INTERVIEW

'Als ik iemand omver moest schoppen, dan deed ik dat'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Politicus Bram Moszkowicz (55): 'Discussiëren zit mij in het bloed.'

Beeld Robin De Puy

Na afloop van het gesprek loopt Bram Moszkowicz langs de Albert Heijn aan het Gelderlandplein, in het hart van het moderne Amsterdamse Joodse getto. 'Hier moet ik van mijn vriendin weleens boodschappen doen. Ze hebben producten uit Israël.'

Woont u in de buurt?
'In Amsterdam-Zuid, bij mijn vriendin. Ik had een appartementje aan de Amstel, daar kon ik de huur niet meer van opbrengen.'

Wat is het grootste verschil met toen u nog advocaat was?
'Ik ga minder vaak uit eten. Mijn vriendin kookt. Gewone dingen, wat de doorsnee-Nederlander eet. Spaghetti, groente. Ik kook niet, dat is voor iedereen beter.'

Waarom zijn Joden de beste advocaten?
'Ik denk omdat we van oudsher werden uitgesloten van bepaalde beroepen. We konden alleen de vrije beroepen uitoefenen. Diamantair, arts, advocaat. Het zit ook in het bloed: discussiëren, argumenteren.'

Bram Moszkowicz (Nederland, 1960) werkte tot 2013 als advocaat. Hij is nu lijsttrekker voor de politieke partij Voor-Nederland (VNL). Namens die partij deed hij vorige week aangifte tegen het asielbeleid van het kabinet. Volgens VNL is het juridisch verboden om mogelijke IS-jihadisten op te nemen. Wat is het verschil met zijn grootouders, die ook vluchtelingen waren? 'Mijn uitgangspunt is: opvang in de regio. Mijn ouders kwamen uit Duitsland en daarvoor Polen. Dat was de regio van Nederland. Hetzelfde moet gebeuren met de huidige vluchtelingen.'

Zijn er in Nederland veel goede Joodse advocaten?
'Mijn eigen advocaat, Herman Loonstein. En verder? Zijn er verder veel goede advocaten? Het kan ook komen doordat hier minder Joden zijn dan in bijvoorbeeld Amerika.'

Een uur eerder ging het over hoe de Moszkowiczen een van de weinige Joodse families waren in Maastricht. 'Ik woonde daar de eerste zeventien jaar van mijn leven. Het was anders dan hier in Amsterdam. Meestal hadden we niet eens tien Joodse mannen voor een minje, het minimum voor een gebedsdienst. Met carnaval, als de mensen dronken waren en zich achter een masker konden verschuilen, moest je oppassen dat ze je niet te lijf gingen. Wij deden niet mee aan carnaval.'

Uw moeder komt uit Limburg. Wat vindt zij ervan dat het altijd alleen over de Joodse kant van de familie gaat?
'Mijn moeder denkt niet zo. Dat het er vaak over gaat, is omdat mensen altijd naar mijn werk vragen en mijn vader mijn leermeester was. Mijn moeder weet: als ik in Drenthe was geboren, zou ik niet anders zijn geweest, misschien alleen wat minder bourgondisch. Voor Joden ben ik een niet-Jood, voor niet-Joden ben ik een Jood.'

(Tekst gaat verder onder foto).

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) interviewt voor V bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met cabaretier Johan Fretz (Surinaams) en schrijver Jamal Ouariachi (Marokkaans).

Bram Moszkowicz. Beeld anp

U bent een Jood geworden?
'Ik ben uitgekomen voor mijn eerste huwelijk, ik was 26. Mijn eerste vrouw was Joods. Of ik me daarna meer Joods voelde? Nee. Het is een regel van vijfduizend jaar geleden. Ik ken mensen met twee Joodse ouders die minder Joods zijn dan iemand met slechts een Joodse vader. Alleen mijn vader is Joods, dat speelt bepaald geen ondergeschikte rol in mijn leven. Mijn vader heeft Auschwitz overleefd, zonder die wetenschap was ik een ander mens geweest.'

Hoe ontmoetten uw ouders elkaar?
'De familie van mijn moeder bestond uit herenboeren. Het betekent dat ze een wat grotere boerderij hadden. In Amby, destijds een dorp buiten Maastricht, kaartte mijn opa met de burgemeester. De familie van mijn vader vluchtte in 1933 uit Duitsland, ze kwamen terecht in Maastricht en begonnen een stoffenwinkeltje. Mijn moeders ouders haalden daar stoffen, mijn vaders ouders kochten weer melk bij hun boerderij. Ze wisten dat de moffen eraan kwamen en brachten wat gouden munten en andere spullen naar mijn moeders ouders.

'Drieënhalf jaar later kwam mijn vader terug uit Auschwitz. Hij wist niet dat hij de enige was. Zijn vader had het volgehouden tot drie maanden voor de bevrijding, zijn moeder en de twee andere kinderen waren op de eerste dag vergast. Mijn vader liet zich afzetten bij de bioscoop in Maastricht en ging naar het huis van zijn ouders aan de Grote Gracht. Daar bleken NSB'ers ingetrokken. Daarna ging hij naar mijn moeders huis. Hij woog 40 kilo en had buiktyfus. Mijn moeder vertelt altijd dat hij de eerste maanden niet in een bed kon slapen, hij was te verwilderd.'

Uw vader bouwde een groot advocatenkantoor op. Vonden uw ouders aansluiting bij de oude chic van Maastricht?
'Mijn ouders waren niet zo van de chic, nog steeds niet. Maastricht was een katholiek bolwerk. In de stad waren twee gevestigde kantoren. Mijn vader kreeg steeds meer klanten. Zijn concurrenten bedachten allerlei foefjes om de groei van zijn kantoor te belemmeren. Zoals een beperking van het aantal medewerkers.'

U houdt van mooie dingen. Net zoals de elite van Maastricht.
'In Limburg kleden de mensen zich beter dan in de rest van het land, het ligt dichter bij Italië. Dat ik van mooie dingen houd, is iets anders dan de wens om me aan te sluiten bij die elite. Als je die wens helemaal niet hebt, kun je je ook niet buitengesloten voelen.'

Leidde uw afkomst ertoe dat u nu geen advocaat meer bent?
'Ik ging niet opzij. Als ik iemand omver moest schoppen, dan deed ik dat.'

Is het mogelijk dat u door de geschiedenis van uw vader sneller complotten ziet?
'Om een goed inzicht te geven in de weg tot mijn schrapping hebben we nog twee uur nodig. Wat mij betreft was er geen sprake van een complot dat alleen ik zag. Het was een lange weg met objectief aanwijsbare factoren die niet alleen bij mij vragen hebben opgeroepen - en niet alleen over de strafmaat van de schrapping.'

Nederlands
'Wanneer het volkslied wordt gespeeld.'

Joods
'Elke dag.'

Limburgs
'Als ik op een mooie dag over het Vrijthof loop.'

Partner
'Ze is niet Joods, maar ze had het kunnen zijn, qua persoonlijkheid en uiterlijk.'

Mohammed cartoons
'De vrijheid van meningsuiting is belangrijk, maar je moet oppassen dat je niet over een bepaalde grens gaat. Die van fatsoen en goede smaak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden