Als ik uitgedrukt was, bekeek ik het resultaat

Veest

In mijn geheugen daagde opeens het woord 'broekhoest' op. Een woord dat staat voor een onaangenaam begrip, namelijk het laten van een wind, volgens Van Dale ook wel een 'veest' genoemd. In het Etymologisch woordenboek (Van Dale, 1997) lees ik dat veest (buikwind) al uit 1458 stamt, vijste.

Er zijn meer van die verwoordingen die me licht kregelig maken. Zo heb je mensen die er een 'donkerbruin vermoeden' op nahouden. En politici doen de laatste jaren hun 'stinkende best'.

Als je deze uitdrukkingen naast elkaar legt rijst het kristalheldere vermoeden dat ze te maken hebben met scheten laten en poepen. Zelfs het woord dat ik zojuist gebruikte, 'uitdrukking', krijgt een verdachte geur. Als kind moest je 'drukken'. Als ik uitgedrukt was, bekeek ik het resultaat. Ik had geprobeerd een letter te vormen. Het zat er al vroeg in en kwam er al vroeg uit.

Misschien kun je zulke uitdrukkingen en woorden beter loslaten en vergeten. Dat gebeurt waarschijnlijk vanzelf met woorden, als je zo oud wordt als ik. Als je jong bent, lees je steeds meer woorden, later leer je ze weer af. In de roman van Stefan Hertmans Het verboden weefsel (Bezige Bij, 2008) lees ik: 'Het ontschoten woord - de formulering maalde in haar hoofd, een hele voormiddag lang, zomaar, het ontschoten zonder iets of iemand, geen object of wederkeer, aan niets of niemand ontschoten, zomaar: het ontschoten woord. Ze proefde de drie woorden om en om, en schreef ze neer. Maar de verbazing, de gekwetstheid bijna, omdat in taal zoiets mogelijk was, bleef haar de hele dag bij.'

'Zonder iets of iemand' roept een beeld van grote eenzaamheid op. De woorden zijn reddeloos verloren. Niemand zal ze meer gebruiken. Mogelijk zouden ze nog te achterhalen zijn met behulp van serendipity. Volgens Webster's New World Dictionary (William Collins, 1979) betekent dit 'een klaarblijkelijke aanleg om bij toeval gelukkige vondsten te doen'. Maar die kans is klein, want het toeval kun je geen opdrachten geven. ( Aardig weetje: een Perzisch sprookje verhaalt over de drie prinsen Serendip).


Zonder woorden geen zinnen en dat komt de schrijver goed uit. Een waarheid als een koe natuurlijk, maar toevallig behoren met de poes en de eend koeien tot mijn favoriete dieren. Zoals ze, als je langs een weiland loopt, nieuwsgierig komen aangesneld en je verwachtingsvol bekijken. Het woord koe luidde in 1285 coe.


In Les Mots (Gallimard, 1964) beschrijft Jean-Paul Sartre hoe hij als jongetje speelde dat hij een schrijver was. 'Nauwelijks was ik begonnen met schrijven of ik legde mijn pen neer om mezelf te bewonderen. (...) Maar ik zei al dat ik meende dat woorden de essentie van de dingen waren. Niets bracht me meer in verwarring dan te zien hoe mijn hanepoten hun glans inwisselden voor de kleurloze bestendigheid van de materie: het was de verwerkelijking van het denkbeeldige.'


Achter woorden gaan werelden schuil. Het leven van de schrijver is een ontdekkingsreis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.