Als GroenLinks wil regeren dan moet zij conservatiever worden

Partij moet creatiever omgaan metonderwerpen waarvoor tenonrechte de neus wordt opgehaaldGroenLinks heeft een verkeerde naam, want de begrippen links en rechts hebben in de politiek geen betekenis meer, vindt Daniël Prins....

TOTDAT het IJzeren Gordijn elf jaar geleden verpulverde en een nieuwe chaos werd geboren, kende ons maatschappelijk model een zekere eenvoud. Progressief was links, en conservatief rechts. Eigenlijk was dat toen al een nogal grove versimpeling - zo had het staatscommunisme uitermate conservatieve trekken. Maar het allesbepalende politieke blokdenken maakte die indeling in de praktijk wel vaak toepasbaar.

Nu, tien jaar na de implosie van het reëel bestaande socialisme, kunnen we de begrippenparen links/progressief en rechts/conservatief echt niet meer serieus handhaven. Duidelijker dan ooit grossiert 'links' inmiddels in conservatieve concepten: goed rentmeesterschap, bescherming van natuur en omgeving, behoud van het sociale voorzieningenniveau. En 'rechts' verwoordt allang vooral het vooruitgangsdenken, met een nadruk op groei, op grootschalige aanpassingen van de infrastructuur, op verandering. Links en rechts hebben dus als Leitmotiv afgedaan. Het einde van de regenboog valt nu samen met het einde van de Derde Weg.

In Nederland blijft één partij met de brokken zitten: GroenLinks. Die beweging is ooit zo onverstandig geweest een politieke richting in haar naam te verwerken. Nu de richtingen hun betekenis hebben verloren, moet langzamerhand de eigen naam toch ook eens worden aangepast - is het niet weer eens tijd voor fusiebesprekingen met De Groenen?

Maar ook inhoudelijk moet GroenLinks op de helling. Zeker met regeringsdeelname in het vooruitzicht. D66 gaf reeds het voorbeeld van een partij die pas in de regeringsbanken bemerkte dat het eigen alles-moet-anders-idealisme conflicteerde met de bestuurlijke continuïteit. Wil de groene beweging met enig succes medeverantwoordelijkheid voor het landsbestuur nemen, dan is op vier kernpunten verandering nodig.

Allereerst gaat het dan om een creatievere omgang met onderwerpen waarvoor ten onterechte de neus wordt opgehaald. 'Links' Nederland kent politieke stiltegebieden die al veel te lang braak blijven liggen. Terwijl het electoraal gezien buitengewoon vruchtbaar terrein is. Denk aan de geconstateerde oppervlaktewatervervuiling door de xtc-productie in Nederland. Of aan mogelijke landaanwinning in de Noordzee om wat nog over is van het landschappelijke karakter van Nederland te behouden. Of aan de voortschrijdende individualisering, die zich zo duidelijk ook manifesteert in haar keerzijde: verval van waarden op het terrein van burgerschap, alomtegenwoordigheid van consumentisme.

Het groeiend aantal 'linkse' Nederlandse intellectuelen dat zich politiek gezien alleen nog bij de kleine religieuze partijen thuisvoelt, geeft indirect aan waar GroenLinks tekortschiet: de partij zou naast progressieve ook meer conservatieve waarden moeten uitdragen.

Een tweede aandachtspunt lijkt mij de verdere uitbouw van de sociaal-economische/fiscale expertise van GroenLinks. Omdat solide kennis op dat terrein de basis vormt voor serieuze deelname aan politieke besluitvorming. Maar natuurlijk ook inhoudelijk, vanwege de blijvende prioriteit van een vergaande vergroening van het belastingstelsel, van hervormingen in de kapitaalintensieve zorg- en onderwijssectoren, en een versterkte aandacht voor het midden- en kleinbedrijf.

Dat brengt mij op een derde punt: GroenLinks zou grote winst kunnen behalen uit het operationaliseren van het begrip kleinschaligheid. In een mondialiserende samenleving bestaan enorme behoeften op dat terrein. Of het nu gaat om kamperen bij de eco-boer, het subsidiëren van eengezinspanelen voor zonne-energie, het ondersteunen van het initiatief 'Cultureel hoofd-dorp van Europa', het behoud van kraamverzorging-aan-huis, het stimuleren van startende ondernemers, of ontwikkelingshulp in de vorm van kleine kredieten aan vrouwen - GroenLinks zou zich moeten afficheren als dè pleitbezorger van het grass roots-niveau.

Ten vierde: ondersteuning van kleinschalige initiatieven impliceert geen afkeer van technologische vooruitgang. De partij moet zich het thema innovatie/technologische vernieuwing juist radicaal toeëigenen. GroenLinks zou de ambitie moeten hebben om te worden gezien als tegenpool van ondernemerschap, maar als partner daarvan.

Bij voortduring zou de partij zich moeten presenteren als stimulerende kracht voor wat betreft innovatieve industrieën en diensten, moderne en schone technologie. Dat is het terrein waarop het progressieve karakter van de partij kan worden ingetekend.

Op de meeste van deze punten is de zusterpartij in Duitsland een stuk verder. De forse verlaging van het Duitse toptarief is door de Grünen geëntameerd en - zeldzaam succes - doorgedrukt. De expertise van die partij op fiscaal gebied wordt, schoorvoetend, bondsdagbreed erkend. En de Technikfeindschaft die traditioneel geassocieerd werd met de afnemers van volkorenbrood en vlastextiel, is vervangen door een nadrukkelijke focus op dotcom-ontwikkelingen en een consequent appèl op de kansen die moderne technologie biedt.

Alleen op twee terreinen scoren de groene oosterburen nog onvoldoende: het benutten van conservatieve naast progressieve concepten, en de eigen communicatiestrategie. Beide zijn nauw met elkaar vervlochten. Wie ervoor uitkomt waarden te willen verdedigen die in het gedrang komen in een uniformerende en anonimiserende wereld, schept voor zichzelf electorale kansen. Uiteindelijk ligt daar de structurele winst voor de groene beweging - ook in Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden