Column

'Als ik asieladvocaat was zou ik in mijn handen wrijven'

Ongetemperde ambities op mensenrechtengebied leiden tot teleurstelling en agressie, schrijft politiek commentator van de Volkskrant Martin Sommer.

Zo'n driehonderd mensen demonstreren met witte paraplu's bij het Grensdetentiecentrum om aandacht te vragen voor vluchtelingen die na aankomst op Schiphol gelijk in detentie worden gezet en hun asielprocedure achter tralies moeten doorlopen. Beeld anp

Het lijkt wel alsof de samenleving op allerlei vlakken vastloopt. Of je nu kijkt naar Europa of de zorg, we kunnen niet voor- of achteruit. Donderdag was het wereldvluchtelingendag en het asielbeleid is ook een mooi voorbeeld. Ik liep mee in een protestmars van witte paraplu's, op weg naar het Justitieel Complex Schiphol.

We begonnen in de vrolijke drukte van Schiphol Plaza, bij de luidruchtige rode letters van I Amsterdam. Drie kilometer verderop, over een paar snelwegen en na een paar afslagen, wachtte tegen een knollenveld het einde van de wereld. Dan acht meter hoge muren. Het blijft Nederland, dus het beton is door een gesubsidieerde kunstenaar bewerkt. Links daarachter de ramen met de bolletjesslikkers, rechts de zwaaiende asielzoekers.

Een meisje van Vluchtelingenwerk zei dat deze demonstratie te hoop liep tegen de 'almachtige staat'. Zo ziet het er inderdaad uit, maar ik dacht toch eerder aan een patstelling van acht meter hoog. De Russische asielzoeker Dolmatov die onlangs zelfmoord pleegde, raakte klem tussen de raderen van procedures, protocollen en afvinkjes. Zijn dood was het dramatische gevolg van de botsing tussen recht en politiek. Het strenge Nederlandse asielbeleid wordt sinds jaar en dag gesteund door het overgrote deel van de bevolking. We zijn niet in staat ze buiten de deur te houden, maar vastzetten achter beton kan wel.

Onbevredigend
Finaal daartegenover staat de rechtenbenadering. Mensenrechten zijn immers universeel en onvervreemdbaar. Een asielzoeker op Schiphol spreekt eerst iemand van Vluchtelingenwerk, dan zijn advocaat. En daarna pas begint het verhoor over het vluchtverhaal. In de praktijk is het verhaal vaak niet overtuigend, maar rekken en strekken van de procedure kan nog altijd.

Zo staat die ongenaakbare muur daar en sleept het asieldebat zich voort, voor alle partijen onbevredigend. Woensdag moest staatssecretaris Teeven buigen voor de Tweede Kamer. De prijs van zijn aanblijven na de zaak-Dolmatov was een humaner regime. Alleen criminele en agressieve asielzoekers worden nog opgesloten.

Onder de witte paraplu was Jasper Kuipers, adjunct-directeur van Vluchtelingenwerk, nog niet tevreden. Het is nog niet duidelijk of de belofte van Teeven ook geldt voor de mensen in de Schipholgevangenis. Dus daarover valt nog een robbertje te vechten. En of ik wel wist hoeveel Syriërs Nederland gaat opnemen. 250. Een lachertje, vond hij, op meer dan een miljoen vluchtelingen in totaal. Op de witte paraplu's viel intussen de eerste regen. De secretaris van Vluchtelingenwerk zei dat mensen die om welke reden dan ook hun land ontvluchten, moeten kunnen rekenen op onze gastvrijheid. Ook als ze gewoon arm zijn? Jazeker, vond hij met verwijzing naar de Bijbel. Dan wordt het wel druk hier, meende ik.

Onschuldig
Maar de secretaris kreeg uit verrassende hoek steun. Een week geleden presenteerde minister Timmermans zijn mensenrechtennota. Een hooggestemd verhaal van 31 vel, met een buitenlands citaat boven elke paragraaf. Mensenrechten zijn de hoeksteen van buitenlands beleid, schrijft Timmermans. Ze gelden altijd en overal en voor iedereen. De vrijheid van het individu tegenover de staat, dat is het klassieke grondrecht waarop het asielbeleid is gefundeerd.

Maar dan zegt Timmermans instemmend dat de mensenrechten gaandeweg zijn verruimd. De staat heeft de plicht zich in te zetten voor een bestaansminimum, voor fatsoenlijke gezondheidszorg, en zelfs voor behoorlijke arbeidsvoorwaarden. Nederland overweegt de protocollen van de Raad van Europa voor sociaal-economische rechten te ratificeren. Woorden van een minister zijn niet onschuldig. Jasper Kuipers van Vluchtelingenwerk wees op Fred Teeven en diens belofte van een humaner asielregime. Dat heeft niet alleen met Dolmatov te maken, aangezien Nederland zich eerder heeft gecommitteerd aan twee protocollen tegen marteling.

Als het aan Timmermans ligt, neemt Nederland dus nog wat extra verplichtingen op zich. Recht op fatsoenlijke arbeidsomstandigheden, als ik asieladvocaat was zou ik in mijn handen wrijven. Nieuwe protocollen betekenen nieuwe procedures en nieuwe kansen voor de cliënt. Maar het oude asielbeginsel - persoonlijke vervolging - raakt wel steeds verder uit het zicht. Het scheppen van verwachtingen brengt wel verantwoordelijkheden met zich mee. Ook en misschien wel juist als je ze niet kunt waarmaken.

Verwachtingsmanagement
Jaren geleden wees de historicus Ernst Kossmann op de onbekommerde ambities die spraken uit de nieuwe Nederlandse Grondwet van 1983. Naast de oude grondrechten was er het recht op schoon water en woongelegenheid en daarbovenop recht op vrije tijd en culturele ontplooiing. Nederland had de lat wel heel hoog gelegd, aldus Kossmann, daar viel nooit aan te voldoen. Hij pleitte voor wat ik maar verwachtingsmanagement noem. Als de taaie praktijk niet aan de hoge norm zou voldoen, was het beter om niet meteen van de daken te schreeuwen dat de fascisten onder ons zijn, vond hij. Het waren toen de dagen van Hans Janmaat, het Kamerlid dat later werd veroordeeld omdat hij meende dat vol vol was.

Het kan geen kwaad daaraan te herinneren. Ongetemperde ambities op mensenrechtengebied leiden tot teleurstelling en agressie. Ik zeg erbij dat het niet van Vluchtelingenwerk kwam, maar staatssecretaris Teeven moet deze dagen zwaar bewaakt worden. En op het huis van de directeur van de Immigratie- en Naturalisatiedienst viel onlangs in grote letters 'IND is moord' te lezen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden