ONZE GIDS DEZE WEEK

'Als ik iets doe, moet het zorgvuldig'

Om Avenue van de Mysteriën te schrijven, sloot bestsellerschrijver John Irving zich vier jaar op in zijn werkappartement. Nu het boek af is wil hij wel laten zien wat bij dat schrijven onontbeerlijk is. Zoals een hondenhalsband, een hoop papier en een loopband.

John Irving Beeld Walter Willems

Bestsellerauteur John Irving is niet iemand die zich graag verontschuldigt. De schrijver van veertien romans draagt versleten sportkleren. Een joggingbroek die aan de royale kant is voor de kleine schrijver. Daaronder vuurrode sportschoenen met gele vlammen op de zijkant, een shirt van Amerikaans whiskeymerk Rip van Winkle. Hij heeft geen zin om zich om te kleden, zegt hij bij binnenkomst. 'Ik heb erg veel mooie outfits, maar ik houd dit gewoon aan.'

Sinds hij op kerstavond 2011 het eerste woord van zijn nieuwste roman op papier zette, heeft Irving (73) constant in zijn huispak aan zijn bureau gezeten. Zijn sjofele uiterlijk contrasteert met zijn omgeving: de lobby van de luxe woontoren in het Canadese Toronto kan zo in een woontijdschrift. Lelieblanke tapijten liggen op de vloer, overal staan vazen met verse bloemen. Bij de voordeur staat de conciërge in driedelig pak. De jongeman die de auto's van de bewoners en gasten parkeert, draagt witte handschoenen.

In zijn penthouse op de tiende verdieping werkte de Amerikaanse schrijver John Winslow Irving aan Avenue van de Mysteriën. Sinds anderhalf jaar woont hij officieel in Canada. Zijn Canadese vrouw Janet haat zijn 'baggy pants', vertelt hij. Trekt hij zich niets van aan. Want als hij aan een roman werkt, dan moet 'het' lekker zitten, aldus een van Amerika's grootste schrijvers. In dit appartement heeft Irving de laatste vier jaar geleefd. Slapen, en heel soms eten, deed hij op de negende etage in een soortgelijk appartement. Daar woont het echtpaar Irving eigenlijk. Maar John - Johnny noemt hij zichzelf graag - besteedt veel van zijn tijd een verdieping hoger. De royale woonkamer met keuken is zijn schrijfplek. Het uitzicht op de boomtoppen van David Balfoure Park kan hem gestolen worden. Naar buiten kijken doet hij nooit. Als hij schrijft, zit Irving aan een lang bureau dat vol ligt met paparassen. Er ligt een kaart van de Mexicaanse provincie Oaxaca, waar Avenue van de Mysteriën zich grotendeels afspeelt, naast stapels printpapier, twaalf fotolijstjes, een zuurstokroze bureaulamp, bekers met pennen, nog meer stapels printpapier.

CV

1942 Geboren als John Wallace Blunt Junior in New Hampshire, VS.
1961 Studeert aan de Universiteit van Pittsburgh
1962 Studeert Duits aan Harvard University
1963 Uitwisselingsjaar in Wenen
1968 Debuut De beren los
1972 De watermethodeman
1974 Het huwelijk van 158 pond
1978 De wereld volgens Garp
1981 Hotel New Hampshire
1982 Verfilming The world according to Garp
1985 De regels van het ciderhuis
1989 Bidden wij voor Owen Meany
1994 Zoon van het circus
1998 Weduwe voor een jaar
2000 Oscar voor scenario The Ciderhouse Rules
2001 De vierde hand
2005 Tot ik jou vind
2009 De laatste nacht in Twisted River
2012 In een mens
2015 Avenue van de mysteriën

Notities, op verzoek van Irving onleesbaar gemaakt Beeld Walter Willems

Letterlijk en figuurlijk

In Avenue van de Mysteriën beschrijft Irving hoe hoofdpersoon Juan Diego Guerrero in zijn dromen terugblikt op zijn absurde leven en dat van zijn Mexicaanse zus in de jaren zeventig. Juan Diego en Lupe groeien op op de vuilnisbelt van het Mexicaanse Oaxaca. Ze belanden in het circus. 'De omstandigheden van Mexicaanse straatkinderen zijn vaak zo erbarmelijk, ook tegenwoordig nog, dat ze beter af zijn in een circus. Een circus waar ze trucjes moeten leren op een koord hoog boven in de nok van de tent, terwijl er geen vangnet is. Letterlijk niet, maar ook figuurlijk', vertelt hij terwijl hij gaat zitten aan de grote tafel in zijn werkkamer.

In zijn bekende Irvingiaanse stijl omschrijft hij in het boek hoe Juan Diego de meest bizarre mensen ontmoet. Een bierdrinkende dwerg, een moeder en dochter die (beiden) fysiek zo sterk zijn dat ze de hoofdpersoon met een vinger op bed werpen om wild de liefde te bedrijven, een afvallige katholiek, een travestiet. Irving stipt thema's aan uit eerdere boeken. Het zijn onderwerpen die hem raken. Abortus, de Vietnamoorlog, het leven van adolescenten die iets ongelukkigs meemaken in hun jeugd.

Want pubers, geeft hij toe, zijn een obsessie voor hem. Zijn personages noemt hij 'my children'. De laatste vier jaar stond hij met ze op en ging hij met ze naar bed. Zijn appartement verliet hij nauwelijks. Niet voor vakantie, niet voor een bezoek aan een museum, of een feestje hier of daar. Hij schreef zeven dagen in de week, zo'n acht, negen uur per dag. 'Ken jij veel mensen die zo hard werken? Ik niet.' Veel liever spreekt hij dan ook over Avenue van de Mysteriën, het enige door hem geschreven boek dat hij per se wil verfilmen. Het verzoek om over zijn favorieten te spreken, beantwoordt hij met een grom. Hij haalt zijn handen door zijn haar, zucht. Hij heeft een voorstel: 'Kan jij de krant bellen en zeggen: 'Johnny zei: 'Fuck them, ik ga niet over mijn favorieten praten'?.'

Al snel draait de Amerikaan bij. Hij gaat staan, veegt met zijn handen wat pluisjes van zijn broek. En dan begint hij rustig te praten. Tweeënhalf uur praat hij door over de dingen die zijn hart sneller doen kloppen. Want John Irving mag zich sjofel kleden, hij houdt niet van afraffelen. 'Ik zie daar het nut niet van in. Als ik iets doe, moet het zorgvuldig. En dus doe ik rustig aan.'

Beeld Walter Willems

1. Fotograaf Mary Ellen Mark 1940-2015

'Mary Ellen Mark was meer dan dertig jaar mijn vriendin toen ze in mei van dit jaar stierf. We raakten bevriend toen we allebei in New York woonden. Ze was de eerste aan wie ik Janet wilde voorstellen toen ik verliefd werd en met haar wilde trouwen. Mary Ellen heeft honderden foto's van mij gemaakt. Van mij alleen, van mij met mijn drie zoons, van mij met Janet, van mij met mijn inmiddels overleden hond. Ik word omringd door haar werk.

'De meeste foto's heeft ze zelf ingelijst. Ik houd niet van schilderijen of andere kunst, maar ben dol op foto's. Het verleden is belangrijk voor me, ook in de romans die ik schrijf. Daarom zijn foto's belangrijk. Als je kinderen krijgt, kun je de tijd markeren door ze te fotograferen. Ik heb hier aan de muren vooral foto's van mijn gezin. En van mezelf. Als ik aan mijn bureau zit te schrijven, zie ik steeds de foto's. Dat maakt me gelukkig.

'Ik weet niet zo veel over fotografie. Wat ik weet, heb ik van Mary Ellen geleerd toen we samen op reis waren. We zijn in India geweest, en in Mexico. Mary Ellen heeft een boek gemaakt met foto's van kinderen in het Indiase Great Royal Circus van Junagadh. Daar kwam het idee voor Avenue van de Mysteriën vandaan. Het plan is al meer dan twintig jaar oud. Haar man, de filmregisseur Martin Bell, en ik wilden een scenario schrijven naar aanleiding van haar foto's. Maar na een jaar of acht zei ik tegen hem: 'Dit moet een roman worden.' Al met al ben ik tientallen jaren bezig geweest met dit verhaal, ik heb het opgedragen aan Mary Ellen en Marty. Een verhaal moet rijpen in mijn hoofd. Ik heb geen haast, ik doe de dingen graag op mijn gemak. Dan kan ik me beter concentreren. Ik vind dat Avenue van de Mysteriën moet worden verfilmd. Want het was oorspronkelijk een filmidee, maar werd een roman. Normaal werk ik uiteraard andersom. Dit voorjaar is Mary Ellen overleden. Voor haar wil ik het boek verfilmen. Als de verfilming niet lukt, zou me dat erg verdrietig maken.'

Fotograaf Mary Ellen Mark Beeld Corbis

2. Printpapier van de kantoorboekhandel

'Ik haat Apple, ik haat technologie. Ik heb net een nieuwe Macbook, maar die is alweer terug naar de winkel. Volgens Apple doet hij het niet naar behoren, omdat ik mijn oude e-mails erop wil openen. Toen dat het issue niet bleek te zijn, lag het plotseling aan mijn wifi.

'Mijn laptop gebruik ik alleen om te mailen met mijn kinderen. Mijn boeken schrijf ik met de hand. Op wit printpapier, met welke pen is me om het even. Ik houd van het tempo van schrijven met de hand. Ik heb meer tijd om rustig na te denken over zinnen. Een toetsenbord zou daarvoor te snel zijn. Waarom zou ik snel tikken, als ik schrijvend beter kan bekijken of een woord op de goede plek staat. Als ik een hoofdstuk heb uitgeschreven, gaat de stapel papier naar mijn assistent. Zij tikt alles uit, print het op papier. Zo kan ik in de kantlijn en met markeerstiften aangeven wat anders moet. Daarna gaat het pakketje weer naar mijn assistent. Om al die papieren bij elkaar te houden ligt mijn bureau vol presse-papiers. Ik zou hier anders geen raam open kunnen zetten zonder echt in de problemen te komen.'

Printpapier van de kantoorboekhandel

3. Notitieboekjes

'Een groot bijkomend voordeel van schrijven met de hand is dat ik overal kan schrijven. Als ik van huis ben, schrijf ik niet op printpapier, maar in notitieboekjes. Ik moet er honderden hebben volgeschreven. Voor Avenue van de Mysteriën zeker tien, terwijl ik in Mexico was. Ik heb geluk, want mijn drie zoons en mijn vrouw Janet kopen overal waar ze komen voor mij de mooiste notitieboekjes. Het formaat moet goed zijn, liefst een half A4'tje. Verder maakt het me niet uit van welk merk de boekjes zijn. In de taxi, het vliegtuig of terwijl ik in India mee mocht reizen met het circus, kon ik schrijven. Er zijn veel dingen die ik nooit hoef op te schrijven. Bijvoorbeeld een laatste zin. Pas als ik die in mijn hoofd heb, begin ik aan een roman. Bij Avenue van de Mysteriën zat mijn laatste zin al zo lang in m'n hoofd. 'Niet elke ramkoers komt als een verrassing.' Je denkt toch niet dat ik die nog moest opschrijven? Vergeten zou ik 'm toch nooit. In notitieboekjes maak ik vooral aantekeningen, maar ik schrijf soms ook een heel hoofdstuk ineens op. Alleen op de rechterpagina's. Want de linkerpagina's moeten leeg blijven. Anders raak ik het overzicht kwijt.'

Beeld Walter Willems

4. De Real Ryder en de loopband

'Als mijn knieën niet versleten waren door mijn carrière als worstelaar en worstelcoach, zou ik dagelijks op de Real Ryder fietsen. Dat is een indoorfiets die mijn oudste zoon, Colin, heeft uitgevonden. Maar na drie operaties aan mijn knieën, moet ik rustig aan doen. Mijn hamstrings zijn beschadigd door het worstelen. Ik mag niet meer skiën, daarom staat mijn huis in Dorset, een klein dorp in de Amerikaanse staat Vermont, te koop.

'Ik mag niet elke dag fietsen en wissel het fietsen af met de loopband. Die staat hier naast mijn bureau. Het handige is dat ik er op kan gaan staan terwijl ik lees wat ik juist heb geschreven. Dat doe ik niet hardop, maar ik beweeg mijn lippen mee. Zachtjes hoor. Niemand kan me horen. Ook al ben ik in de 70, ik wil nog elke dag trainen. Hard rennen op de treadmill kan ik niet, dus wandel ik een fictieve steile berg op. In het appartementencomplex waar ik woon zit een sportschool met alles erop en eraan. Maar daar heb ik geen zin in. Ik wil thuis mijn work-out doen. Liefst in dezelfde ruimte als waar ik schrijf, dan gaat er zo min mogelijk tijd verloren.'

Zoon Colin Irving op zijn uitvinding de Real Ryder

5. De Oscar

'Twee weken na de Academy Awards kreeg ik een brief van de organisatie. 'Maakt u zich geen zorgen', stond erin. 'Als uw Oscar wordt gestolen of u raakt hem kwijt, dan vervangen wij hem graag voor u, voor een prijs van 495 dollar.'

'495 dollar! Zo weinig is dat ding waard.

'Ik heb de award in 2000 gewonnen voor het schrijven van het scenario van The Cider House Rules. Het duurde dertien jaar en vier regisseurs voor de film er kwam.

'Films schrijven doe ik niet dagelijks. Meestal wil ik weinig te maken hebben met ambitieuze regisseurs die een van mijn boeken willen verfilmen. Ik geloof niet in films waar vier personen de hoofdrol moeten vertolken, omdat de film steeds twintig jaar opschuift.

'Lasse Halmstrom had ik ooit gesproken over The Ciderhouse Rules, maar hij had het te druk. Jaren later belde hij: 'Wat is er met dat filmproject gebeurd?' Zo zijn we begonnen.

'Aan de Oscaravond zelf heb ik warme herinneringen. Ik houd van mijn familie, alle drie mijn zoons en mijn vrouw Janet waren erbij, het was geweldig.

'De Oscar staat op een prominente plek in mijn werkkamer. Het ding aanraken of aaien doe ik uit principe nooit. Ik heb er geen problemen mee als iemand anders 'm vast wil houden. Maar zelf heb ik daar geen behoefte aan.'

Beeld Walter Willems

6. Halsband van mijn overleden hond

Mijn jongste zoon, Everett, had de eer onze chocoladekleurige labrador een naam te geven. Dickens, besloot hij, want hij wist dat Dickens mijn favoriete schrijver is en dacht dat ik dan van haar zou gaan houden. Dickens was mijn favoriete hond. Ik heb veel honden gehad, maar zij was mijn alles. Dickens is 15 jaar oud geworden. Haar halsband hangt aan de rechter armleuning van mijn bureaustoel. Als ik ermee rammel, hoor ik de naamplaatjes rinkelen en kan ik me inbeelden dat ze met haar hoofd ligt te schudden onder mijn schrijftafel.

John Irving en zijn overleden hond Dickens Beeld HH

7. The Random House Historical Dictionary of American Slang

'Mijn hart breekt elke keer als ik hier over nadenk. De auteurs van dit woordenboek vol Amerikaanse straattaal, hebben hun klus nooit afgemaakt. Random House moet zich schamen. Zo'n waardevolle onderneming, en dan gewoon halverwege stoppen. Daar kan ik me echt boos over maken. Er zijn uiteindelijk maar twee van deze boeken uitgekomen. A t/m G en H t/m O.

'Als ik een roman schrijf en ik wil jargon gebruiken, wil ik uitzoeken of het woord überhaupt al bestond in de tijd dat mijn roman speelt. En of het een gangbaar woord was, in de regio waar het verhaal zich afspeelt. Ik zou niet zonder deze boeken kunnen. Vandaar dat ik zeg: jammer dat de laatste elf letters nooit zijn uitgebracht. Er is niets wat op deze boeken lijkt. Oxford heeft een straattaal woordenboek uitgebracht. Maar nee, daar geloof ik niet in. Ik laat Oxford mij niet vertellen wat Amerikaanse slang is. Want Engelse straattaal is geen Amerikaanse straattaal en het zal nooit Amerikaanse straattaal worden. Ik ben absoluut niet geïnteresseerd in wat de Britten denken dat jargon is. Ik vrees dat op een dag mijn vocabulaire zich daarom beperkt, dat ik geen nieuwe woorden meer leer die met de letter 'P' of de daarop volgende letters beginnen. Of het aan mij is om de klus af te maken en de laatste twee woordenboeken uit te brengen? Ik denk niet dat ik daarvoor in aanmerking zou komen.'

John Irving is 21 januari om 20.00 uur te gast bij BorderKitchen in Paard van Troje, Den Haag. borderkitchen.nl, en op uitnodiging van het John Adams Institute ook op 23 januari om 20.00 uur in de aula van de Universiteit van Amsterdam

The Random House Historical Dictionary of American Slang
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden