Als Freek Vonk is gebeten door een haai, is heel Nederland gebeten door een haai

Het was een kwestie van het verkeerde moment en de verkeerde haai. Ja, dat weet onderzoeker Freek Vonk nu ook.

Sttyling: Pascal Joel (ANGELIQUE HOORN) Locatie: NLstudio's. Kleding: Colbert DRYKORN, Shirt WE Jeans REPLAY, Stropdas eigen bezit freek vonk Beeld Linda Stulic

Het gaat goed, héél goed met dr. Freek Vonk. Het is nu acht weken geleden. Je kunt het met eigen ogen zien aan zijn bovenarm, de wond is heel netjes dichtgegaan. Hij kan bijna alles weer, zelfs zijn biceps en triceps trainen. Alleen, als hij wat te zwaar traint, wordt het paarsig blauw, door onderhuidse bloedingen.

Het is zooo mooooi geheeld. Het is echt ongelooooflijk. Hoe snel een menselijk lichaam heelt. Het lag helemaal open. Die hele flap hing los. Hij had het geluk dat die flap niet was meegenomen door die haai. Want als die flap eraf was gebeten, dan was het nooit zo netjes geheeld. Zijn Amerikaanse chirurg sms'te hem laatst nog: hoe gaat het met je? Het gaat fantastic, tikte Freek terug.

Het was een flinke beet. Je ziet heel goed de strepen van die tanden. Je mag er gerust aankomen, zegt hij, voel maar. En het gekke is, hij voelt het niet. Hij heeft geen gevoel in zijn huid, behalve als je 'm knijpt. Maar de zenuwen die naar zijn huid lopen, die zijn huid aansturen, zeg maar, die zijn kapot. Als hij ergens tegenaan staat, dan voelt hij het niet. Als hij sport, dan zweet hij links, maar rechts gebeurt er niks. Als hij niest, heeft hij kippevel, maar niet op de arm van de beet.

Freek Vonk is gebeten door een haai, door een Caribische rifhaai (Carcharhinus perezi). Het gebeurde op woensdag 1 februari 2017 om kwart voor 1 in de middag in de Atlantische Oceaan, op 4 kilometer varen van South Bimini op de Bahama's. Op 2 februari postte hij een bericht op zijn Facebookpagina dat Freek Vonk is gebeten door een haai. Dat was groot nieuws, daar kwam hij achter. Alle Nederlandse landelijke en regionale kranten wisten het te melden, alsmede ontelbare sites, radio- en televisiestations. Zo'n 32 duizend reacties kwamen er direct op zijn bericht. Hij werd die dag duizend keer gebeld.

Want als Freek Vonk is gebeten door een haai, is heel Nederland gebeten door een haai. Dat zegt hij niet zelf, hier in Studio Freek in Amsterdam waar de boomlange evolutiebioloog kantoorhoudt, maar je kun het wel zeggen. Je kunt wel zeggen dat het impact had, zijn haaienbeet en dat de voortgang van de haaienbeet van Freek Vonk geruime tijd nieuwswaarde behield, in Nederland.

Beeld Linda Stulic

Daarom is het nu de hoogste tijd om het complete verhaal van de haaienbeet te vertellen, vindt Freek. Waar het eigenlijk op neerkomt: hij was op het verkeerde moment, op de verkeerde plek, en vooral, met de verkeerde haai. De haai was van het padje af, dat noemen biologen rogue sharks. Die gedragen zich buiten de normale kaders. Misschien wilde-ie paren, maar kon-ie niet paren. Misschien was-ie uit de groep gestoten. Wie zal het zeggen. Je kunt niet in het hoofd van de haai kijken. De haai had hem in elk geval zwaar op de korrel. Freek Vonk had superdikke pech.

Op dag twee ging het mis, de dag dat hij om 6 uur opstond in hun ruime witte huis op het strand van South Bimini. Hij zette koffie, maakte een broodje ei, en het wachten was op Lange Ivo, de cameraman, op geluidsman Bassie en de producers/verslaggevers Marjolein en Peter. Het is zijn vaste ploeg, met wie hij ook Freek naar de haaien maakt, zijn tweeluik over haaien, dat in het najaar op televisie komt.

Op dag twee zouden ze hetzelfde doen als op dag één, de dag dat alles lukte en er schitterende, euforische, beelden werden gedraaid: 's morgens de Caribische rifhaaien, en 's middags die joekels, de hamerhaaien. Freek zou voor de camera nog een tijgerhaai vangen voor onderzoek, dus een boei en een stuk vlees moesten mee. Niet vergeten: de plastic stok om de hamerhaaien op afstand te houden.

Met een golfkarretje reden ze over het strand naar het Sharklab, het Bimini Biological Field Station Foundation van de 72-jarige haaiengrootheid, dr. Samuel Gruber. Met twee boten, op elk een Sharklabmedewerker, was het daarna een kwartiertje varen.

De Caribische rifhaai is grijs, tweeëneenhalve meter groot, gespierd en dik. Ze zijn nieuwsgierig, baldadig, speels en onderzoekend. Rond de Bahama's mogen ze niet worden gevangen, maar ze zijn wel twee maanden per jaar pleite, naar de paaigronden, en daar lopen ze wel gevaar om gevangen te worden door vissers. Zeventig tanden hebben ze, groot, vlijmscherp, driehoekig en gekarteld. Ze kunnen bijten, maar ze bijten zelden, zoals in de 25-jarige geschiedenis van Sharklab is gedocumenteerd.

Beeld Freek Vonk

Freek dook - hup - in het water, met een duikpak aan, flessen op zijn rug, masker op. Altijd met Lange Ivo erbij, en iemand die zijn rug in de gaten houdt, want naar haaien duik je nooit alleen. De Caribische rifhaaien kwamen dichtbij, ging boven langs 'm, achter 'm - maar volstrekt ongevaarlijk, een uur lang. Toen naar boven.

Ze zouden nog één scène doen, één presentatie, zeg maar een intro. Lange Ivo ging aan boord en pakte de vaste camera. Freek klom ook in de boot en trok zijn duikpak uit. Hij dacht: ach, ik ga toch zo weer het water in, even kort aan de oppervlakte, ik heb geen duikpak nodig.

Daar waren de tien rifhaaien weer. Ze kwamen op 'm af. Hij duwde ze weg, met de hand. Hij dacht: hou de schaduwen in de gaten. Hij was rustig, geestelijk relaxed, een beetje watertrappelend, om zichzelf drijvende te houden. Hij vertelde in de camera over de haaien. Zijn tweeluik gaat erover dat haaien niet de monsters zijn zoals ze vaak worden afgeschilderd, beesten die altijd bijten. En deze haaien, de Caribische rifhaaien, zijn echt schitterend en bijzonder.

Opeens kwam er één rifhaai op 'm af, die echt anders was, significant anders. Als een soort trein kwam-ie op 'm af, en stootte 'm flink tegen de borst. Een harde stoot. Bof! Hij zag er geen kwaad in en duwde hem van zich af. Maar terwijl hij verder ging met zijn verhaal, maakte-ie een rondje. De gekke haai zwom naar 'm toe, benaderde hem van achteren en deed zijn bek open. De haai zette zijn tanden in de rechterbovenarm van Freek en slingerde zijn rifhaaienlichaam robuust naar links, om druk te zetten.

Freek voelde iets. Hij keek naar zijn arm, zijn hele arm lag open. Een flap hing los. Hij wist meteen, echt meteen, dit is foute boel. Lange Ivo schrok, maar filmde toch door. Ze hebben de afspraak: altijd doorgaan, behalve als het levensgevaarlijk is. Als zijn arm eraf was gebeten, had-ie niet door gefilmd.

Beeld Linda Stulic

Eigenlijk voelde Freek niks. Tijd om te schrikken had hij niet. Dat zegt hij altijd, bij wilde dieren heb je geen tijd om te schrikken. Schrikken doe je later maar, als je veilig bent. Niet op het moment zelf, dan moet je actie ondernemen. Zorgen dat je in veiligheid wordt gebracht. De overlevingsmodus. Je kan niet anders. Je kan niet anders!

Hij zwom terug naar de boot, zo'n vier meter. Riep: I need a pressure bandage immediately. Drukverband! Het bloed stroomde in het water, de hele vleesflap hing los. Hij kon zichzelf omhoogtrekken, de boot in. Toen wist hij: de spieren en pezen zijn niet doorgebeten. Geluidsman Bassie zag de enorme gaten in zijn arm, zijn spieren, open en bloot, en hield alles bij elkaar, met zijn kapot gescheurde T-shirt en een handdoek.

Iedereen riep: snel naar het ziekenhuis! Immediately. Terugvaren!

Dr. Samuel Gruber, een keer gebeten door een citroenhaai, stond 'm op de wal op te wachten. Freek werd op een stoeltje gezet en de legendarische haaienwetenschapper haalde voorzichtig de handdoek weg. Dit is zeer ernstig, zei Gruber. Dit is echt heel erg, deze beet, je moet naar Miami, naar het ziekenhuis.

Nadat de wond was schoongemaakt, moest Freek even gaan liggen, op een matje in het Sharklab: dizzy, met een groen uitgeslagen gezicht. Zo zouden ze naar het kleine vliegveld gaan, in afwachting van de traumahelikopter die hem naar het Jackson Memorial Hopsital in Miami zou brengen.

Beeld Freek Vonk

Daar lag Freek Vonk, gebeten door een haai, anderhalf uur lang. Je gaat dan wel nadenken, zegt hij. Niet te lang hoor. Het hoefde voor hem niet in te dalen, wat er was gebeurd. Het volle besef kwam meteen. Het is een urgente situatie. Laat je niet afleiden door gedachten die daar niet bij horen.

Dus ga niet denken dat het een scharnierpunt is in je bestaan. Zo van: ik ben nu 33 jaar, en nu lig ik hier, en dat is meant to be, nu moet ik gaan beseffen waar ik sta in mijn leven. Dat is een beetje te zweverig voor Freekie. Daar is hij niet van.

En voor doodsangst moet je bij zijn moeder zijn. Je moet weten, hij is helemaal niet bang voor de dood. Hij mag in deze graag de Romeinse keizer en filosoof Marcus Aurelius citeren: Death smiles at us all. All we can do is smile back. Hij houdt van het leven, maar als hij daar ter plekke was overleden, was hij daar tevreden mee geweest. De reden: hij heeft niet het gevoel dat hij kansen heeft laten liggen in zijn leven. Anders zou het wringen.

Hij heeft alle kansen benut. Hij heeft veel gereisd. Veel dieren in hun natuurlijke habitat gezien. Hoe ze leven. Zich gedragen. Paren. Up close. Hij heeft kinderen geleerd over dieren, hun passie aangewakkerd, het vuurtje in hun buik aangestoken. Hallo hallo, hij doet het niet voor de lol, het is extreem belangrijk.

Zo voelde hij het daar in het Sharklab en zo voelt hij het ook zittend aan een tafel in Studio Freek, in straf tempo zijn café con leches drinkend. Hij weet heel goed wat hij doet, in tegenstelling tot wat de haaienbeet misschien suggereert. En ja, hij werd al eerder gebeten, door een zwartpunthaai. Kijk naar zijn hand, ook nog maar een littekentje. Of die slangenbeet van een King Brown in Australië.

Je moet het zo zien: hij werkt zeven maanden per jaar met wilde dieren. Levensgevaarlijke slangen, krokodillen, olifanten, neushoorns. Zo vaak is hij nou ook weer niet gebeten. Kijk, al zijn vingers heeft hij nog. Meerdere kennissen slash vrienden kunnen het niet navertellen. Of ze hebben permanente schade, kunnen niet meer ruiken of proeven, omdat ze gebeten zijn door een gevaarlijke slang of spin.

Hij. Gaat. Nooit. De. Grens. Over. Daar waakt hij voor. Bij het minste gevoel dat er iets loos is, stapt hij uit het water. Maar dat gezegd hebbende: hij neemt ook deel aan het verkeer. Dan kan híj wel netjes rijden en goed opletten, je bent ook afhankelijk van andere weggebruikers.

Jaaaaa, als hij niet in het water was gesprongen, was hij niet gebeten door de haai. Maakt dat hem schuldig? Hij sprong toch niet óp die haai! Sharklab heeft geen schuld hieraan. De rifhaai heeft geen schuld hieraan. Het is een case of very bad luck, een kans van één keer op de honderdduizend. Hij had nu het geluk dat de tanden in een vlezig stukje bovenarm werden gezet. Was hij geraakt in zijn borst, of de binnenkant van zijn been, dan was het veel slechter met hem afgelopen. Dan was hij in no time doodgebloed.

Natuurlijk is hij niet boos op deze Caribische rifhaai. Alle dieren waardoor hij is gebeten, daar voelt hij nog net zo veel liefde voor als daarvoor. Zoals-ie voor alle dieren liefde voelt, zoals voor die witte haai, in de Grote Oceaan. Toen ging-ie in een kooi naar beneden. Na tien minuten hing-ie stil en bestudeerde hij de haaien om hem heen. Waren het baldadige jonge mannetjes, of oudere, wat grotere dames, waardoor het risico kleiner is?

Trui: H&M STUDIO COLLECTION, Colbert DRYKORN Haar en make up: Danine Zwets (ANGELIQUE HOORN) Beeld Linda Stulic
Beeld Freek Vonk

Het was een oudere, wat grotere dame, en hij ging uit de kooi. Ja, en toen gebeurde het, terwijl de zon zo door het water scheen. Ze zwom naar hem toe, en toen ze afboog, keek ze naar hem - naar hem. Het was een blauw oog! Contact! Interactie! En dat in die serene sfeer, een van de allermooiste momenten ooit.

Prrrrrr - daar was de traumahelikopter, op het kleine vliegveld van South Bimini. Mannetje eruit met een zonnebril, en hij naar binnen. Daar ging-ie, op weg naar Miami, Freek met zijn aan flarden gebeten arm. Hij zag hoe ze over de Atlantische Oceaan vlogen, zo langs de kustlijn van Florida, tussen de gebouwen door, en landden op het dak van het Jackson Memorial Hospital.

Toen Freek met zijn haaienbeet het ziekenhuis was binnengereden, rolde er voor de twintig hem omringende medici geen unaniem gekozen procedure uit. Een klassieke behandeling van een haaienbeet is: nooit hechten, vanwege het infectiegevaar. Dus weg die flap, watten erop en dan laten helen. Maar de grote eindbaas, dr. Howard M. Lieberman zei: hechten, de wond is schoon genoeg. In krap vier uur tijd werden er honderd-plus hechtingen in gezet, ook onderhuidse. Kijk maar, zegt-ie, af en toe komt er nog eentje boven.

Tien dagen na de haaienbeet lag hij weer in zijn eigen bed, in Scheveningen, met pleisters van Freeks eigen pleisterlijn op de wond geplakt. De hechtingen waren er inmiddels uit, zoals ook in diverse mediauitingen werd vastgesteld - 'Hechtingen er maandag uit'. En weer tien dagen later was hij alweer te vinden tussen de pinguïns, op de Falklandeilanden. Zelfs zijn moeder en vader waren tamelijk snel gerustgesteld.

Zo kwam er een einde aan het verhaal van Freek en zijn (tweede) haaienbeet, in navolging van Freek en zijn larven, het verhaal dat juni vorig jaar zijn levenslijn dicteerde. Onder aan zijn been is het litteken nog te zien, ontstaan na de operatie waarbij de in Belize opgelopen larven werden weggehaald. Nieuwskop: 'Freek Vonk bevallen van drieling'. Denk nou niet dat-ie op deze aandacht zit te wachten. Hij moest bij aankomst op Schiphol een sluiproute nemen om cameraploegen en verslaggevers te ontlopen.

Eind mei gaat-ie terug naar South Bimini. Naar dezelfde plek, en gaat hij het tweeluik vervolgen, waarna Zuid-Afrika, Maleisië en Hongkong volgen. De kans is aanwezig dat-ie de gekke haai weer tegenkomt. Alleen hoe houdt hij ze uit elkaar, ze lijken allemaal op elkaar. Hij heeft nul vrees dat het weer gebeurt.

Want dat is het jammerlijke van dit alles. Hij wil de wereld juist laten weten dat er 450 machtig mooie haaiensoorten zijn en dat haaien al honderden miljoenen jaren bestaan, en dat het een schande is dat er honderd miljoen haaien per jaar een gruwelijke dood sterven door mensenhanden. Hij vecht tegen het beeld dat haaien mensenetende machines zijn en we moeten weten dat de kans dat je gebeten wordt MINUSCUUL KLEIN is.

Wordt-ie verdomme zelf gebeten door een haai.

Freek Vonk had honderd procent zeker die haaienbeet willen missen.

Beeld Linda Stulic
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden