'Als ik rook, zet ik alles wagenwijd open'

Veel justitiële energie wordt verspild aan brandjes die Johanna zou hebben gesticht. Twee keer staat een bezemkast in haar vaders tehuis in de fik....

Victor Lebesque

DE TIEN sigaretten mogen terug', zijn de laatste woorden van de rechter in de zaak tegen Johanna. Daarmee heft de rechter het beslag op, dat werd gelegd op een bij de 61-jarige verdachte aangetroffen pakje Mantano. De officier van justitie had geëist ze 'te onttrekken aan het verkeer'.

Het proces tegen Johanna is illustratief voor de ondoorgrondelijkheid van het vervolgingsbeleid van het Openbaar Ministerie. De vrouw wordt verweten dat zij op 18 augustus 2001 twee keer brand zou hebben gesticht in het Amsterdamse bejaardentehuis Sint Jacob. Het relaas van de gebeurtenissen roept de vraag op waarom zoveel justitiële energie wordt verspild aan een kwestie waarmee de psychiater zich beter kan bezighouden.

Johanna had haar vader bezocht in Sint Jacob. Op bedeesde toon met heftig bibberende handen vertelt zij dat ze deed wat ze gewoonlijk daar deed: de kamer schoonmaken, bloemen en een schaaltje fruit neerzetten. Ze dronk koffie met haar vader en tegen vijf uur bracht ze hem in de rolstoel naar het restaurant voor het diner en ging naar huis.

Dat ze ook andere dingen zou hebben gedaan, zoals verklaringen van personeel van het tehuis en van de brandweer doen vermoeden, kan Johanna zich 'helemaal niet' herinneren. Er was een brandje uitgebroken in een bezemkast. Een mop was in de fik gegaan. Eerst traden personeelsleden op, daarna maakte de brandweer het karweitje af.

Johanna werd even later door een brandweerman aangetroffen op een toilet in de nabijheid van de kast. Dat zij verward was, maakte haar nog niet tot verdachte van brandstichting. Dat werd zij wel in de loop van de avond, nadat er rond acht uur opnieuw brandalarm was geweest. In dezelfde bezemkast rookte het en op het toilet smeulden rollen wc-papier, waaronder een half opgerookte sigaret werd gevonden. In de vuilnisemmer lag een vochtig geworden peuk. Beide, ontdekte de politie, van het merk dat Johanna rookte: Mantano.

Aanvankelijk meldde de brandmeester dat de tweede brand niet het gevolg kon zijn van de eerste, omdat die volledig was geblust. In een nader rapport kwam hij hierop terug: misschien was er toch niet afdoende geblust. Een technische oorzaak voor beide branden ontbrak, dus moest er sprake zijn van brandstichting.

Johanna ontkent dat zij iets met de brandjes te maken had. Ondanks haar ernstige geheugenverlies herinnert zij zich nog wel dat zij het toilet bezocht voordat zij naar huis ging. En beweert zeker te weten dat zij om acht uur thuis was. 'Ik lag al een hele tijd op de bank toen de politie verscheen. Ik dacht dat er iets met mijn vader was', verklaart de verdachte, die een nacht in een politiecel doorbracht.

'In Sint Jacob rook ik alleen maar in het restaurant, nooit op het toilet of lopend. Ik zal niet in zo'n kleine kast gaan prutsen. Ik ben erg claustrofobisch. Ik heb ooit een brand bij de buren meegemaakt en in een brandende auto gezeten. Sindsdien brand ik geen kaarsjes meer in huis; als ik rook zet ik alles wagenwijd open en maak mijn peuken uit onder de kraan', zegt Johanna.

Uit het psychiatrisch rapport blijkt dat de vrouw een lange behandelingsgeschiedenis achter de rug heeft en nog bij de RIAGG loopt. Zij lijdt aan angstaanvallen. 'Het thema dood is voor haar zeer spanningsverhogend', schrijft de psychiater. Op de bewuste dag had haar vader laten weten dat hij 'geen zin om te leven' meer had. De arts noemt haar 'verminderd tot sterk verminderd toerekeningsvatbaar'.

De officier van justitie eist een voorwaardelijke taakstraf van zestig uur. De politierechter acht niet bewezen dat Johanna de brandjes heeft gesticht. Zij spreekt haar vrij en beveelt teruggave van de geconfisqueerde Mantano's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden