdt, is welkom. 'Alleen samen kunnen we de krachten die India willen verdelen verslaan.'


Maar wie zijn dan die krachten? Daar hebben de mannen niet direct antwoord op.


'Wie dat wil begrijpen moet de geschiedenis kennen', zegt meneer Purohit, een vijftiger met gesoigneerde grijze krullen, door de andere aanwezigen plechtig aangeduid als 'een van de bekendste chirurgen in Ahmedabad'.


Meneer Purohit dept zijn gezicht met een handdoekje. 'Ieder ras en iedere cultuur heeft het in zich om een ander ras te willen onderdrukken', zegt hij. Het hindoeïsme wil dat niet, dat wil een zijn met alles, met de hele schepping.


Iedereen in India is hindoe, zeggen de mannen in koor. Ze leggen uit dat de oorspronkelijke betekenis van het woord hindoe betekent dat je afkomstig bent uit de omgeving van de rivier de Indus - 'Uit heel India, dus' Het klinkt triomfantelijk.


'Dus moslims zijn ook hindoes', besluit meneer Purohit. 'Hoe je het ook wendt of keert.' En als ze dat nou niet willen zijn, wat dan? Meneer Purohit kijkt peinzend en schudt zijn hoofd op de verwarrende wijze die alleen Indiërs beheersen. 'Er is voor iedereen plek, zoals ik zei. Ook voor mensen met afwijkende ideeën.'


Je hoeft de kranten van afgelopen week er maar bij te pakken om te weten dat niet alle leden van de RSS deze afwijkende ideeën tolereren. Giriraj Singh, leider van de BJP in de deelstaat Bihar en lid van de RSS, zei dat de tegenstanders van Modi na zijn overwinning maar naar Pakistan moeten verhuizen.


'Allemaal spel van de media om de RSS in een kwaad daglicht te plaatsen', zegt Hitanesh, wiens verlegen oogopslag contrasteert met zijn scherp geformuleerde meningen. 'En ik kan het weten, ik studeer journalistiek.' De RSS'ers die hij kent doen dit soort uitspraken niet, verzekert Hitanesh.


'Teamwork, 1+1 = 3' staat er op zijn T-shirt. Dat is wat hem betreft de kern van de RSS: het geheel is groter dan de som van de delen. Hij wijst naar de kleine jongens die stoeiend door het stof rollen. 'Sommigen komen uit de sloppenwijken; hier wordt hun karakter gevormd, krijgen ze kansen. Zij zijn de toekomst.'


Hitanesh ging zes jaar geleden bij de RSS omdat zijn oom erbij zat, 'maar vooral omdat ik trots wilde kunnen zijn op India'. En dan niet het India van vroeger, maar het India van morgen. Hij wil eigenlijk niet in een land wonen dat zoveel viezer is dan Europa of Amerika, waar de verschillen tussen arm en rijk zoveel groter zijn.


Maar in cultureel opzicht is India de rest van de wereld ver vooruit, vindt Hitansh. 'We hebben een unieke familiecultuur, die moeten we zien te behouden. Daar moeten we trots op zijn.'


Ergens begrijpt hij wel dat jongeren van RSS Bajarng Dal op Valentijnsdag in Ahmedabad tomaten gooiden naar openlijk liefkozende stelletjes. 'Iedereen mag zich natuurlijk gedragen hoe hij wil', maar een ongetrouwd stel dat bij een stoplicht staat te kussen, dat vind ik toch... dat kan ook ergens anders, denk ik dan. Ik snap dat mensen daarvan zeggen: afschuwelijk.'


Keshaw Baliram Hedgewar (1889-1940)


De man die in 1925 de RSS oprichtte en de eerste geestelijk leider, Sarsanghachalak, werd, werd, was een dokter uit de hoogste kaste, die van de Brahmanen. Zijn voorouders waren vanuit Nizamabad, een stad in het hart van India, naar de noordelijker gelegen stad Nagpur gevlucht omdat ze werden vervolgd door moslims. Tijdens zijn studie medicijnen raakte Hedgewar betrokken bij de vreedzame onafhankelijkheidsbeweging van Mahatma Gandhi. In 1920 werd hij tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld vanwege zijn activisme. Hij was van ideeën veranderd. In tegenstelling tot Gandhi geloofde hij dat hindoes en moslims onvermijdlijk in conflict zouden komen. Hij richtte in 1925 de Sangh-beweging op, later omgedoopt tot Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS). Hedgewar reisde door het land en bracht in elke stad jongens bij elkaar die elke ochtend zouden trainen en patriottische liederen zingen op een open veld. Het doel: zelfopoffering voor een vrij hindoe-India.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden