Als een vogel fladdert de man naar beneden

Elf filmmakers verbeeldden hun visie op de gebeurtenissen van 11 september 2001 in exact 11 minuten, 9 seconden en 1 frame....

'Op 11 september 2001 gebeurde er iets wat we ons nooit hadden durven voorstellen. Ik voelde de plicht om de impact van de gebeurtenissen over de hele wereld te laten zien.'

Artistiek producent Alain Brigand was met een aantal van de elf betrokken regisseurs in Venetië voor de eerste openbare voorstelling van 11''09'01 - September 11. Brigand vroeg elf regisseurs uit verschillende landen en culturen hun visie te geven op de aanslagen in New York. Ze kregen volledige artistieke vrijheid, alleen de symbolische lengte van elke bijdrage stond vast: elf minuten, negen seconden en één frame (11''09'01). 'Franse conceptuele bullshit', in de woorden van Mira Nair.

Het gesamtkunstwerk omvat mini-speelfilms, sprookjes, uitgesproken anti-Amerikaanse pamfletten en documentaire-achtige werken. In de meeste bijdragen zijn de gebeurtenissen even te volgen op een televisiescherm of op de radio , in de krachtige parabel van de Japanner Shohei Imamura ontbreekt elke verwijzing. 'Heilige oorlog bestaat niet', luidt zijn boodschap.

In het openingsfilmpje van de jonge Iraanse Samira Makhmalbaf (De appel, Blackboards) vertelt een onderwijzeres haar leerlingen dat er een groot ongeluk gebeurd is. 'Ja', weet een van de kinderen. 'Er zijn twee mannen in een put gevallen. Eén is dood, de ander heeft zijn been gebroken.' 'Een groter ongeluk', probeert de lerares nog. 'Mijn tante is gestenigd', zegt een meisje. 'In Amerika zijn vliegtuigen in een toren gevlogen', zegt de lerares. 'Weten jullie wat een toren is?' Ze neemt de kinderen mee naar buiten, en laat ze de rokende toren zijn van de steenfabriek - een prachtig, aangrijpend beeld. In de fabriek worden stenen gebakken, waarmee schuilkelders worden gebouwd die de Afghaanse vluchtelingen op de Iraanse grens moet beschermen tegen de Amerikaanse bombardementen.

De Mexicaan Alejandro González Iñárritu (Amores Perros) gebruikt archiefmateriaal van één moment dat hem was bijgebleven: de sprong van een man in een rood jasje. Het grootste deel van Iñárritu's bijdrage is het beeld zwart. Op de geluidsband klinken gebeden, radiofragmenten, de woorden van ooggetuigen , telefoongesprekken en toespraken van Bush. Af en toe verschijnt de man in het rood in beeld; als een vogeltje fladdert hij naar beneden.

Een aantal regisseurs koppelt de aanslagen rechtstreeks aan gebeurtenissen die in hun eerdere werk een prominente rol speelden. Danis Tanovic (No Man's Land) uit Bosnië-Herzegovina verbindt de gebeurtenissen met Srebrenica, de Egyptenaar Youseef Chanine en de Israëlier Amos Gitaï met de aanslagen in het Midden-Oosten, de Brit Ken Loach met de Amerikaanse interventies in Chili, waar op 11 september 1973 de coup tegen Allende plaatsvond.

De Indiase Mira Nair, die vorig jaar in Venetië de Gouden Beer won voor Monsoon Wedding, verfilmde de waar gebeurde geschiedenis van een Pakistaanse moslimjongen die na de aanslagen verdween. Aanvankelijk werd hij van terroristische activiteiten beschuldigd, maanden later bleek hij een held, die bij de reddingswerkzaamheden was omgekomen.

In de bijdrage van Sean Penn, de enige Noord-Amerikaan in het gezelschap, woont een oude weduwnaar in een appartementje in de schaduw van de Twin Towers. Terwijl hij ligt te slapen, en op televisie te zien is hoe de torens instorten, dringt er voor het eerst licht binnen in zijn appartement, en schiet een verdord plantje in de vensterbank in bloei.

Ook het filmpje van Idrissa Ouedraogo uit Bukina Faso zorgt voor een lach. Een jongetje meent op de markt Osama Bin Laden te herkennen (de gelijkenis is inderdaad treffend), en wil hem uitleveren. Want met de beloning van 25 miljoen dollar kan hij medicijnen kopen voor zijn zieke moeder en al zijn dromen laten uitkomen.

Conceptuele bullshit of niet, 11''09'01 - September 11 is een fascinerend mozaïek. Niet álle bijdragen zijn even sterk, maar dat doet er eigenlijk niet toe; samen laten de elf filmpjes zien op hoeveel manieren filmmakers kunnen reageren en reflecteren op de wereld om hen heen.

Expliciet geweld ontbreekt grotendeels in Dolls van Takeshi Kitano; toch noemt hij het de meest gewelddadige film die hij ooit heeft gemaakt, gewelddadiger dan de yakuzafilms Hana-bi en Brother, omdat 'het leven zelf veel gewelddadiger kan zijn dan een pistool'. Dolls, waarin drie op zichzelfstaande verhalen worden verweven, bevat een aantal prachtige scènes, maar stelt in zijn geheel een beetje teleur. Zoals ook de competitiefilms van gerenommeerde regisseurs als Stephen Frears (Dirty Pretty Things), Agnieszka Holland (Julie Walking Home) en Sergei Bodrov (Bear's Kiss) tegenvielen.

Wat de verschillende jury's ervan vonden wordt zondag duidelijk, als de 59ste Mostra internazionale d'arte cinematografica wordt afgesloten met de traditionele prijsuitreiking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden