'Als het gaat over Hongkong, gaat het over onzekerheid'

Wayne Wang (40), genoemd naar de Amerikaanse filmcowboy John Wayne, verhuisde na zijn opleiding bij jezuïeten in Hongkong naar de Verenigde Staten, studeerde film en debuteerde in 1982 met Chan is Missing, over de situatie van de inwoners van de Chinese wijk in San Francisco....

PETER VAN BUEREN

Van onze verslaggever

Peter van Bueren

VENETIE/PARIJS

In meer films, zoals Eat a Bowl of Tea en The Joy Luck Club, bekeek Wang het leven van Amerikaanse Chinezen, maar echt populair werd hij drie jaar geleden met Smoke en Blue in the Face, de twee komedies die hij samen met Paul Auster maakte over de New-Yorkse wijk Brooklyn.

Begin september vorig jaar presenteerde Wang zijn nieuwe film Chinese Box op het festival van Venetië. 'Een heleboel mensen dachten of wilden een nieuwe Smoke of Blue in the Face, maar dat is belachelijk. Ik wilde juist iets heel anders, terug naar Hongkong, dat wachtte op het moment van de overdacht, 30 juni 1997.

'In 1967 vertrok ik en hoewel ik toch bijna elk jaar wel eens in Hongkong kwam, was ik toch een soort outsider geworden. Vanuit die positie wilde ik de door sommigen als ''bevrijding'' omschreven overgang naar China meevoelen, in een film vastleggen.'

Het moest geen Chinese kijk worden. 'Het is vooral een internationale film. Ik vroeg niet voor niets Jean-Claude Carrière voor het scenario en de Sloveen Vilko Filac voor het camerawerk. Nog meer dan ik outsiders die Hongkong misschien veel helderder zouden zien.'

Jean-Claude Carrière, de gelauwerde scenarioschrijver met negen Buñuelfilms en titels als Die Blechtrommel, The Unbearable Lightness of Being en Cyrano de Bergerac op zijn naam, vond het een uitdaging Wangs avontuur mee te maken. Thuis in Parijs vertelt hij: 'Ik kende Wang niet, hij zocht me op 20 oktober 1996 op in Parijs en zei: ''Ik heb de mogelijkheid een film te maken in Hongkong, maar dan moeten de opnamen op 15 januari beginnen. Doe je mee? Dan moet je overmorgen met me naar Hongkong.'' Ik kon niet, wel tien dagen later, en zo liep ik begin november met hem rond in Hongkong en praatte met allerlei mensen die over hun leven vertelden.'

Wang: 'Als betrekkelijke outsider kon ik de echte outsider rondleiden en her en der introduceren. Het voordeel aan een buitenstaander als Carrière is dat mensen veel opener hun verhaal doen. Ze vertelden dingen die ze meestal voor zich houden, gaven hun zelfontkenning toe, hun kritiekloze aanvaarding van de situatie.'

Jean Claude Carrière: 'Wayne Wang gebruikte mij om zíín film te maken. We liepen rond en op elke hoek zei hij: ''Wat is het toch veranderd.'' Hij was steeds op zoek naar herinneringen aan zijn jeugd en ontdekte Hongkong bijna net als ik. Dat Hongkong was als een Lost City. Heel vreemd.'

Wang: 'Sommige veranderingen zijn details, maar met grote gevolgen. Een voorbeeld: alle belangrijke kranten zijn verkocht aan mensen die verbonden zijn met China. Het gevolg is dat een verhaal over Tibet dat groot op de voorpagina zou moeten staan, nu ergens klein is weggedrukt op pagina 21.'

Carrière had van Wang een paar ideeën gekregen en drie karakters. Na een paar dagen snuffelen aan Hongkong schreef hij een vage synopsis van vijftig pagina's. 'Hiermee gingen we naar Peking, om Gong Li te ontmoeten, voor een van de hoofdrollen. Gong Li moest die dag haar moeder voor een operatie naar het ziekenhuis brengen en kon niet meteen ja zeggen. Ik terug naar Parijs, toen naar New York voor een workshop, en in San Francisco ontmoette ik Wang weer. Er was toen nog niets beslist! Vlak na kerstmis gingen we terug naar Hongkong en schreven samen een scenario. Begin januari las Jeremy Irons dit scenario en zei ja, net als Gong Li en Maggie Cheung.

'Dat was een week voor de opnamen moesten beginnen. Het scenario was nog niet afgerond, maar ik moest terug naar Parijs voor de première van een toneelstuk dat ik had geschreven. Intussen had Vilko Filac zelf allerlei scènes opgenomen op straat. Documentaire stukken die we in de film zouden stoppen, zodat die documentaire scènes delen van de fictie werden en de fictie als documentaire zou werken.

'Ik had een eigen hoekje bij de opnamen, elke dag herschreef ik samen met de Amerikaanse dialoogschrijver Larry Gross het scenario. Tijdens de opnamen werden er dingen aan toegevoegd, zoals de scène dat Gong Li kijkt als Marleen Dietrich, dat bedacht Wayne Wang ter plekke.'

Wang: 'Er is ook wel wat uitgegaan, zoals een erotische scène waarin Gong Li moest zeggen dat ze de dagen miste dat zij hoer was. ''Een Chinese vrouw denkt niet zo'', zei ze. Na een lange discussie hebben we dat weggelaten.

'Een moeilijkheid was dat Gong Li nauwelijks Engels sprak en wij haar niet wilden nasynchroniseren. We hadden twee leraren. De eerste gaf haar op een formele manier les, met grammatica en zo, maar dat werkte niet. Toen vonden we een veel speelser iemand, en dat ging heel goed. Hij leerde haar de meeste zinnen fonetisch. Ze moest bijvoorbeeld zeggen: ''Is that how you see me?'' En dan zei die man: ''Als je in het Chinees zegt: 'Was rijst in goede olie', dan is dat precies die Engelse zin.'' Dat deed ze en het klopte. Zoals er Aziatische zangers zijn die perfect Engelse liedjes zingen, zonder dat ze weten wát ze zingen.'

Het improviseren en ontwikkelen van het verhaal binnen het verloop van de werkelijkheid, benadrukte zowel het karakter van Hongkong als van de film. Wang: 'Als je het hebt over Hongkong, heb je het over onzekerheid. Het onderwerp van Chinese Box is onzekerheid. Hoewel de stijl van de film helder is en het fictieverhaal ook, wilde ik die onzekerheid er in laten. Chinese Box is niet een gecontroleerde, precieze film, maar een reisavontuur van zes maanden.'

Jean-Claude Carrière: 'Als een film af is, word je altijd verrast. Hij is na de montage nooit de film die je in je hoofd had toen je het scenario schreef. Je bedenkt een vlinder, maar pas als de film klaar is, weet je of de vlinder vliegt. Dat was nu ook het geval, hoezeer ik ook betrokken was bij de opnamen. Het documentaire deel is veel langer dan ik dacht.'

Het probleem van Chinese Box is dat er in Hongkong nauwelijks iets gebeurde, dat half jaar voor de overdracht. Daar lijdt de film sterk onder. Wayne Wang is het daar niet mee eens: 'Ik kan meer fouten in Chinese Box aanwijzen dan wie ook, maar als ik hem zie, dan herken ik, ook in de karakters en hun verhaal, Hongkong. Mijn reis naar huis is wat dat betreft geslaagd.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden