Als EU achterblijft, dan zoekt Nederland zelf bondgenoten voor klimaat in Californië en Canada

Nederland luidt de noodklok over het Europese klimaatbeleid. Onder druk van Oost-Europese landen heeft EU-voorzitter Malta de ambities danig teruggeschroefd. Nederland en andere landen zijn daar zo bezorgd over dat ze overwegen vandaag tegen de plannen te stemmen en desnoods samen tot aparte afspraken te komen.

Sharon Dijksma. Beeld anp

Van de drie drijvende krachten achter het akkoord van Parijs van eind 2015 - de Verenigde Staten, China en de EU - ligt alleen Peking nog vol op koers. President Donald Trump staat op het punt het hele Amerikaanse klimaatbeleid terug te draaien en in de Europese Unie dreigt de eerste concrete maatregel op basis van Parijs, de aanscherping van het kwakkelende emissiehandelssysteem ETS, te mislukken.

De Europese milieuministers vergaderen dinsdag in Brussel over een voorstel van voorzitter Malta waarin het plafond van de CO2-emissies niet met 2,4 procent per jaar afneemt (zoals aanvankelijk de ambitie was) maar met 2,2 procent, wat in 2050 leidt tot een reductie van 85 in plaats van 93 procent. Ook wordt het mes niet gezet in de gratis emissierechten waarmee bedrijfssectoren soms ten onrechte worden gecompenseerd. Eerder deze maand kwam het Europees Parlement onder druk van de industriële lobby ook al uit op eenzelfde compromis.

Staatssecretaris Sharon Dijksma van Milieu (PvdA) maakt zich grote zorgen. Meer leiderschap en ambitie zijn nodig, zegt ze. 'Het ETS is ons belangrijkste instrument tegen het broeikaseffect, maar het functioneert niet goed. De prijs van CO2 is zeker 10 keer lager dan waarmee bedrijven zelf rekenen. Te veel bedrijven en sectoren, zoals de cementindustrie, genieten nog gratis emissierechten. En een aantal lidstaten die achterlopen met hun energietransitie willen helemaal geen akkoord.'

Het doel is te komen tot een beter ETS. Maar als dat de EU-ministers vandaag niet lukt, overwegen Nederland en andere ambitieuze lidstaten met weigeraars als Polen een 'pact met de duivel' te sluiten om het voorstel van tafel te vegen, zodat er in de toekomst een beter plan kan komen. Dat kan vrij snel omdat volgens Parijs klimaatplannen moeten worden aangescherpt van 2 naar maximaal 1,5 graad opwarming.

Emissiehandel

Het ETS is het belangrijkste Europese instrument om de doelstellingen van Parijs te realiseren (geen CO2-emissie meer in 2050). Dit in 2005 gelanceerde systeem moet de reductie van broeikasgassen zo effectief mogelijk laten verlopen. Het hangt een prijskaartje aan CO2-emissies en stelt een plafond aan de industriële uitstoot die elk jaar met 1,74 procent wordt verminderd. Binnen die ruimte mogen bedrijven emissierechten kopen en verkopen. Helaas zijn te veel gratis rechten in omloop, waardoor de prijs van CO2 (nu 5 euro per ton) zo'n 10 keer te laag is. Daarom komt er een revisie met een jaarlijkse cap van waarschijnlijk 2,2 procent.

Een kolencentrale in Nijmegen die in 2015 is gesloten. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskant

Plan B

Als ook dit mislukt, wil Dijksma overstappen op een 'Plan B': met een aantal ambitieuze lidstaten, zoals België, Denemarken, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, een Europese kopgroep vormen die een soort eigen ETS gaat opzetten. Mogelijk samen met landen en regio's die elders in de wereld al werken aan de beprijzing van CO2-uitstoot, zoals Canada en de Amerikaanse staten Californië, Oregon en Vermont.

Om na te denken over zulke coalities (er zijn veel technische problemen, zoals hoe je ETS-systemen kunt koppelen) stelt Dijksma vandaag in Brussel voor snel een Climate First Conference te organiseren waarvoor zowel Amerikaanse en Canadese staten, Zuid-Amerikaanse landen als kleine eilandstaten worden uitgenodigd, en wie weet ook het ambitieuze China. 'We willen momentum creëren waarmee Europa het klimaatleiderschap kan terugpakken.'

GroenLinks-parlementariër Bas Eickhout vindt het prima als het ETS-voorstel sneuvelt. 'Ik heb in het Europees Parlement ook tegen gestemd. We hebben de tijd tot na 2020, en een beetje drama mag ook wel een keer.' Maar een ETS-kopgroep noemt hij verkiezingsretoriek. 'Nederland kan morgen zelf een bodemprijs afspreken voor CO2. Daar hoef je geen nieuw systeem voor op te tuigen. Het nadeel is wel dat je een heel versnipperde markt krijgt in plaats van één leidend Europees systeem.'

Sharon Dijksma, Staatssecretaris van Milieu: 'We willen momentum creëren waarmee Europa het klimaatleiderschap kan terugpakken'. Beeld epa

We hebben niet veel keus, meent Dijksma, als we de verduurzaming van het bedrijfsleven niet in gevaar willen brengen. 'Het bedrijfsleven zegt tegen ons: zorg ervoor dat er zo snel mogelijk een reële prijs op CO2 komt, want dat is de beste manier om de transitie naar een duurzame economie zo pijnloos mogelijk voor elkaar te krijgen.'

Het is wel belangrijk bij de verduurzaming de burgers niet te vergeten, al genereert de transitie 2 procent groei en veel nieuwe banen. 'Ik heb grote zorgen over het Amerikaanse klimaatbeleid, maar we kunnen wat van de VS leren. Veel mensen stemden op Trump omdat ze vrezen de verliezers van de groene revolutie te worden. Dat moeten we in Europa voorkomen, door mensen die straks wellicht hun baan verliezen alternatieven te bieden.'

Lees verder

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering?
De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om dat te laten zien. En presenteert de harde feiten en de beste bronnen. Bekijk de video's hier.

Vier redenen waarom vervuilende kolencentrales ooit subsidie kregen
Kolen zijn sterk vervuilend. Waarom gaf de minister van Milieu dan toch in 2006 vergunning voor de bouw van drie nieuwe centrales? Vier redenen. (+)

Kamer en milieuclubs: energieagenda Kamp te mager
Diverse partijen in de Tweede Kamer hebben woensdag kritisch gereageerd op de energieagenda die minister Henk Kamp (Economische Zaken) eerder op de dag heeft gepresenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.