AnalysePartijprogramma SP

Als het aan de SP ligt, krijgen werknemers net zoveel zeggenschap als aandeelhouders

null Beeld Bas van der Schot
Beeld Bas van der Schot

In de aanloop naar 17 maart hebben de politieke partijen hun verkiezingsprogramma’s klaar. De Volkskrant legt ze langs de meetlat van verbeeldingskracht, originaliteit en politieke haalbaarheid. Vandaag: SP.

Verkiezingsprogramma SP

Motto
Stel een daad

Boodschap
De coronacrisis laat zien dat de markt faalt. Nu is de gewone burger aan zet

Opvallendste zin
‘Als munt is de euro onhoudbaar.’

Steeds meer partijen nemen de ideeën van de SP over, wordt partijleider Lilian Marijnissen niet moe te zeggen. Zelfs premier Rutte noemde Nederland ‘in de kern diep socialistisch’. Die waargenomen ruk naar links vertaalt zich alleen nog niet in meer (virtuele) zetels voor de SP. Het is dé uitdaging waar Marijnissen in de Tweede Kamerverkiezingen van maart voor staat: hoe krijgt zij de kiezer zo ver om te kiezen voor het origineel?

Met een klassiek, maar radicaal socialistisch verkiezingsprogramma, is het antwoord van de SP. De partij voelt zich in haar missie gesterkt door de coronacrisis, die laat zien ‘wie er in ons land echt toe doen’. ‘Niet de zogenaamde ‘zorgondernemers’ die winst willen maken, maar ‘de zorgverleners die ons door de crisis slepen’.

En dus is het tijd voor een ‘fundamenteel andere politiek’, schrijft de SP in de inleiding van Stel een daad. Eén waardoor de macht in bedrijven in handen komt van hun werknemers en rijke burgers en multinationals de portemonnee moeten trekken, zodat Nederland zich uit de crisis kan investeren. Wat niet failliet mag gaan, moet weer publiek worden. ‘Het idee dat de markt ons land beter kan organiseren dan de democratie, is een illusie gebleken.’

SP aan het roer

Dat de klassenstrijd voor de SP nog steeds het middelpunt is van de politiek, blijkt ook de rest van het programma. De economische voorstellen zijn het verst uitgewerkt. Zo moet het personeel in bedrijven met meer dan honderd werknemers net zoveel zeggenschap krijgen als de aandeelhouders in besluiten over grote investeringen of fusies. De gedachte is dat dan meer aandacht uitgaat naar een gezonde toekomst van het bedrijf, in plaats van winst op korte termijn.

Omdat er zonder de werkenden geen bedrijf is, delen zij verplicht mee in de winst. Het percentage wil de SP bij wet vastleggen. Het is niet de enige financiële tegenvaller die de partij voor het grote bedrijfsleven in petto heeft: zo worden speciale belastingafspraken en ‘perverse’ aftrekposten afgeschaft. Bestuurders van bedrijven en publieke diensten die zich schuldig maken aan fraude, corruptie of ernstig falen, zijn hoofdelijk aansprakelijk.

De vergaande privatisering van nutssectoren in de afgelopen decennia is de SP een doorn in het oog. Zorgverzekeraars moeten een nieuwe baan zoeken als gevolg van de oprichting van een Nationaal Zorgfonds, een al lang gekoesterde wens. De SP nationaliseert ook de KLM, het openbaar vervoer en de energievoorziening. Er komt een nationale betaal- en spaarbank die niet met geld mag speculeren. Huurders worden de baas in woningcorporaties.

Al die structurele wijzigingen gaan samen met extra geld voor de publieke sector. Véél extra geld. Er zijn investeringen in de zorg, bijvoorbeeld door het eigen risico af te schaffen. De AOW-leeftijd gaat naar 65. De kinderopvang wordt vier dagen in de week gratis. Er komt weer een studiebeurs. Docenten krijgen een eerlijker loon, net als kunstenaars. De huren gaan omlaag. Iedereen heeft gegarandeerd werk.

Originaliteit

Met haar lange economische wensenlijst gaat de SP verder dan de linkse concurrentie, maar de verschillen worden pas echt zichtbaar in de Europese discussie. Anders dan GroenLinks en PvdA is de SP zeer kritisch op het functioneren van de Europese Unie. Een project dat ‘is gekaapt’ vanaf het moment dat de EU ‘de belangen van bedrijven boven die van burgers stelde en de interne markt belangrijker werd dan de democratie’.

De partij stelt harde hervormingen voor. Er komt een nieuw Europees verdrag, met meer zelfstandigheid voor de aangesloten landen. De Europese Commissie wordt afgeschaft. Het radicaalst is de SP in haar standpunt over de euro. Die is ‘onhoudbaar, omdat de economieën van de eurolanden te veel verschillen’. De partij wil daarom op zoek gaan naar een beter alternatief.

Minder uitgesproken is de SP over onderwerpen waarover de partijleden zeer verdeeld zijn. Zo wil een aanzienlijk smaldeel een ruimhartige opvang van vluchtelingen in Nederland, terwijl de rest bang is om daarmee de eigen achterban van zich te vervreemden. Die tweedeling is terug te lezen in het partijstandpunt: ‘Vluchtelingen die niet veilig in de regio terecht kunnen, nemen we op in de EU’. Ook over concrete maatregelen tegen discriminatie is de tekst summier.

Politieke haalbaarheid

Marijnissen wil regeringsdeelname niet bij voorbaat uitsluiten, ondanks protesten van een minderheid van haar achterban. Daarmee mag aangenomen worden dat een deel van het stevige SP-programma onderhandelbaar is. Het leidt er mogelijk toe dat andere partijen welwillend naar het programma kijken en onderhandelingen niet direct uitsluiten. Door bepaalde eisen op te geven, kan Marijnissen andere juist binnenhalen.

Sommige standpunten, zoals die over de euro, zijn wel heel moeilijk te verzoenen met die van de (huidige) meerderheid in de Tweede Kamer. Veel enthousiasme is er ook nog niet voor het nationaliseren van grote delen van de economie. Het zal lastig zijn om daarover tot een vergelijk te komen met rechtse(re) partijen.

Ook het kostenplaatje roept vraagtekens op. Bedrijven en rijke burgers moeten het geld ophoesten voor de vele investeringen, maar met cijfers onderbouwt de SP dat voornemen niet. Tegelijkertijd ligt er een torenhoge coronarekening. Andere partijen zullen niet lichtzinnig instemmen met een onvolledig plan om Nederland uit de crisis te investeren.

Hoofdpunten

• In (middel)grote bedrijven krijgen medewerkers net zoveel zeggenschap als aandeelhouders

• Medewerkers delen verplicht mee in de winst

• Einde aan marktwerking in onder meer zorg, openbaar vervoer en energiesector

• AOW-leeftijd terug naar 65 jaar.

• Het toeslagenstelsel verdwijnt

• De studiebeurs komt terug

• De huren gaan omlaag en worden gekoppeld aan het inkomen

• Er komt een CO2-heffing voor de grootste vervuilers, huishoudens en het mkb betalen juist minder voor energie

• Het huidige klimaatdoel wordt aangescherpt

• De intensieve veehouderij verdwijnt. Diervriendelijk en duurzaam boeren wordt juist gestimuleerd

• Nederland krijgt een gekozen staatshoofd

• De euro verdwijnt en de Europese Commissie wordt afgeschaft

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden