Column

Als idealisme sterft, krijgen we efficiency en winst terug

Het eerste crematorium van Nederland. Beeld
Het eerste crematorium van Nederland.Beeld

Het eerste crematorium van Nederland is een kunstwerk. Het is ook de basis van Henry Keizers bedrijf in begraven en cremeren, de Facultatieve Groep, waarvan we nu dankzij Follow the Money weten dat hij het met een vreemde deal op een koopje kon krijgen, een geschiedenis die hem nog kan opbreken.

Maar daar kom ik niet voor. Ik kom voor het eerste crematorium van Nederland.

Het is een hemelse plek, beschermd door beuken met ogen in hun stammen, door eiken en kastanjes. Een kalmerend heuvellandschap van grafplaten en houten trappen waarover af en aan rouwstoeten gaan. En in dat dodenbos openbaart zich dan die grote leistenen koepel waarin de eerste Nederlander ooit is gecremeerd: dr. J.C. Vaillant, in 1914. Dat was verboden. Maar het gebeurde toch. Het eerste crematorium van Nederland was decennialang illegaal maar werd gedoogd - een mooie Hollandse traditie, met chique dode namen als Couperus, Berlage en Dudok.

Ook cremeren was een (linkse) hobby, gepropageerd door een stel vrijmetselaars. Tegendraads en onkerkelijk. In die zin is crematorium Westerveld een verzetsdaad, en een geslaagde bovendien: cremeren is nu populairder dan begraven.

En waar veel mensen komen, dood of levend, kun je geld verdienen. Vraag maar aan Henry Keizer.

Dus wat begon als de idealistische Vereeniging tot invoering van den Lijkverbranding, met als nieuwsblad De Vlam, is nu een businesscase met bedrijven en divisies en werkmaatschappijen in tien landen, een Duitse fabriek in funeraire benodigdheden, marktleider in de bouw van crematieovens. Dankzij Henry Keizer, volgens zijn eigen website vicevoorzitter van de Landelijke Vereniging van Crematoria, voorzitter van de Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen, voorzitter van de Werkgeversvereniging van Nederlandse Crematoria, secretary general van de International Cremation Federation en honorary vice president van The Institute of Cemetery & Cremation Management. En voorzitter dus van de VVD.

De crematoriumbusiness lijkt wat op de seksindustrie, in die zin dat doodgaan en seks dingen zijn die bij het leven horen en toch vaak begraven worden onder schaamte. En onder taal. Dat is het efficiëntst. Dus noemen ze bij de Facultatieve Groep het vervoeren en verzorgen van lijken 'post mortem assistance', onderdeel van de 'funeraire logistiek'. Ze zijn sterk in thanatopraxie - een balsemmethode die verboden was maar dankzij Keizers politieke contacten, schrijft FTM, ook in Nederland mogelijk is gemaakt. De toekomst is biocremeren met water en loogzout, 'onze development- en researchafdeling in Leeds is daar al heel ver mee', zegt Keizer in het boek Vaarwel van Annet de Jong. Een prima nieuw verdienmodel.

Het botst nogal, de kunstzinnig-liberale jarentwintigsfeer hier tussen de urnen, en het op groei en geld gegrondveste liberale ondernemerschap.

Hemelse plek, beschermd door beuken. Beeld
Hemelse plek, beschermd door beuken.Beeld

De pioniers van de crematie waren welvarende lui, met geld genoeg om columbaria te bouwen, musea vol voltooide mensenlevens. De flanken van het dodenbos zijn bezet met klassieke urnen: keramieken koepeltjes, net kabouters. Andere doden liggen opgeslagen in juwelenkisten rond een kloostergang. Ik verdwaal in het gebouw dat de oven omringt en vind een boek dat honderd jaar cremeren beschrijft. De inleiding is van Henry Keizer, die verderop nog eens breeduit wordt geïnterviewd. Hij schrijft dat het in essentie allemaal om mensen gaat.

Omgaan met de dood is omgaan met het leven. En de dood wordt hier vermarkt, zoals het leven wordt vermarkt. Als het idealisme sterft, krijgen we er efficiency en werkmaatschappijen voor terug. Dit gaat niet over de crematoria en over Henry Keizer alleen. Dit gaat over de voorliefde voor 'de markt' van bijvoorbeeld de grootste politieke partij van het land. Alles voor de businesscase. In zaken heersen andere wetten dan in het mensen- en dodenrijk, en hier staan nu even de belangen van het bedrijf voorop. Dat staat nauwelijks andere gedachten toe.

Cremeren is nu populairder dan begraven. Beeld
Cremeren is nu populairder dan begraven.Beeld

Dus als ik een tijdje praat met twee onderhoudsmannen van Westerveld vertellen ze dat tussen de ene en de andere crematie een kwartier zit vandaag, 'dat hoort niet, dat zou niet moeten', en dat ze Henry Keizer wel kennen, 'dat is een, nou ja, een man die groot denkt', maar als ik ze vervolgens naar hun namen vraag verwijzen ze me keurig naar Facultatieve Media, de poot van het bedrijf die daarover gaat, en die trouwens ook allerlei vakbladen uitgeeft op uitvaartgebied.

Post mortem assistance. Funeraire logistiek. Zodra idealisme winst kan maken krijg zelfs cremeren een andere naam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden