Als Gandhi ergens reïncarneert, dan is het in de Generaal Winkelman Kazerne

Na jaren van dalingen is wereldwijd de verkoop van wapens ineens tot recordhoogte gestegen. Het Midden-Oosten is een groot gat dat voor miljarden aan wapens opzuigt, maar ook India - het land van Gandhi - koopt enorme hoeveelheden op. Van alle wapens die de laatste vijf jaar zijn verkocht, ging 13 procent naar dit land, waar nog zo'n 400 miljoen mensen leven in extreme armoede.

Max Pam. Beeld de Volkskrant

Iedereen is tegen wapens, maar kennelijk kunnen wij niet zonder. Mijn moeder had thuis nog een gebroken geweertje, een insigne van de Internationale Anti Militaristische Vereeniging, een actiegroep die in 1904 door Domela Nieuwenhuis, Nicolaas Schermerhorn en Bart de Ligt was opgericht. Het insigne kon je soms beter onder je revers dragen, want een koddebeier mocht je erop aanspreken en je zelfs voor het gerecht laten slepen.

Na de Eerste Wereldoorlog was het gebroken geweertje een populair attribuut, na de Tweede Wereldoorlog niet meer. Om mijn vader te plagen speldde mijn moeder het insigne thuis nog weleens op, maar ze ging er niet meer mee naar buiten.

Mijn vader was op militair gebied meer een houwdegen. Hij vertelde mij eens een verhaal dat ik heb onthouden, omdat het zo illustrerend is voor de weerbarstige relatie tussen idealen en realiteit. Als jongmaatje bij het Persbureau Vaz Diaz, de voorloper van het ANP, moest hij in 1926 schrijven over de aandeelhoudersvergadering van de Hoogovens. Het was een hele chique bijeenkomst in het voormalige gebouw van de Nederlandse Handelsmaatschappij aan de Amsterdamse Spiegelstraat. Er liepen bedienden in livrei rond en binnen zaten de aandeelhouders in een hoge zaal aan een onmetelijk lange tafel, waarop Tabja-sigaretten lagen van 8 cent en sigaren die gebanderolleerd waren op een gulden per stuk.

De vergadering werd voorgezeten door burgemeester De Vlugt, maar gedomineerd door liberale heren, tot op een gegeven moment een aandeelhouder opstond die van de SDAP, de voorloper van de PvdA, bleek te zijn. Hij hield een dreunende toespraak tegen het militairisme van die tijd en vooral tegen fabricage van staal voor kanonnen.

Toen de vergadering was afgelopen, kwam De Vlugt naar mijn vader toe met de mededeling dat niets van wat hier was besproken naar buiten mocht komen, maar als hij even wachtte kreeg hij een persbericht mee, waarin stond dat een tweede hoogoven zou worden gebouwd. Dat bleek, tot stomme verbazing van mijn vader, de volgende dag zulk groot nieuws dat het de voorpagina's van alle kranten haalde. Ook de SDAP toonde zich ingenomen met de plannen, want dat zou werkgelegenheid betekenen voor de arbeidersklasse. Over de kanonnen werd niet meer gesproken.

Na de dood van mijn vader vond ik in zijn nalatenschap een boek van Jacques de Kadt, getiteld De consequenties van Korea. Het briefje van uitgever Van Oorschot met het verzoek het exemplaar terug te sturen als het niet zou worden besproken, zat er nog bij. Het boek is in 1950 uitgekomen, een jaar nadat de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie werd opgericht.

De Kadt is een groot pleitbezorger van de NAVO en hij beschrijft uitvoerig de vijftig divisies waarmee 'de Russische vazalstaat Noord-Korea' de zuidelijke republiek probeert te veroveren. Hij trekt ook lessen voor Europa, dat zich veel meer zou moeten verenigen om de dreiging van dictaturen uit het Oosten het hoofd te bieden. Zijn boek is voorspellend, maar De Kadt werd toen beschouwd als rechts.

Het is lang links geweest om te vinden dat Nederland uit de NAVO moest. Tegen de NAVO zijn was voor links Nederland zoiets als tegen de Taptoe van Delft zijn. Dat was iets met wapens en uniformen, daar was je dus tegen. Wat niet wegneemt dat ze in Zuid-Korea uitzettend blij zijn dat zij daar, vooral dankzij de Amerikanen, uiteindelijk uit handen zijn gebleven van Kim Jong-il en zijn bende.

De laatste tijd hoor je vaak dat juist rechts uit de NAVO wil treden. Zo wil Marine Le Pen dat Frankrijk niet alleen de Europese Unie verlaat, maar ook het Atlantisch bondgenootschap. Frankrijk moet weer terug naar de tijd van De Gaulle met een eigen onafhankelijk leger en invoering van de dienstplicht.

In Nederland is Wilders nog niet zo ver, al lijkt hij eerder een trouwe bondgenoot van Trump dan van de NAVO. Onder een coalitie van VVD en PvdA zijn de militaire inspanningen gedaald naar zo'n beetje het laagste niveau ooit. Als Gandhi ergens reïncarneert, dan zal het zijn in de Generaal Winkelman Kazerne, of is die inmiddels ook overgedragen aan Staatsbosbeheer?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden