Als ik een oordeel zou vellen over de waarheid en werkelijkheid, komt er geen column meer

null Beeld
Beeld

Het meestbesproken, vaakst herhaalde moment uit de werkelijkheid van de afgelopen week was de valpartij van de Engelsman Cavendish na de elleboogbeweging van de Slowaak Sagan, in de vierde Touretappe naar Vittel. Het incident was van alle kanten gefilmd, de opnames werden uitentreuren opnieuw afgedraaid in de langzaamst mogelijke vertraging en stills werden zodanig uitvergroot dat je de haren op de arm van Sagan kon tellen. Iedereen die er ook maar iets over wilde zeggen, werd ondervraagd. En toen wisten we nog niks, over de ware gang van zaken.

Na afloop brak een waar pandemonium van meningen los. Dat was tamelijk saai, want feitelijk waren er maar twee mogelijke opinies: het was de schuld van Sagan of het was de eigen schuld van Cavendish.

Maar dat was niet het interessantste aan de kwestie. Interessant was, hoe de werkelijkheid werd verkleind tot een zeer beperkt kader, dat waarbinnen de elleboog van Sagan in contact kwam met het stuur van Cavendish, en dat het zelfs binnen die overzichtelijke ruimte en de korte tijdsspanne waarin een en ander zich afspeelde onmogelijk bleek om een definitief oordeel uit te spreken. Wat gebeurde er nou écht?

Zie hier het probleem van de columnist als hij de werkelijkheid van de grote wereld probeert te duiden en er een mening over tracht te vormen. Meestal is die realiteit een stuk gecompliceerder dan een simpele valpartij in de Tour de France. Wat gebeurt er nou écht, in Syrië, in Amerika, in Groot-Brittannië, Noord-Groningen, Brussel of aan Het Binnenhof? Het antwoord luidt: dat weten we meestal maar zeer ten dele. Wat er echt gebeurde, blijkt pas jaren later, als je geluk hebt.

De Amerikaanse journalist en schrijver Robert Caro is nu ruim veertig jaar bezig met de biografie van de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson (1908-1973), na diens dood de opvolger van John F. Kennedy. Het eerste deel verscheen in 1982, deel 4 in 2012. In totaal tellen de vier delen 3.500 pagina's. Caro is nu voor deel 5 gevorderd tot het jaar 1965 en onderzoekt de periode waarin onder Johnson de oorlog in Vietnam tot een climax kwam. Het is te hopen dat hij zijn levenswerk kan voltooien, want Caro wordt dit jaar 82.

Zullen we na lezing van alle delen de waarheid omtrent Johnson kennen? Vast en zeker weten we meer dan daarvoor, maar ongetwijfeld ontbreken er nog te veel elementen om te kunnen spreken van de volledige werkelijkheid van diens leven en presidentschap. Wel zal het duidelijk zijn dat veel meningen over Johnson die er bij leven over hem te berde zijn gebracht op zijn minst voorbarig waren, zo niet volkomen onjuist.

Als het over de waarheid gaat, wordt vaak Plato's parabel van de mensen in de grot aangehaald, die menen dat de schaduwen die zij zien de werkelijkheid ís. Waarheid is een ingewikkeld filosofische thema. Veel van de opmerkingen na de val van Cavendish, inclusief die van de Engelsman en diens tegenstrever, kun je kantiaans verklaren: 'Uitspraken over de werkelijkheid zijn alleen maar uitspraken over de persoonlijke perceptie van de werkelijkheid.' Voor de uitspraak van de jury kunnen we terecht bij de Franse filosoof Foucault: 'Waarheid en kennis zijn het gevolg van macht.' Sommige columnisten hanteren hetzelfde uitgangspunt, maar omdat bij hen slechts sprake is van pseudomacht, missen hun absolute waarheden geldigheid. De wielrenners die werden ondervraagd over de kwestie Sagan beriepen zich op de filosoof Wittgenstein, sporters zijn ook pragmatici: 'Waarheid is wat nuttig en bruikbaar is, dat wat werkt.' In elk geval werkte het uitvallen van de twee kemphanen in hun voordeel.

'De waarheid is nooit precies zoals je denkt dat hij zou zijn', aldus de filosoof Cruijff. Ik bedoel: ga er maar aanstaan, als columnist in het meningencircus. Wanneer je jezelf écht strenge eisen oplegt ten aanzien van je oordeel over waarheid en werkelijkheid, komt er geen column meer uit je vingers en moet je elke bijdrage afsluiten met 'zoals altijd onder voorbehoud'.

Overigens ben ik van mening dat Sagans elleboog onopzettelijk bleef haken achter de schakelhendel van Cavendish en dat hij dus onterecht werd gediskwalificeerd. Maar zekerheid daarover heb ik helaas niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden