Als het Café des Sports maar blijft

Het Franse platteland is bezaaid met dorpen en gehuchten die strijden tegen de leegloop. Sommige gemeenten nemen het dorpscafé over. Want als dat verdwijnt, is het einde zoek.

VAN ONZE CORRESPONDENT ARIEJAN KORTEWEG

CHAMPAGNÉ-SAINT-HILAIRE/VLOCHÉ-SUR-INDROIS - Wie wel eens met de auto Frankrijk doorkruist, kent het beeld: ogenschijnlijk verlaten dorpen waar alle luiken dicht zijn; de etalage van de bakker is leeg, het Café des Sports staat te koop, het uithangbord van de Pharmacie is al lang gedoofd. Een poes schiet weg tussen het onkruid en verder geen ziel te bekennen. Zijn er hier nog mensen, en zo ja: hoe leven ze?

Over Frankrijk, dat vier maal zo veel inwoners als Nederland heeft, ligt een fijnmazig netwerk van voorzieningen; het telt 36.568 gemeenten - Nederland heeft er nog 408. Het Franse platteland is bespikkeld met dorpen en gehuchten, die elk hun gemeentehuis en hun postkantoor hebben. Het koolzaad wuift in de lentebries, de koeien grazen onder de bomen. Maar achter die vreedzame façade woedt een keiharde strijd: hoe te overleven op de Franse campagne. 'Uiteindelijk gaat het om de kwaliteit van leven', zegt Gilles Bosseboeuf terwijl hij in de visfilet met kerriesaus prikt. 'Is er een restaurant in het dorp, dan krijg je activiteit. Dat maakt het voor de kruidenier interessanter om te blijven, en voor de garage. De mensen zullen dan minder snel verhuizen, en voor nieuwkomers wordt het aantrekkelijker.'

We zitten in de gloednieuwe eetzaal van L'Hortense in Champagné-Saint-Hilaire, een dorp van nog geen duizend inwoners halverwege Poitiers en Angoulème. Het groen van het interieur contrasteert vrolijk met de oude stenen, de tafels zijn kleurrijk gedekt, in de kinderhoek wordt gespeeld. Dat het goed eten is bij L'Hortense, is blijkbaar bekend; terwijl de wijde omgeving een uitgestorven indruk maakt, is het hier een drukte van belang. Delphine Bouderaoui (30), de waardin, draaft af en aan. Haar man Halim (43), die in de keuken staat, vindt nog net de tijd te komen informeren of alles naar wens was.

Burgemeester Bosseboeuf (65) werkte altijd bij grote bedrijven - Philips, Bull, Michelin, Kleber. Toen hij zich in 2008 na zijn pensionering in het dorp van zijn jeugd vestigde, besloot hij er wat van te gaan maken. Hij werd tot burgemeester gekozen, renoveerde het gemeentehuis en de bibliotheek, liet een expositieruimte bouwen, zorgde voor wifi op het dorpsplein en bestelde een centrale voor zonne-energie. Met lede ogen zag hij intussen hoe het Café des Sports, aan de Place du Puits pal tegenover de mairie, een kwijnend bestaan leidde.

Vriendenprijs

'De eigenaren hadden gezondheidsproblemen', vertelt hij. 'Het laatste jaar was de omzet minder dan 8.000 euro.' Ze bleken bereid het reusachtige pand voor een vriendenprijs aan de gemeente te verkopen. Zo komt het dat Champagné-Saint-Hilaire nu eigenaar is van een café-restaurant.

Maar waar vind je uitbaters die zin hebben een restaurant zonder klandizie op het platteland over te nemen? Een oproep in SOS Villages, een veelbekeken tv-programma van TF1 gewijd aan de ontvolking van het platteland, bracht uitkomst. De Bouderaoui's uit La Rochelle bleken de beste kandidaten. 'Een heel charmant koppel', vindt de burgemeester.

'Het is superhard werken voor meneer en voor mij', zegt Delphine Bouderaoui, als de laatste middagklant vertrokken is. 'Vaak zijn we pas om drie uur 's nachts klaar. Maar het loopt, de mensen komen van overal. We hebben bij de inrichting goed op de stijl gelet. Daarom heet het niet Chez Delphine of zo'n soort plattelandsnaam. Het moet stadse allure hebben. De mensen hier zijn best veeleisend. Een tweede kans krijg je niet.'

'Ik zie het als een springplank', zegt Halim, die kok was in La Rochelle en graag voor zichzelf wilde beginnen. 'Als dit werkt, willen we een tweede zaak elders openen. De omzet in de eerste drie weken is meer dan vroeger in een jaar.'

Zoals in Champagné-Saint-Hilaire is het in veel dorpen. Het zijn allemaal dorpen waar de gemeente zich inspant om de laatste middenstander te behouden. Een typisch Frans antwoord op de ontvolking van het platteland; zoiets kan alleen in een land waar de burger gewend is dat de overheid voor alles een oplossing vindt.

Het gaat niet altijd even soepel. In Loché-sur-Indrois, niet ver van Tours, staat bij de rivier café-restaurant Chéz Maria. Het is al twee jaar te koop. Maria zelf, Peruviaanse van geboorte, is te ziek om achter de bar te staan. Joel Hamelin (64), haar man, houdt het café nu draaiende. 'Ik reisde voor m'n werk bij Alcatel de wereld rond', vertelt hij, terwijl hij de glazen poetst. 'Dan kun je je voorstellen dat je je hier gevangen voelt. In de zomer gaat het wel. Dan hebben we het feest van de slakken, en op donderdag is er markt. Maar in de winter is het een dooie boel. Dat ik hier sta is uit echtelijke plicht.'

Handtekeningen

Ook Loché-sur-Indrois - 512 inwoners - wil z'n café niet kwijt. Vorig jaar werd een handtekeningenactie gehouden om de gemeente op te roepen Chez Maria te kopen. Het gemeentebestuur wil de exploitatie in handen geven van de samenwerkende buurgemeenten. 'We denken er een multiservice van te maken', zegt loco-burgemeester Nil Jensch. 'Met kruidenierswaren, internet, dienstverlening. Het pand kost ons ongeveer een ton, en dan moet er nog verbouwd worden. Veel geld, maar er wordt wel belasting aan slechtere dingen uitgegeven. Een dorp zonder middenstand gaat dood.'

Bij Chez Maria stapt een dametje met stok binnen en bestelt een glas diabolo menthe. 'We zijn er nog steeds', stelt ze tevreden vast. Vanuit de eethoek klaagt een klant dat-ie maar drie eieren in zijn omelet krijgt, in plaats van vier.

'We blijven open tot de koop rond is', zegt Hamelin, nadat hij de klant een extra eitje heeft gebracht. 'Zo is het afgesproken. Als er hier geen winkels meer zijn, gaan ook de huizen in waarde achteruit. Ze zeggen dat de leegloop kan oplopentot 40 procent.'

'Maar', zo zegt hij, 'zodra het café verkocht is, leg ik de sleutel onder de deurmat.'

Gilles Bosseboeuf burgemeester van Champagné-Saint-Hilaire

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden