Als fractievoorzitter kwam Tichelaar niet uit de verf

Als onderhandelaar was Tichelaar zijn gewicht in goud waard, maar als fractievoorzitter kwam hij niet uit de verf...

De meest uiteenlopende eigenschappen werden Jacques Tichelaar toegedicht bij zijn aantreden als PvdA-fractievoorzitter in februari 2007. Dat hij zo op Jan Schaefer leek bijvoorbeeld, de in 1994 overleden oud-staatssecretaris van Volkshuisvesting.

Dan werd er geduid op een wat arbeideristisch voorkomen; een te groot lichaam in onbeholpen kleding, recht-voor-zijn-raap-teksten in authentieke tongval. In januari 2008 openbaarde zich nog een overeenkomst: hartproblemen, op veel te jonge leeftijd.

Maar waar Schaefer verder ging op de ingeslagen weg en in 1994 op 53-jarige leeftijd overleed, gooit Tichelaar het roer om. Zeven bypasses is genoeg; Tichelaar wordt Kamerlid, heeft afscheid genomen van een flink aantal kilo’s en werkweken van tachtig uur. Hij gaat een deel van die gewonnen uren op zijn hometrainer doorbrengen.

De vergelijkingen met Schaefer hadden meer te maken met de oprukkende SP dan met Tichelaar zelf. De PvdA was te ver afgedreven van de arbeidersklasse. Er was weer een type nodig dat die mensen binden kon.

Dat is ook Tichelaar niet gelukt. Onder zijn fractieleiding zakte de partij verder weg in de peilingen. Hij leek nooit goed in zijn rol te komen. Toen Wilders problemen maakte over een adviesfunctie van PvdA-Kamerlid Arib, verwachtte de laatste onvoorwaardelijke steun van Tichelaar – maar ze kreeg de aankondiging van een onderzoek. Vervolgens kwam hij in moeilijkheden over de vraag of er een nieuw referendum over Europa moest komen. Zijn opstelling daarin – eerst vóór, daarna tegen – zette veel kwaad bloed.

Zijn optreden tijdens de Algemene Beschouwingen werd algemeen als ongelukkig beschouwd. Daar kwam hij op de proppen met een eis voor reparatie van de koopkracht van middeninkomens. Alleen had hij dat niet afgestemd met de coalitiepartners CDA en ChristenUnie én kon hij niet vertellen hoe hij zoiets gedacht had te betalen. Hoon was zijn deel. De pers was dodelijk.

Terwijl nog maar een half jaar eerder zijn ster zo hoog was gerezen. Bij de coalitieonderhandelingen onder leiding van Herman Wijffels, schitterde Tichelaar in Beetsterzwaag. De chemie tussen Bos en Balkenende was daar zo moeizaam, dat betrokkenen wanhoopten over de uitkomst. In die gesprekken kwamen Tichelaars talenten tot volle wasdom. Hij breekt op cruciale momenten de spanning met flauwe grappen, onderhandelt hard en gunt de andere kant ook de winstpunten.

Onderhandelaar Slob van de ChristenUnie spreekt achteraf met waardering over de manier waarop Tichelaar zich heeft ingeleefd in de opvattingen van zijn partij. Maar de redding van de onderhandelingen was de wisselwerking tussen Tichelaar en Verhagen. Die noemde hij later publiekelijk ‘een rat’, en dat was waarschijnlijk oprecht vertederd bedoeld. Omgekeerd was Verhagen vol lof.

Toen Verhagen pal voor de presentatie van het onderhandelingsakkoord aarzelingen uitte over het zwaarbevochten generaal pardon, schijnt iedereen wit te zijn weggetrokken. Behalve Tichelaar, die stond erom te bulderen.

Wat in Beetsterzwaag samenkwam, was vooral de vrucht van de ervaringen die Tichelaar opdeed in een vorig leven als vakbondsman. Veertien jaar was hij al onderwijzer en adjunct-schooldirecteur geweest, toen hij in 1989 algemeen secretaris van de Algemene Bond van Onderwijzend Personeel werd. Vijf jaar later zwaaide hij de scepter bij de voortzetting daarvan, de Algemene Onderwijsbond (AOb). Dat bleef hij doen tot zijn aantreden als Kamerlid in 2002.

Altijd bleef hij heen en weer pendelen tussen Randstad en woonplaats Heerenveen. Zijn toenmalige collega Ella Vogelaar, die hij weer tegenkwam toen zij minister werd zei daarover in een gesprek met de Volkskrant in april 2007: ‘Hij maakt tachtig-, negentigduizend kilometer per jaar. Dat doet hij nu al 25 jaar. Onvoorstelbaar. Let hij wel op zijn gezondheid?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.