Op het tweede gezichtDonald Trump

Als icoon blijft Donald ‘Mao Tse’ Trump nog wel even in functie

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: bepaalde overeenkomsten tussen Trump en Mao zijn zo verbluffend dat de geschiedenis zich herhaalt.

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Een man van 73 die zich de onbetwiste nummer één van de wereld waant, verliest zijn machtspositie als gevolg van catastrofale misrekeningen die voortvloeien uit zijn zelfoverschatting. Ook belangrijke politieke bondgenoten die hem lang in zijn excessen hebben gesteund, vinden het nu welletjes. Gezamenlijk spannen ze zich in om hem op een zijspoor te manoeuvreren. De zelfverklaarde nummer één is er echter de persoon niet naar om zijn verlies te nemen en zich terug te trekken. Hij weet dat zijn naam nog steeds hele horden begeestert die geen idee hebben wat hij werkelijk heeft uitgespookt, én dat hij nog toegang heeft tot een medium waarmee hij die horden kan bespelen. Hij slaat alarm over het valse spel dat gaande is in het centrum van de macht, over verraders die zijn missie saboteren. In een mum van tijd rukken woedende mensen op naar het centrum van de macht om daar orde op zaken te stellen.

U zegt: Washington, 6 januari, dat weten we nu wel. Nee, dit gaat over Mao Tse Toeng in Beijing in 1966. In de jaren ervoor had de Grote Sprong Voorwaarts, een radicaal experiment dat voortvloeide uit de hubris van de nummer één van de Communistische Partij van China, hongersnood veroorzaakt. Bestuurders in de top van de Partij stelden alles in het werk om egotrips van Mao in de toekomst te voorkomen. Mao sloeg terug op Twitter, pardon, in de papieren krant van de Communistische Partij, door die bestuurders uit te maken voor infiltranten van de bourgeoisie die de revolutie saboteerden. Mao’s Proud Boys heetten Rode Gardisten. De ravage die zij aanrichtten, ging de geschiedenis in als de Culturele Revolutie.

Andere tijd, ander cultuurgebied, andere ideologie, ander politiek systeem. Maar verrassend weinig dat zich in de geschiedenis voltrekt is ooit helemaal uniek. In de late jaren zestig stelden Rode Gardisten duizenden Chinese bestuurders publiekelijk terecht en vernielden op grote schaal bestuurscentra en cultureel erfgoed. De Proud Boys, Three Percenters, Oath Keepers, Boogaloo Bois en QAnon-aanhangers zal dat in de VS niet lukken. Maar het lijdt weinig twijfel dat die Proud Boys, als er geen autoriteiten tussen hen en de vijanden van Trump in stonden, met Nancy Pelosi iets vergelijkbaars zouden doen als Rode Gardisten deden met Mao’s belangrijkste criticus Li Shaoqi: publiekelijk aftuigen, tot excuses dwingen aan de nummer één en in de kerkers gooien. Zij zouden dat ook een culturele revolutie noemen.

De een was een onderwijzer die een volksbevrijdingsleger ging leiden, de ander een vastgoedtycoon met affiniteit met reality-tv. Andere achtergronden, dezelfde instincten. Veel politici hechten aan machtsbehoud, weinigen steken voor machtsbehoud desnoods hun eigen land in brand, nog minder krijgen grote menigten zover hun politieke vijanden af te tuigen. Zo’n subliem manipulatie-instinct is nog zeldzamer dan zo’n groot vernietigingsinstinct. Wie mensen puur instinctief zo ingenieus weet te bespelen, kan wereldwijd tot de verbeelding spreken. Zo iemand kan zichzelf verkopen als de enige krachtfiguur die het tegen een pervers ‘systeem’ durft op te nemen. Zo iemand kan het boegbeeld worden van een tegencultuur.

Velen hebben het geconstateerd: een ‘counterculture’ die ooit links was, is tegenwoordig rechts. Een halve eeuw terug hekelde een tegencultuur een conservatief en repressief systeem, tegenwoordig hekelt een tegencultuur een links en elitair systeem. In 1971 liepen recalcitrant-linkse mensen rond met Mao-portretten, in 2021 delen recalcitrant-rechtse mensen online hun bewondering voor een geföhnde kerel. Toen had je maoïsten, nu trumpisten. Als president is hij weg, als icoon van een tegencultuur blijft Mao Tse Trump voorlopig in functie.

MEER OP HET TWEEDE GEZICHT

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny keerde zondag terug maar Moskou na in de Duitsland hersteld te zijn van een vergiftiging. Hij werd onmiddellijk gearresteerd en vastgezet door het regime dat hem in augustus het zenuwgas novitsjok toediende. In Op het Tweede Gezicht werd geconcludeerd dat Navalny de eerste tegenstander is op wie Poetin geen greep krijgt.

Kamala Harris, de nieuwe vicepresident van de Verenigde Staten en de auteur van het kinderboek Superheroes Are Everywhere, lag ook al op de sofa. Als het zover komt dat zij een kwakkelende Joe Biden moet vervangen, wordt ze niet alleen de eerste vrouwelijke zwarte president van de VS, maar waarschijnlijk ook een goede president.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden