Als het woord het enige is wat we hebben

Je kunt van alles insinueren, omdat je je handen altijd kunt wassen in onschuld

‘We gaan ervoor zorgen dat we dit prachtige Nederland weer teruggeven aan de Nederlanders.’ Een quote uit de mond van premier Rutte. Stilte. Premier Rutte? Ja.

Hoe moet ik deze uitspraak interpreteren? Ik had de Wilders-variant gehoord en daarvan kan ik redelijkerwijs aannemen wat ermee wordt bedoeld. De boodschap van de PVV is nogal rechtlijnig en helder, want iedereen moet het kunnen begrijpen.

Maar nu Rutte. Op de toppen van zijn kunnen. Volbloed politicus. Eentje waarvan Bolkestein nu ook moet toegeven dat hij hem tot grote dingen in staat acht. Hij is een echte leider gebleken, kan goed met de media omgaan en geeft geen commentaar als hij niets wil loslaten. Het akkefietje dat Maxime Verhagen onlangs had met Rutger Castricum van Powned over het inzetten van ambtenaren in de verkiezingsstrijd zal hem niet snel overkomen. Dus mag ik aannemen dat Rutte weet en meent wat hij zegt. Maar bedoelt hij ook wat hij zegt?

Anders
Nu, dat schijnt niet zo te zijn. Hij weersprak de uitleg van zijn woorden en vertelde na de ministerraad dat hij het anders bedoelde. Maar waarom niet tijdens het spreken van deze woorden de uitleg meteen erbij gegeven? Het was appeltje eitje geweest voor de premier om vervolgens te zeggen: ‘... en met Nederlanders bedoel ik ook onze allochtone medelanders.’ Of voor mijn part: ‘... en met Nederlanders bedoel ik iedereen die zich inzet voor dit prachtland en zich Nederlander voelt.’

Waarom heeft de premier dat niet gedaan? Wellicht doet hij zijn werk gewoon erg goed, niet als premier, maar als man van de VVD. Wilders retoriek werkt goed, maar zijn voorstellen grenzen soms aan het belachelijke en zijn vaak niet serieus te nemen, laat staan uit te voeren. Ze zijn eenzijdig en beperkt, er zit een houdbaarheidsdatum aan. Tegelijk bestaat de onvrede waardoor mensen op de PVV stemmen wel degelijk bij een substantieel deel van de kiezers.

De premier heeft wellicht in één moeite doorgepakt om nog meer kiezers te winnen en vooral de VVD te verankeren in haar verworven positie: groot, groter, grootst. Net zoals hij zijn sympathie uitte voor de SGP om vervolgens te zeggen dat er geen afspraken zijn gemaakt met die partij. Woorden of, nog beter, feitelijkheden spelen geen grote rol in de politiek. Het hele spel drijft op insinuaties, gevoelens, instinctmatigheden. Het woord heeft geen enkele bindende waarde.

Gemak

Een minister kan iets roepen om even later met hetzelfde gemak het gezegde weer te herroepen en om te dopen tot iets heel anders. Daar zijn tegenwoordig geen consequenties aan verbonden. Het maakt iemand in onze ogen niet langer zwak of onbetrouwbaar. Het is zelfs een verworvenheid geworden, een kracht: alles recht lullen wat krom (gezegd) is.

Nu woorden minder gewicht lijken te hebben, met gemak herroepen kunnen worden, niet bindend zijn, zijn ze des te beter te gebruiken als handvat in het politieke spel. Je kunt van alles insinueren, omdat je telkens je handen kunt wassen in onschuld terwijl je toch hebt gezegd wat je wilde zeggen, maar misschien niet mag zeggen.

Ik verlang naar een tijd waarin het woord bindend is. Ik verlang naar woorden die staan als een huis, die een gekozen weg vertegenwoordigen, een ideaal en overtuiging, ook al zou het niet de mijne zijn.

Waarheid
Ik verlang naar een politiek waarbij je aan de hand van de woorden van de politicus zijn waarheid kunt achterhalen en weet waar hij voor staat. Rutte, ons aller premier, permitteert zich iets dat ongehoord amateuristisch aandoet, als ik mag geloven wat hij zegt: hij zei weliswaar het een, maar desgevraagd legt hij uit dat hij iets anders bedoelde. Aangezien hij een zeer goede politicus is, geloof ik niet in zijn amateurisme.

De premier zou in deze tijd, waarin het evenwicht broos is en het kabinet nog zoekende is om zijn juiste kleur en toon te vinden, zeer zorgvuldig zijn woorden moeten kiezen. Maar misschien heeft hij zijn woorden juist zeer zorgvuldig gekozen. Ik had gehoopt dat hij ook mijn premier zou blijken. Iemand die oog heeft voor de zwakkeren in de maatschappij, rechtvaardig is, en denkt in oplossingen in plaats van verwijdering en polarisering.

Wat hij met de zin ‘van Nederland teruggeven aan de Nederlanders’ ook heeft bedoeld: zulke taal is van een Nederlandse premier onacceptabel. Het is een domme, holle frase. Pure retoriek. Hoe weinig waarde we tegenwoordig ook geven aan woorden: ze zijn wel het enige wat we hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden