INTERNET

Als het maar de stad uit is

De Tilburgse burgemeester Peter Noordanus ziet zich geconfronteerd met een drugscene waarin meer geld omgaat dan in zijn eigen gemeente. 'Je moet je terugvechten.'

Jan Tromp
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Het probleem waar Peter Noordanus, de 66-jarige burgemeester van Tilburg, mee kampt laat zich op illustratieve wijze beschrijven. De totale begroting van zijn stad is zo'n 720 miljoen euro. Daarvan moet alles worden betaald, plantsoenendienst, computers, evenementen, ouderenzorg en nog een heleboel andere nuttige zaken.

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Alleen al in de hennepindustrie gaat in Tilburg méér geld om. Als je de xtc-productie erbij optelt, kom je vermoedelijk uit op meer dan 900 miljoen euro per jaar. De drugscene is een tak van nijverheid die 2.500 Tilburgers dagelijks aan de slag houdt.

Alle 210 duizend Tilburgers, van pasgeboren tot oud en der dagen zat, zouden de godganse dag klapwiekend stoned door de straten moeten gaan om alle hennep op te maken. Het overgrote deel van de productie is dus bestemd voor de export. Daarmee is meteen aangegeven dat het voor de drugsmaffia om een geweldig groot economisch belang gaat. Je trekt dat niet omver door hier en daar een hennepzoldertje op te rollen. Niettemin is dat een wezenlijk element van het beleid van de burgemeester.

'Ik heb hier een vrij stevig beleid van woningen sluiten en panden ontruimen. Drugs-dealerij? Woning uit, samen met de corporatie slot erop. Inpakken, wegwezen.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Waarom moet dat?

'Omdat we het niet willen hebben, dat mensen rijk worden door in drugs te dealen. Dat moet je laten zien. Het vergt vastberadenheid, tegen een knalharde wereld.'

Magistraten bestaan niet meer, het is de enige reden waarom Noordanus het niet is. Goed in het pak, manchetten van het hagelwitte overhemd die voorbeeldig uit de mouwen van het colbert steken, chique manchetknopen en vooral een rustige stem die waakt. Ook als het over spannende zaken gaat.

'Ik ben nogal bezig geweest met die motorclubs. Hartstikke belangrijk onderwerp. Het gaat uiteindelijk over macht. Over de macht in de stad. En meer in het bijzonder over de macht in de horeca. Wie heeft het daar voor het zeggen? Er speelt afpersing. Juridisch is het heel lastig hard te maken, maar dat verschijnsel doet zich zoals wij het zien in forse mate voor.

'Je moet die gasten zien klein te maken, op allerlei manieren. Ik heb voor een tijdje een hesjesverbod ingevoerd voor het centrum van de stad. Ik heb gezegd: geen intimiderende motorjacks meer. Dan zijn er lijntjes naar de gemeenteraad, raadsleden trekken hun mond open. Schande, roepen ze. Ja, dan moet je helder zijn en moet je zeggen: er gebeurt van alles dat we niet willen hebben, dus wegwezen met die hesjes.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

De burgemeester werd enigszins voor joker gezet toen vorig najaar Guus Meeuwis en Johnny de Mol gezellig met leiders van No Surrender stonden te poseren omwille van hun goed bekeken tv-programma. Allemaal in van die vermaledijde hesjes, ook Meeuwis en De Mol. Meeuwis liet nog weten: 'Je kunt met ze lachen, hoor.' Hij doelde op No Surrender. De burgemeester heeft de Brabantse volkszanger opgebeld - 'kom eens even koffie drinken, Guus'.

'Ik heb hem uitgelegd dat het bij die clubs niet alleen camaraderie en mannen-onder-elkaar is. Op de president van No Surrender is in maart nog een moordaanslag gepleegd, ik bedoel maar.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

De omzet in de drugscene van Tilburg kan volgens onderzoek de vergelijking met de omvang van de gemeentebegroting glansrijk doorstaan. Wat zegt dat?

'Het zegt van alles over het grote aantal kleine krabbelaars in bepaalde wijken van de stad en over de professionele organisaties die daarachter zitten. Mijn lijn is: de kleine krabbelaars kun je ervan af helpen met drang en dwang. De professionele organisaties moet je proberen klein te maken door geld af te nemen, waar dat maar kan.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Maar hoe heeft de handel zo'n enorme omvang kunnen krijgen?

'We hebben te lang weggekeken. We hebben beleid heel lang verwaarloosd. Gedoogbeleid gedurende tenminste drie decennia heeft het mogelijk gemaakt dat een industrie kon ontstaan. Iedereen heeft gedacht: ach, wat kan het voor kwaad. Nou, buitengewoon veel. Ik moet erbij zeggen: ik heb zelf ook een vrij steile leercurve doorgemaakt.'

De burgemeester vertelt over een gebeurtenis die hem shockeerde. Vijf jaar geleden begon de Taskforce, toen een verbond tussen vijf gemeenten waarbinnen politie, justitie, fiscus en gemeentebestuur gezamenlijk acties op touw zetten. De eerste klus was een inval in een growshop in Breda. Noordanus herinnert zich hoe een slimmerik een luikje meende te ontwaren. Het voerde naar een aparte kelder waarin springstof, wapens, cocaïne en drie miljoen aan bankbiljetten lagen.

Noordanus: 'In een oogopslag zag ik de impact van die industrie. Het zijn grote multi-entrepreneurs, het is een heel lucratieve business. Het gaat niet om een Koos Koets die zijn winkel enigszins heeft uitgebreid.

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

'Ze zijn met veel zaken tegelijk bezig. Hier in Brabant wijkt men nu uit naar synthetische drugs, hetgeen een fors aantal nieuwe en grote problemen oplevert. Er zal hier in de stad maar zo'n fabriekje ontploffen, dan zegt iedereen: hé Noordanus, waar zat je.'

Het morele aspect vindt Noordanus wel zo belangrijk: 'Als je erachter komt dat de drugsindustrie in steden een van de grootste takken van nijverheid is geworden, waar sta je dan over twintig jaar? Wat is er tegen die tijd nog van de rechtsstaat over? En van de sociale cohesie? Ben je dan niet je totale maatschappelijke samenhang aan het vernietigen?'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Is het al niet te laat?

Er valt zomaar een stilte. Dan: 'Zelfs al moet je je helemaal terugvechten, zelfs al is het een zware struggle bergopwaarts, dan nog mag je gewoon niet versagen.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Het antwoord luidt dus ja.

'Nou, we zijn laat. Maar een goeie sociaal-democraat weet dat het nooit te laat is. Het is een strijd waard, het gaat om kernwaarden: het samenleven, de handhaving van de rechtsstaat.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Is het nog te winnen?

'Dat denk ik wel, als je de maatschappelijke weerbaarheid opnieuw weet te organiseren.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Wat is dat?

'Ik denk dat veel mensen hier in Tilburg zullen zeggen: hij doet z'n best maar. Dat werd vorige week nog eens treffend geïllustreerd in uw eigen krant, in het verhaal van de mensen uit de Vogeltjesbuurt.'

(Een bewoner uit die Tilburgse volksbuurt: 'Hij kan kapot vallen, die Noordanus. Hij kan wel van alles zeggen van wat wij moeten doen, maar voor ons hebben die lui van het stadhuis nog nooit wat betekend.')

Noordanus: 'Het wordt pas wat als de vraag 'joh, heb jij nog wat ruimte op je zolder' niet meer accepté is. Het wordt wat als ouders in Tilburg een weerbare opstelling herkennen als iets dat relevant is voor de toekomst van hun kinderen. Het moet tussen de oren zitten van meer mensen in de stad. Die moeten zeggen: we accepteren het niet, weg ermee.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Hoe bereik je dat?

'Door een normatieve discussie aan te gaan. Met groepen in de stad. Men zegt wel tegen mij: jij bent wel erg stellig.

'Kijk, het zit zo: de welopgevoede bovenklasse in Nederland heeft er geen last van. Het gebeurt niet in hun wijk, het zijn niet hun kinderen. Het is het probleem, ik zeg het bewust zo, van de hardwerkende Tilburger met een klein inkomen wiens kinderen naar de ratsmodee gaan.

'Ik zit er normatief in. Ik zeg: luister vrienden, het is niet alleen een kans op gemakkelijk geld. Het kan je ook een groot probleem opleveren. Als je tegen de lamp loopt, vlieg je je huis uit en sta je op straat.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Mensen die je uit hun woning zet, drijf je alleen maar verder het spinneweb in. Toch?

'Could be. Het zal. Maar je kunt niet door alleen maar te pamperen aan normherstel werken.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Hoe zou je als kleine krabbelaar je los moeten maken?

'Natuurlijk is de greep van criminele samenwerkingsverbanden op individuele mensen groot. Ik kan dat niet ontkennen. Ik kan wel een alternatief bieden: we helpen je uit de schulden en we helpen je aan een baan.

'We moeten proberen de omvang van die drugseconomie drastisch te reduceren. Dat kan alleen in een lange tijdslijn.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Hoe lang?

'De hele drugsindustrie is ontstaan na de jaren zeventig, zo'n veertig jaar geleden. Mag je dan tien, vijftien jaar nodig hebben om het terug te rollen? Je zult mij nooit horen zeggen met veel borstklopperij: we zijn een heel eind. Welnee, ook omdat het aankomt op maatschappelijke weerbaarheid die nu nog onvoldoende ontwikkeld is. Mensen moeten ook zelf vinden dat het afgelopen moet zijn.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Die industrie vertegenwoordigt inmiddels een enorm belang. Die laat zich toch niet omver blazen?

'Dat denk ik ook. Wat wij moeten doen is die georganiseerde criminaliteit opjagen en korte, stevige klappen uitdelen. Wat dan kan gebeuren, is dat ze hun vermogen niet meer inzetten in de criminele industrie. Wat kan ontstaan is dat Nederland als exportland voor drugs ingeruild wordt voor andere plekken op de wereld. Ze nemen de wijk of gaan misschien beleggen in legale zaken. Je moet toch ook een beetje positief durven denken.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

En wat heeft u dan opgelost?

'Dan kun je inderdaad vragen: Noordanus, heb je dan een probleem opgelost? Dat zou ik niet durven beweren. Maar Nederland is dan niet meer de vrijhaven die het nu nog wel is. De verhoudingen moeten genormaliseerd worden. Laat ze op andere plekken met andere activiteiten aan de slag gaan. Als het maar niet hier is, in mijn stad.'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense

Stroeve samenwerking gemeenten

In de Taskforce Brabant-Zeeland waarvan Noordanus de voorzitter is, proberen alle gemeenten in de twee provincies in gezamenlijkheid hun weerbaarheid tegen georganiseerde criminaliteit te versterken. Verschillende overheidsinstanties werken samen in de Taskforce, zoals fiscus, justitie, politie en gemeenten. De bedoeling is een effectieve aanpak op te zetten: als jij, gemeentebestuurder een vergunning niet kunt weigeren, dan kunnen wij, fiscus, politie misschien om arrestatie vragen of geld vorderen vanwege belastingschuld.

De samenwerking verloopt stroef. Een van de redenen is dat elke instantie capaciteitsproblemen heeft. Er moet meer geld in de opsporing, daarover is iedereen het wel eens. Dat geld is er niet, het zal niet verrassen. Tenzij je het makkelijker maakt spullen af te pakken en de opbrengst te bestemmen voor meer korte klappen. Noordanus heeft er in Den Haag al een aantal keren op aangedrongen. Het schiet nog niet erg op, zegt hij.

'Er zijn afspraken nodig, met Justitie, met Financiën. Over een onorthodoxe, maar noodzakelijke financiering. In het kabinet moet het inzicht ontstaan dat een extra inspanning nodig is, over een flink aantal jaren. In Engeland en in de Verenigde Staten wordt afgepakt crimineel geld ingezet voor nieuwe actie. Waarom zou dat hier niet kunnen?'

null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Renate Beense
Beeld Renate Beense
null Beeld Gees Voorhees
Beeld Gees Voorhees

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden