Binnenland Lobby op het binnenhof

Als het grootbedrijf belde, boog het kabinet als een knipmes, maar die lijn is nu even verbroken

Het kabinet-Rutte III geeft even niet thuis voor het bedrijfsleven. Dat krijgt een groter deel van de rekening van het klimaatakkoord gepresenteerd. Blijkt uit de Kamerbrief van minister Wiebes van Economische Zaken.

Hans de Boer (VNO-NCW) en Han Busker (FNV) verlaten het Johan de Witthuis na afloop van de formatiegesprekken. Beeld ANP

Mark Rutte was in april 2011 een prille premier, toen hij een zaal met een paar honderd ondernemers toesprak. Voor hen, zei hij, zou de deur van zijn Torentje altijd open staan. Het FD tekende op: ‘Als bedrijven mij vragen te helpen, dan ben ik er. Bijna iedere bestuursvoorzitter heeft mijn 06-nummer. Snel schakelen, bellen: dat is dit kabinet. Als ik naar internationale bijeenkomsten ga, heb ik altijd een hele boodschappenlijst van het bedrijfsleven bij me.’

Deze week nam de boodschappenjongen op het Binnenhof niet op, toen de werkgevers belden. In de Malietoren, het hoofdkwartier van VNO-NCW, moesten ze woensdag drie keer slikken bij de Kamerbrief van minister Wiebes van Economische Zaken. Daarin staat dat het kabinet 1) tóch een CO2-heffing voor de industrie invoert 2) de energiebelasting voor het bedrijfsleven verhoogt en 3) minder subsidie beschikbaar stelt voor ondergrondse CO2-opslag.

Het gebeurt zelden dat de werkgeverslobby het deksel op de neus krijgt. De Volkskrant riep de vorige VNO-NCW-voorzitter, Bernard Wientjes, jaren achtereen uit tot machtigste man van het bestuurderscircuit. Rutte belt ook diens opvolger elke zaterdagochtend, onthulde Hans de Boer drie jaar geleden. ‘Meestal belt hij tijdens het boodschappen doen.’ Op dit moment lijkt de verbinding tussen de Malietoren en het Binnenhof even verbroken.

Dat heeft ook te maken met de aanstaande verkiezingen. In het stemhokje leggen een paar duizend werknemers en bestuurders van industriële bedrijven minder gewicht in de schaal dan miljoenen Nederlanders die zich druk maken over hun stijgende energierekening. Die kiezers redeneren: als het bedrijfsleven een groter deel van de klimaatrekening betaalt, betalen wij minder.

Imagoprobleem

Maar het bedrijfsleven heeft de (voorlopige) nederlaag in het klimaatdossier ook aan zichzelf te wijten. Vooral multinationals hebben een serieus imagoprobleem. Dat begon nadat de Nederlandse banken in de kredietcrisis gered werden met belastinggeld. Sindsdien grossieren ze in fraudeschandalen en witwasaffaires. Het heeft bankiers niet bescheidener gemaakt. Bijna jaarlijks is er gedoe over salarisverhogingen voor topbankiers, terwijl duizenden lagere bankemployees hun baan verliezen.

De poging de dividendbelasting af te schaffen heeft nog meer kwaad bloed gezet. Dat die maatregel in het regeerakkoord belandde, legt pijnlijk bloot hoe machtig multinationals zijn. Tijdens de formatie van het kabinet-Rutte III toetsten bestuurders van Shell en Unilever de 06-nummers van de VVD-top in en het was geregeld. Het 2 miljard euro kostende plan werd als voldongen feit aan de Tweede Kamer opgedrongen. Dat het niet doorging, kwam alleen doordat Unilever-topman Paul Polman zijn kant van de deal niet nakwam.

Polman wreef daarna zout in de wonde met verwijten over de ‘politieke discussie’. Omdat de Kamer zoveel misbaar maakte over de omstreden maatregel, waren Britse aandeelhouders tegen de verhuizing van het Unilever-hoofdkantoor naar Rotterdam. Daarmee leek hij te willen zeggen: ‘als een multinational om een paar miljard belastinggeld vraagt, moet het parlement gedwee tekenen bij het kruisje’. ING-commissaris Henk Breukink en voormalig Unilever-topman Antony Burgmans volgden met een andere jij-bak. De Kamerleden zouden de ‘verkeerde kritische toon’ aanslaan tegen grote bedrijven.

Knipmes 

Die arrogante houding gaat steeds meer Nederlanders irriteren. De perceptie is: multinationals dreigen met het schrappen van banen en het kabinet buigt als een knipmes. Ondertussen wijzen statistieken uit dat het bedrijfsleven een steeds groter deel van het nationaal inkomen opeist, terwijl er voor werkenden minder overschiet. Bedrijfswinsten exploderen, lonen stagneren.

Het klimaatakkoord is nu de spreekwoordelijke druppel. De werkgevers spraken hun veto uit over een CO2-heffing, maar beweren – net als Rutte en Wiebes – dat de industrie toch een meer dan faire bijdrage levert. ‘De industrie veroorzaakt een kwart van de CO2-uitstoot, maar moet een derde van de reductie realiseren.’ In werkelijkheid veroorzaakt de industrie 30 procent van de uitstoot en moet zij 29 procent van de beoogde CO2-reductie leveren.

Dit pr-leugentje zou Niek-Jan van Kesteren niet goedkeuren. In zijn afscheidsinterview noemde de voormalige toplobbyist van VNO-NCW lobbyregel één: ‘wat je zegt, moet kloppen’. Regel drie: ‘Het moet je gegund worden. Als VNO-NCW een imago van arrogantie krijgt, kun je de club opheffen. Wij kunnen alleen meedoen als we aardig worden gevonden.’

Op het klimaatdossier hebben de werkgevers hun hand overspeeld, maar GroenLinks-leider Jesse Klaver kan beter niet te vroeg juichen. CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma zei woensdagavond alweer dat die nieuwe CO2-heffing geen banen mag kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden