'Als er geen anderen bij waren, tutoyeerden we elkaar'

De hofstalmeester en zijn echtgenote werden op 23 november ontboden op paleis Soestdijk. De prins wilde afscheid van hen nemen op de manier waarop zijn moeder Armgard afscheid van haar naasten had genomen....

De 87-jarige Freek Bischoff van Heemskerck ('mijn rijbewijs is net voor vijf jaar verlengd, daarna zal het wel niet meer hoeven') was gedurende 34 jaar eerste stalmeester aan het hof. Hij was verantwoordelijk voor de transportmiddelen van het Koninklijk Huis - paarden, auto's, trein en vliegtuig - en het bijbehorende personeel.

Bischoff was beroepsmilitair toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, werd aanvankelijk ongemoeid gelaten, maar later toch opgepakt door de Duitsers. Hij belandde in concentratiekamp Sachsenhausen. Daar werd hij in april 1945 door de Russen bevrijd.

Een jaar nadien werd hij als 'goede vaderlander' besteld door koningin Wilhelmina, toen woonachtig op paleis Het Loo. Tot zijn verrassing bood zij hem de hoffunctie aan die hij tot vlak na de inhuldiging van koningin Beatrix in 1980 zou vervullen.

'Ik maakte natuurlijk al snel kennis met prins Bernhard en het contact was direct goed. Het klikte meteen. Het hof moest na de oorlog worden gereorganiseerd. Dat gebeurde met het oog op de troonsafstand van de oude koningin met veel nieuwe, jonge mensen. Zo konden we geheel ingewerkt meteen vanaf 1948 koningin Juliana en prins Bernhard terzijde staan.'

Met de Duitse afkomst van de prins had kampslachtoffer Bischoff geen moeite. 'Hij was voor de Duitsers een verkeerde, dat zei mij genoeg. We zijn eind jaren vijftig aan het hof overgegaan op het rijden met leaseauto's. Ik sloot een contract met Ford. Bernhard wilde liever Mercedes, maar het Nederlandse hof in Duitse auto's leek mij op dat moment nog te vroeg. Dat begreep hij wel.'

Bischoffs echtgenote Katy (83) was dame du palais en gedurende vijf jaar grootmeesteres, onder zowel koningin Juliana als koningin Beatrix. De band met Juliana en Bernhard werd in de loop der jaren steeds nauwer. De hofhouding fungeerde minder bedrijfsmatig en meer familiair dan nu onder koning Beatrix gebruikelijk is. 'Als er geen andere mensen bij waren, tutoyeerden we elkaar. We gingen mee met de vakanties. Ach, er zijn zoveel herinneringen. De chauffeur die zondag de rit van Soestdijk naar Den Haag deed, is de zoon van mijn bode die ik nog heb aangenomen.

'De kantoren van de hofhouding waren net als nu in Den Haag gevestigd. Ik moest dus een paar keer per week op en neer, naar Apeldoorn en Soestdijk. Als het laat werd, kon ik blijven slapen. Ik had een eigen kamer op Soestdijk. We wisten alles van elkaar.'

Bischoff was verantwoordelijk voor de rouwstoet bij de uitvaart van koningin Wilhelmina in 1962. 'Ik vond het mooi, die witte uitvaart. Mooier, eerlijk gezegd, dan de paarse lijkkoets die bij prins Claus en koningin Juliana is gebruikt. Daarom vind ik het heel aardig dat prins Bernhard op een affuit wordt weggebracht.'

Een bijzonder contact had Bischoff met Bernhards moeder, prinses Armgard. Zij kwam begin jaren vijftig in Nederland wonen, in Huis Warmelo te Diepenheim.

Bischoff: 'We gingen regelmatig op bezoek', vertelt Bischoff. 'Prins Bernhard wilde graag dat haar levensgezel, kolonel Pantchoulidzew, stalmeester werd. Armgard en Pantchoulidzew waren natuurlijk ook echte paardenmensen. Maar twee kapiteins op een schip vond ik geen goed idee. Dat heb ik geblokkeerd.'

Bischoff weet wie Bernhard op het idee bracht om in de dagen voor zijn dood op een heel persoonlijke wijze afscheidsgesprekken te voeren: zijn moeder. 'Een week voor haar overlijden, in 1971, hebben wij op dezelfde manier afscheid genomen van prinses Armgard. Ik kreeg als aandenken haar sigarettendoos en een asbak van jade. Ik kan toch niet meer roken, zei ze. Prins Bernhard gaf me zijn wandelstok.'

Bischoff en zijn echtgenote spraken op 23 november voor het laatst met de prins. 'We waren gebeld door de particulier secretaris. Uit alles bleek dat het een afscheid was. We moesten om half twaalf komen en mochten een kwartier blijven. Dat was voorschrift van professor Duursma, de geriater die een nieuwe vrind van de prins is geworden. Als die man maar in de buurt was, dan voelde Bernhard zich rustig. Natuurlijk bleven we ruim een uur, zoals iedereen. We dronken een glas wijn. Gek genoeg hebben we veel gelachen.'

De prins was bezorgd om zijn personeel. 'Hij vertelde dat hij alle burgemeesters in Nederland wilde oproepen om zijn mensen in dienst te nemen. En het verleden hè, dat hield hem erg bezig, die onheuse aantijgingen.

'Ik vertelde hem dat ik in de oude stallen had rondgekeken. Hij vroeg of ik zijn zadels uit Mexico en Argentinië nog had gezien. Nee, zei ik, maar wat kan het je schelen, je kan ze toch niet meenemen. Daar hadden we dan weer veel plezier om.'

Ja, zegt Katy Bischoff instemmend. 'Ja, het afscheid was eigenlijk dolgezellig. Na afloop kwamen de emoties. In de auto terug naar huis hebben we de hele weg niets tegen elkaar gezegd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden