profiel

'Als hij een echt grote schrijver wil worden, moet hij die oppervlakkige onzin afschieten'

Schrijver, presentator, grappenmaker: al veertien jaar laat hij zich met van alles gelden, en het gaat hem allemaal makkelijk af. Zondag begint hij een talkshow op de late avond. Wie is Arjen Lubach echt? V vroeg het de mensen om hem heen.

null Beeld Daniel Cohen
Beeld Daniel Cohen

Seth Gaaikema was nog niet overleden of Arjen Lubach twitterde op 22 oktober: 'Seth Gaaikema is overleden. Hij wordt in het familiegraf bijgeseth.' Lubach voegde er twee hashtags aan toe: #eerbetoon, om even te laten weten dat hij het goed bedoelde. En #zml, geen verwijzing naar onderwijsterm zeer moeilijk lerend, maar naar Zondag Met Lubach, de nieuwe latenight-talkshow van de komiek, tevens presentator, tevens schrijver, tevens dj, tevens recensiekoning, tevens muzikant, tevens jongen-die-eens-per-maand-aanschuift-in-DWDD, tevens Slimste Mens.


Sinds hij als Slimme Schemer in 2001 een top-3-hit scoorde met Jelle (een parodie op Eminem's Stan) is Arjen Lubach (35) bijna onafgebroken op tv, radio, internet, in theater of boekwinkel te zien, te horen of te lezen. Iedereen kent Lubach wel érgens van. En telkens als hij weer opduikt, laat hij het beeld achter van een frisse, gevatte, alerte jonge man, die eigenlijk altijd op zijn gemak is en er een sport van lijkt te maken zo min mogelijk in contact te komen met zonlicht.


Wat weten we verder van hem? Waarom moet Arjen Lubach toch steeds allemaal doen wat hij doet? En wat is hij nou? Televisiemaker, cabaretier of toch echt schrijver? Als het aan Lubach zelf ligt: schrijver. Met enige regelmaat zegt de Groninger in interviews dat hij het liefst alleen zou schrijven. Cabaret en tv noemde hij drie jaar geleden in deze krant 'uit de hand gelopen hobby's'.


Maar het ligt nu eens een keertje niet aan Lubach zelf. We vroegen vier intimi om Arjen Lubach te karakteriseren. Als mens, en daarmee als cabaretier/schrijver/presentator... nou goed, u snapt waar we heen willen.

Arjen Lubach Beeld anp
Arjen LubachBeeld anp

Buitenbeentje

We beginnen in het ouderlijk huis. Dat staat in het Groningse Lutjegast. En niet in Uppsala, Aarhus of Helsinki, plaatsen die je eerder zou associëren met het welhaast archetypisch Scandinavische hoofd van Lubach.


'Arjen was van ons drie altijd het buitenbeentje', zegt Joost Lubach, Arjens jongere broer. 'Onze neef kwam wel eens langs, die was van de leeftijd van onze oudste broer Rense. Ik mocht als jongste ook altijd met hen mee, maar Arjen werd altijd een beetje buitengesloten. Op een gegeven moment hadden Rense en mijn neef een krantje gemaakt, dat ze verspreidden onder familie en buren. Uit recalcitrantie ging Arjen toen zelf ook een krantje maken: de ALS, de Arjen Lubach Show.'


Toen Lubach 12 was, overleed zijn moeder aan de gevolgen van kanker. Dat had volgens Joost Lubach misschien wel meer impact op Arjan dan hij zelf beseft. 'Arjen bleef zitten op school, omdat hij steeds afgeleid was. Hij begon op het gymnasium, maar ging daarna naar een andere school.' Rens, Joost en Arjen werden gelovig opgevoed, maar na het overlijden van hun moeder bleef daar weinig van over. 'Arjen is overtuigd atheïst. Het geloof heeft ons bij de dood van onze moeder in de steek gelaten. Ik wil niet al te diep gaan - straks wordt-ie boos op me als ik dit allemaal vertel - maar het heeft hem kwader gemaakt. En hij heeft daardoor erg de drang te laten zien dat zijn mening ertoe doet. Dat heeft hem gedreven tot alle dingen die hij nu doet.'

Arjen Lubach (midden) in 2009, als deelnemer aan spelshow Wie is de Mol? Beeld anp
Arjen Lubach (midden) in 2009, als deelnemer aan spelshow Wie is de Mol?Beeld anp

Afvallige student

Lang voordat Arjen Lubach overal was, was hij een tijdje nergens. Janine Abbring, presentator en goede vriendin, leerde Lubach kennen op een studentenfeestje in 2001. 'Arjen was toen een soort afvallige student, die herstelde van pfeiffer en de hele dag een beetje in zijn studentenhuis achter zijn computer zat te emmeren.' Tijdens een trip naar Denemarken hoorden Abbring en Lubach het liedje Stan van Eminem om de haverklap voorbijkomen op de radio. Het inspireerde hen tot een parodie. De grap liep wat uit de hand: Jelle bereikte de derde plaats in de Top-40.


Het succes was een eyeopener voor Lubach. 'Arjen komt uit een gezin waarin mensen keurig gingen studeren en advocaat werden of zoiets. Met Jelle kwam hij erachter dat hij met zijn hersenkronkels ook geld kon verdienen.'


Sindsdien trad Lubach op met zijn theatergezelschap Op Sterk Water, kreeg hij een nachtprogramma op 3FM, werd hij sidekick van Giel Beelen en Claudia de Breij, maakte hij filmpjes voor DWDD, Koppensnellers en Pauw & Witteman.


Vaak werkte Lubach samen met Edo Schoonbeek. De twee maakten samen met Pieter Jouke filmpjes voor Buro Renkema en deden samen de Rapservice voor Koefnoen. Normaal gesproken was Schoonbeek ook betrokken geweest bij het nieuwe Lubach Op Zondag, maar Schoonbeeks agenda liet dat niet toe. Een vluchtige blik op Lubachs cv leert dat je hem gerust kunt omschrijven als werkpaard. Schoonbeek zou, zonder iets af te doen aan Lubachs arbeidsethos, zijn vriend en collega nog liever omschrijven als 'schermpaard'. 'Arjen heeft altijd een scherm in de buurt. Hij is continu met andere dingen bezig tijdens het werken. Dan komt er weer een sms'je binnen, dan weer een Facebook-dingetje en hij doet alles tegelijk. Als we allebei thuis zitten te werken, maakt me dat niets uit. Maar als je naast hem zit, denk ik weleens: zullen we ons nou even concentreren?'

Arjen Lubach (R) en Janine Abbring speelden vorig jaar het nummer Jelle in de ochtendshow van Giel in het Glazen Huis Beeld anp
Arjen Lubach (R) en Janine Abbring speelden vorig jaar het nummer Jelle in de ochtendshow van Giel in het Glazen HuisBeeld anp

Mensenschuw

Niemand heeft Arjen Lubach helemaal voor zichzelf. Altijd is er wel een telefoon of laptop waarmee hij in de weer is. 'Arjen is 24 uur per dag online', zegt Janine Abbring, 'dus je kunt hem altijd bereiken en hij jou ook. Dat heeft hij altijd gehad en dat irriteerde me in het begin heel erg. Maar op een gegeven moment moet je je erbij neerleggen - of je moet niet met hem bevriend willen zijn. Sommige mensen houden ook bij goede vrienden nog een soort beleefdheid overeind: ook al kennen ze je al twintig jaar, vragen ze nog of ze storen als ze je opbellen. Arjen niet. Hij schaamt zich bijvoorbeeld ook niet als hij tijdens een etentje voortdurend op zijn telefoon zit.'


Zo hyperactief als Lubach is op sociale media, zo mensenschuw is hij in het echte bestaan. 'Hij zondert zich misschien niet af in een hutje', zegt Abbring, 'maar sociaal contact moet altijd wel onder zijn voorwaarden. Hij vond het bijvoorbeeld wel gezellig als ik langs kwam bij hem thuis, maar dan kwam het er op neer dat ik beneden in zijn woonkamer zat te werken en hij op zijn zolderkamer dance maakte. Dat is Arjens definitie van 'gezellig': hij vindt het heel fijn dat hij lekker kan werken en dat er beneden iemand zit met wie hij af en toe een kopje koffie kan drinken.'


En grote groepen? 'Ik ken wel mensen die met zijn twintigen naar Ibiza gaan', zegt Abbring. 'Dat zou Arjen nooit doen. Als we al met een groep zijn, bestaat die uit zijn broer Joost, zijn beste vriendin Martine en nog een paar mensen. Afgelopen zomer zijn we naar Zweden op vakantie geweest. Maar dat was maar met zijn drieën: Arjen, Joost en ik. Dat is natuurlijk wel een beetje bizar. Eigenlijk zijn we allemaal een stelletje autisten bij elkaar.'


'Daarom kunnen Arjen en ik het ook zo goed met elkaar vinden', zegt Edo Schoonbeek. 'We vinden allebei alle sociale dingen ongemakkelijk. Op zijn verjaardag nodigde hij ooit alleen maar mensen uit van wie hij wist dat ze niet van verjaardagen houden. Maar daardoor werd het juist heel erg leuk.'


Schoonbeek denkt dat Lubach op zijn best is met anderen als er een scherm tussen zit. 'Hij drukt zich beter uit op Twitter, in boeken en in grappen dan als je tegenover hem zit. Daar zit natuurlijk ergens een blokkade, maar ik weet niet of je die moet zoeken, want dan haal je misschien de komiek uit hem weg.'

Arjen Lubach (R) in gesprek met Abdelkader Benali tijdens het Lezersfeest in de Centrale Bibliotheek Rotterdam. Beeld anp
Arjen Lubach (R) in gesprek met Abdelkader Benali tijdens het Lezersfeest in de Centrale Bibliotheek Rotterdam.Beeld anp

Alleskunner

Maar is hij dat wel dan, komiek? Hoewel Schoonbeek Lubach al jaren kent, moet hij het antwoord schuldig blijven. 'Hij kan natuurlijk veel meer. Ik weet niet of hij een komiek nadoet of dat hij het echt is. Ik weet ook niet of hij echt een schrijver is of dat hij dat graag wil zijn.' Volgens Schoonbeek blinkt Lubach niet zozeer uit in een van de dingen die hij doet, maar is zijn talent eerder dát hij het allemaal kan: 'Is hij de beste schrijver? Weet ik niet. Is hij de beste talkshowhost? Weet ik niet. Maar zijn combinatie van vaardigheden is bijzonder. Als hij in iets enorm zou uitblinken, dan zou hij dat denk ik ook meer gaan doen.'

Maar volgens Lubachs uitgever Joost Nijsen (Podium) is hij juist wel zeer getalenteerd in al die richtingen, maar heeft hij nog niet gekozen. 'Die veelzijdigheid kenmerkt hem. Arjen schrijft net zoals hij alle andere dingen doet: met schijnbaar achteloos gemak, maar ook met veel professionaliteit. Zijn romans kunnen zich meten met die van de beste schrijvers van zijn generatie.'

Tijdens een vakantie in Italië maakte Nijsen van dichtbij mee hoe Lubach de laatste hand legde aan zijn thriller IV. Lubach had met zijn roman Magnus de Dioraphte-publieksprijs gewonnen, een bedrag van 15 duizend euro. 'Dat geld had hij gereserveerd om in een mooi filmisch hotel in Rome aan zijn boek te werken. Toen heeft-ie dus met zijn bleke, Zweedse uiterlijk, hartje zomer, wekenlang in Rome - de mussen vielen van het Pantheon - heel Woody Allenesk in een art-decohotel die thriller afgemaakt. Heel af en toe kwam hij zijn kamer uit voor een cocktail en dan ging hij weer terug. Een fenomeen, hoor.'

Tegelijk koestert Nijsen dubbele gevoelens over de alomtegenwoordigheid van zijn auteur. 'Voor een uitgever- en dit zeg ik met enige ironie - is het bijna een bedreiging. Het lijkt mij stug dat zijn nieuwe tv-programma niet ook weer een succes wordt. Het is leuk als een schrijver bekender wordt, want dan verkoop je meer boeken. Maar toch. Kijk, als hij een echt grote schrijver wil worden, zal hij het schrijven centraal moeten stellen en al die oppervlakkige onzin die om hem heen zoemt op tv en in de media gewoon moeten afschieten.'

Maar daarvan is geen sprake. In de woorden van Janine Abbring: 'Gaat niet gebeuren. Hij zou dat misschien wel willen, omdat hij het liefst als een serieus schrijver wil worden gezien. Maar daarvoor gebeurt gewoon te veel in zijn hoofd. Alle dingen die hij doet, appelleren weer aan een andere behoefte die bevredigd moet worden. Arjen is juist in zijn element als hij het allemaal kan doen.'

Zondag met Lubach

Vanaf komende zondag bespreekt Arjen Lubach in zijn nieuwe (vooraf opgenomen) tv-programma Zondag met Lubach elke week het nieuws van de afgelopen zeven dagen met 'relevante gasten met irrelevante verhalen en irrelevante gasten met relevante verhalen'. In de eerste uitzending is Lena Dunham, maker van de populaire Amerikaanse tv-serie Girls, te gast. Dunham (28) staakte deze week plotseling de promotietournee voor haar autobiografie Not That Kind Of Girl en vertrok halsoverkop terug naar de VS na beschuldigingen over 'misbruik' van haar zusje. Zondag 9/11, 21.25 uur, NPO 3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden