REPORTAGE

Als het niet via Griekenland kan, dan via Italië

Nu de route van Turkije naar Griekenland is geblokkeerd, zoeken migranten andere wegen om Europa te bereiken. Een groep Afghanen, Irakezen en Somaliërs nam de oude route via Italië. Een voorbode? In Spanje wachten gastvrije steden vergeefs op vluchtelingen.

Migranten en vluchtelingen die op Middellandse Zee zijn gered, wachten om van boord te gaan in Messina in Sicilië.Beeld AFP/Getty Images

Voor het station van de Siciliaanse stad Catania vraagt een man met een fles bier in zijn hand om een vuurtje. De 27-jarige Mirwais reikt zijn aansteker aan en zakt dan terug in het gras. Naast hem liggen zijn neef, twee kleine rugzakken en een plastic zak met daarop het logo van de Turkse bank Yapi Kredi. 'We willen naar familie in Duitsland, maar ons geld is op', zeggen de Afghaanse mannen. 'Anders lagen we niet al twee dagen hier, natuurlijk.'

Wachten achter prikkeldraad

Het grasveld is hier en daar bedekt met snoepwikkels en stukjes toiletpapier en af en toe waait een pislucht langs. Zonder geld voor de trein richting het Italiaanse vasteland is Duitsland nog ver weg. Toch zijn Mirwais en zijn neef kansrijker dan vele andere landgenoten die naar Noord-Europa willen. Ze zijn vanuit Turkije naar Italië gereisd en niet naar Griekenland.

Dinsdag stuurde Griekenland opnieuw veerboten met migranten terug naar Turkije, als onderdeel van het Europees-Turkse plan om deze vluchtroute te blokkeren. Wie als migrant of asielzoeker nog op de Griekse eilanden aankomt, kan rekenen op een weken durende asielprocedure achter een met prikkeldraad bedekt hek en zeer waarschijnlijk een gedwongen terugreis naar Turkije. De maatregelen lijken effect te hebben. De duizenden aankomsten van voorheen zijn op de Griekse eilanden de afgelopen weken gedaald naar zo'n honderd bootvluchtelingen per dag.

Zes dagen en zes nachten

Maar in Italië arriveerde een week geleden de eerste boot uit Turkije en Mirwais en zijn neef zaten erop. 'Als je naar Griekenland reist, sturen ze je gelijk terug naar Turkije', zegt Mirwais. 'Daarom zijn we hier naartoe gegaan.'

Boven het bezorgde gezicht van de 27-jarige Afghaan wisselen zwarte en grijze haren elkaar af. In Afghanistan werkte Mirwais als ingenieur voor verschillende Amerikaanse bedrijven en daarom vreest hij voor IS, vertelt hij. Hij reisde naar Turkije om een smokkelaar te zoeken. 'We zijn vertrokken vanuit Antalya', zegt Mirwais. 'Een smokkelaar verstopte ons op een vrachtschip. We waren met 36 man, onder andere uit Afghanistan, Irak en Somalië. Er waren ook een paar vrouwen bij, maar geen kinderen. Zes dagen en zes nachten hebben we over de reis gedaan. Eten kregen we niet. Ze hadden ons van te voren verteld dat we dat zelf moesten meenemen. Ik had biscuitjes en water gekocht.'

De Afghaanse man gaat staan en zakt dan terug in kleermakerszit. 'Dit waren de enige bewegingen die we konden maken', zegt hij. 'Rondlopen mocht niet. Ze hadden ons in een hoek van de boot verstopt en daar moesten we blijven. Op de zesde nacht hebben ze ons van boord gelaten en naar een eilandje gebracht. Ze zeiden dat het Italië was. Om ons heen was alleen maar zee. Toen hebben we de politie gebeld en die haalde ons op.' Hij wil niets zeggen over de nationaliteit van de smokkelaars, de prijs van de reis of de betrokkenheid van de medewerkers op het schip. 'Mijn vader heeft betaald', zegt Mirwais. 'Ik weet niet wie erachter zit.'

Spookschepen

De Siciliaanse politie-inspecteur Carlo Parini trof de migranten van het vrachtschip op het onbewoonde eilandje Vendicari en staat voor een raadsel. 'Niemand van de 36 migranten wilde iets zeggen over de smokkelaars', zegt hij. 'We hebben de route van Turkije naar Italië in het verleden wel vaker gezien, maar dit jaar was het nog niet eerder voorgekomen.'

Nadat Syrische vluchtelingen zich in 2013 tussen de Afrikanen begonnen te mengen op de gammele bootjes die de dodelijke oversteek tussen Libië en Italië waagden, dreef een jaar later ineens een nieuw verschijnsel richting de Siciliaanse havens: vrachtschepen vol Syriërs. De smokkelaars verdienden met de organisatie van de reis naar Italië genoeg om de gigantische schepen recht in de handen van de politie te laten varen, concludeerden Parini en zijn collega's.

'Turkije heeft zich ingezet om deze spookschepen aan te pakken', zegt Ewa Moncure, woordvoerder van het Europese grensagentschap Frontex. 'Wij waren daar ook bij betrokken. Daarbij keken we vooral naar verdacht gedrag. Motoren die aan en uit gingen en schepen die stil komen te liggen. Voor een vrachtschip is dat heel gek gedrag. Die controle is heel effectief geweest. Sinds de jaarwisseling van anderhalf jaar geleden zag je ze eigenlijk niet meer.'

In Spanje blijven bedden voor Syriërs onbeslapen

Spaanse steden met een links bestuur hebben hun poorten wijd opengezet voor vluchtelingen. In Argamasilla kunnen ze zo aan het werk. Maar ze komen maar niet. Lees hier de reportage. (+)

Angst voor nieuwe toestroom

Kan de route Turkije-Italië weer opbloeien nu de kortere overtocht naar Griekenland te ingewikkeld is geworden? 'Ja', zegt Moncure. 'Dat is mogelijk. Een incident betekent niet meteen dat er een trend is. Het zou bijvoorbeeld ook kunnen dat de eigenaar van het schip erg ondernemend is en een extra zakcentje wilde verdienen. Maar er zal altijd worden gezocht naar nieuwe migratieroutes. De vraag is alleen of die dezelfde omvang kunnen bereiken als de routes van vorig jaar.' Frontex signaleerde tot nu toe ook boten die uit Egypte kwamen, maar zegt dat van echt nieuwe vluchtroutes nog geen sprake is. 'Een nieuwe route ontwikkelen kost tijd', zegt Moncure. 'Het is waarschijnlijker dat men weer gebruik gaat maken van oude routes zoals Libië- Italië.'

Uit angst voor een nieuwe toestroom vanuit die route bereidt Oostenrijk zich al voor op het afsluiten van de Brennerpas. En de Italiaanse regering stelde voor om ook met vertrekland Libië een akkoord te sluiten over het terugsturen van migranten, al zal dat vanwege de instabiliteit in dat land een stuk ingewikkelder worden.

Mirwais en zijn neef besloten voor de zekerheid niet te lang in Italië te blijven hangen. Zodra ze uit de Siciliaanse hotspot werden gelaten om hun asielaanvraag af te wachten, vertrokken ze naar Catania. Van daaruit willen ze doorreizen naar Zwitserland en Duitsland. Tot ongenoegen van de Siciliaanse inspecteurs. Hun onderzoek naar het mysterieuze spookschip is na een paar dagen vastgelopen. Alle 36 migranten zijn uit de Italiaanse opvangcentra verdwenen.

Griekenland stuurt migranten weer terug

Na weken uitstel stuurde Griekenland gisteren opnieuw veerboten met migranten naar Turkije. Volgens de persbureaus AP en Reuters werden 49 migranten van de eilanden Kos, Lesbos en Chios teruggestuurd naar het land waar ze weken geleden hun reis naar Europa begonnen.

Het gaat vooral om mannen uit Afghanistan en Iran, zei een Griekse politieofficier. Volgens de Griekse politie zullen vandaag ook enkele Syriërs per vliegtuig naar Turkije vertrekken.

Griekenland begon op 4 april met de uitvoering van het Europees-Turkse plan om migranten en vluchtelingen terug te sturen naar Turkije, maar moest al snel verdere uitzettingen uitstellen vanwege het overweldigende aantal asielaanvragen in de hotspots op de eilanden waar ongeveer 8.000 vluchtelingen en migranten aanwezig zijn en al meerdere keren geweld is uitgebroken. In de hotspot van Lesbos werd dinsdag brand gesticht, geprotesteerd en gevochten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden