Als een terriër bewaakt hij de Vierdaagse

Het eeuwfeest van de Vierdaagse staat voor de deur. Marsleider en oud-militair Johan Willems vergadert zich het hele jaar al suf over alle scenario's: mooi weer, slecht weer, de eikenprocessierups, wandelaars die stiekem de taxi nemen én het koninklijke bezoek dit kroonjaar.

Tijdens de Vierdaagse maakt marsleider Johan Willemstein dagen van half drie in de ochtend tot half elf 's avonds. Een dag kan hij uitslapen, dan staat de wekker op zeven uur.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Amper vijf kilometer had hij gelopen, de tweede dag van de Vierdaagse van Nijmegen in 1980, of hij had er genoeg van. Johan Willemstein pakte de bus terug. Hij was nog niet thuis en hij had er al spijt van. Het was zijn dertiende, hij liep mee als militair, veertig kilometer per dag, tien kilo bepakking op zijn rug. De knop stond verkeerd, hij had het helemaal gehad met dat gewandel. Dat 's werelds grootste wandelevenement niet alleen een kwestie van conditie is, hoef je hem niet te vertellen.

Johan Willemstein (63) is alweer negen jaar marsleider, zoals de voorzitter van stichting DE4DAAGSE wordt genoemd. De honderdste staat voor de deur, van 19 tot 22 juli. De vergunningen zijn binnen, de route is verkend; blarenprikkers, slaapplaatsen, afzettingen, wc's langs de route - alles is geregeld.

Deze weken zet Willemstein de puntjes op de i. Zijn er onvoorziene wegwerkzaamheden? Is de eikenprocessierups uit de bomen langs de route gespoten? Er zijn alternatieve start- en finishlocaties. Zijn die gereed, mocht de nood aan de man komen?

Hij loopt zijn twintig toespraken na die hij in de week van de Vierdaagse houdt. Grote en kleine; redes en praatjes voor de vuist weg. Bij een diner met B en W van Nijmegen, een barbecue met de vaste kern van vrijwilligers, de huldiging van jubilerende wandelaars, een receptie op de partycruiser Jules Verne met zeshonderd gasten uit binnen- en buitenland, onder wie ambassadeurs, militaire attachés en ceo's van sponsoren.

Wandelen houdt fit en vrolijk is het adagium van Willemstein. Dat straalt hij ook uit. Sportief, gebruind, op zijn tijd een kwinkslag en een woordspeling. Kijkt opgeruimd, praat makkelijk en veel. 'Hij is breedsprakig, hij zou zo burgemeester kunnen worden', zegt de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls.

De Vierdaagse is met 46 duizend wandelaars, dit jubileumjaar zelfs 50 duizend, 800 duizend toeschouwers langs de kant ('Er is geen sporter die zo massaal wordt toegejuicht') 's werelds grootste wandelevenement.

Dat vereist een strakke organisatie met een aanvoerder die de touwtjes stevig in handen heeft. Ook dat straalt Willemstein, oud-militair immers, uit. 'Het is een geoliede machine, ik heb er geen omkijken naar', zegt burgemeester Bruls.

Johan Willemstein als militair in 2001.

Bruls kent Willemstein vanaf eind jaren negentig uit de tijd dat hij wethouder in Nijmegen was en Willemstein bestuurslid technische zaken van de Vierdaagse. 'Hij is losser geworden, niet meer de klassieke, gereserveerde defensieman. Al herken ik de oude officier nog steeds in hem. Dat zeg ik met een milde glimlach, ik mag dat wel.'

Breed van buiten en hartelijk van binnen, noemt Walter Hamers, bestuursvoorzitter van de Vierdaagsefeesten, Willemstein. 'Hij is soms overrompeld door het succes, maar dat laat hij niet merken. Stiekem trots gaat hij fier voorop. Een hartelijk mens en emotioneler dan hij laat zien.'

Spreekbeurt

Twaalf keer heeft Willemstein de Vierdaagse uitgelopen. Als 14-jarige deed hij voor het eerst mee, lang voordat er toeschouwers waren, liep hij Nijmegen binnen. Zijn grootouders woonden in Nijmegen, een paar honderd meter van de Annastraat, de Via Gladiola van de Vierdaagse. Als jongetje zat hij op de stoep als de wandelaars binnenkwamen. Zijn spreekbeurten op school gingen over de Vierdaagse.

Zijn commandant was in 1980 hoofd van de controledienst en strikte Willemstein voor de organisatie. Het jaar erop stond hij met een kniptang kaartjes van de wandelaars te knippen. Hij is nooit meer weggegaan. Hij was een dag 54 toen hij bij Defensie met pensioen ging. Een jaar later was hij marsleider.

Die Vierdaagse is vrijwilligerswerk, maar Willemstein heeft er een vierdaagse werkweek aan. Zeker, er liggen draaiboeken klaar, het is het hele jaar door puzzelen. Een nieuwe woonwijk die de route verspert, een sponsor die ermee stopt, bezuinigingen bij Defensie en gemeenten. Neemt de Vierdaagse hun taken over? Of zoeken ze nieuwe partners?

20 km leukoplast

De Nijmeegse Vierdaagse is van de grote getallen. 46 duizend wandelaars (dit jubileumjaar 50 duizend), 800 duizend toeschouwers, anderhalf miljoen feestvierders in de Nijmeegse binnenstad. Het Rode Kruis gebruikt meer dan twintig liter jodium en iets minder dan twintig kilometer leukoplast om wandelaars op te lappen. Elfhonderd vrijwilligers van wie veertig er het hele jaar mee zoet zijn. Tien betaalde krachten op het secretariaat, twintig werkstudenten bemannen van januari tot augustus het callcenter. Meer dan dertig muziekpodia, circa 2.500 artiesten.

Hij overlegt met de twaalf gemeenten en drie provincies waar de Vierdaagse door trekt, met Rijkswaterstaat ('de natte en de droge'), brandweer, politie, Rode Kruis, ambulancediensten, met IT'ers over hoe wandelaars digitaal te volgen - Willemstein 'vergadert zich helemaal suf'.

Thuis gaat het door, achter zijn computer dingen regelen, cijfers controleren. 'Hij is ordelijk en punctueel', zegt zijn vrouw Janny. Ze zijn al 46 jaar bij elkaar, zijn bijna veertig jaar getrouwd en hebben twee kinderen en twee kleinkinderen. 'Boodschappen doen en huishoudelijke karweitjes zijn niet zijn hobby. Als ik het hem vraag, doet hij het wel, hoor.'

Willemstein deed gymnasium alfa, een vervolgstudie diende zich niet een, twee, drie aan. Rechten, theologie, klassieke talen, geschiedenis - het trok hem niet. Op een studiebeurs kreeg hij een folder van de Koninklijke Militaire Academie in de handen gedrukt. Willemstein, een sportfanaat, was meteen gegrepen.

Hij koos voor militaire administratie, controller zou je hem in het bedrijfsleven noemen. 'Dat waren niet de meeste springerige cadetten', zegt zijn jaargenoot en latere commandant der strijdkrachten Peter van Uhm. 'Het is de rustige tak van de krijgsmacht. Johan was toen al een gedegen en evenwichtige jongen. En betrouwbaar. Dat speelt hij niet, dat is-ie.'

Willemstein laat zich niet gek maken. 'Je kunt tegen hem aan schoppen, het bloed onder zijn nagels vandaan halen, Johan blijft de rust zelve, hij is niet uit zijn tent te lokken', zegt Peter Hockers, studiegenoot en voorzitter van de senaat waarvan Willemstein penningmeester was.

Toen Weeronline twee jaar geleden waarschuwde voor hittestress die ontstaat als iemand niet genoeg zweet, waardoor de lichaamstemperatuur oploopt, noemde hij de waarschuwing paniekzaaierij.

Johan Willemstein op een ongedateerde foto op de lagere school.

'Als het een graadje warmer wordt, gaan we niet meteen extra maatregelen nemen. De Vierdaagse lopen blijft een prestatie, je moet er wel wat voor doen', zei hij tegen Trouw.

Na de rampvierdaagse van 2006 zijn de veiligheidsmaatregelen afdoende aangescherpt, weet Willemstein, hij heeft er bovenop gezeten. In dat jaar was er een hittegolf en geen zuchtje wind. Twee lopers stierven door uitdroging en oververhitting, een paar honderd werden onwel. De tocht werd afgelast omdat de hulpdiensten niet konden garanderen dat ze de dag erop, die nog een graadje warmer kon worden, waren opgewassen tegen eenzelfde calamiteit.

Eeuwfeest

Ook dit jaar, als de Vierdaagse zijn eeuwfeest viert en hij zorgen moet hebben om de beveiliging in verband met koninklijk bezoek en meer hoge omes van defensie dan anders uit binnen- en buitenland, blijft Willemstein de rust zelf.

Er wordt pijn geleden tijdens de Vierdaagse, afgezien, wandelaars beuren elkaar op, praten elkaar over de finish. In de ontbering wordt saamhorigheid geboren, luidt het credo van Willemstein. Dat besef had hij al vroeg, het werd hem bijgebracht op zijn militaire opleiding.

Aan het eind van hun eerste jaar werden de cadetten drie weken afgebeuld bij de commando's. Werden ze met tien gedropt op de Veluwe en moesten ze in één ruk in een rechte lijn teruglopen naar het hoofdkwartier van de commando's in Roosendaal. Als de kortste route door een smalle duiker voerde, moesten ze daar door kruipen. Op hun knieën door het water, de bepakking voor zich uit duwend.

De laatste week sliepen de eerstejaars vijf uur. In totaal, voegt studiegenoot Hockers er zekerheidshalve aan toe. 'Je leerde wandelend slapen en toch alert te blijven. Dat we als groep moesten aankomen, werd erin geramd. Als er een ging hinkepinken, nam je zijn bagage en bewapening over. Desnoods nam je hem om beurten op je rug.'

Als toetje van drie weken ontberingen liepen de cadetten de Vierdaagse.

Tijdens de Vierdaagse maakt marsleider Willemstein dagen van half drie in de ochtend tot half elf 's avonds. Een dag kan hij uitslapen, dan staat de wekker op zeven uur. Hij is die week de godganse dag op pad. Naar gemeenten waar de burgemeester staat te zwaaien naar de wandelaars, hij moet toch even zijn gezicht laten zien. Langs controleposten, medische verzorgingsposten, de meldkamer, de vliegende brigade die wandelaars opspoort die een taxi nemen. Willemstein wil zien wat er gebeurt.

Marsleider

Nee, hij loopt niet voorop met een vaandel en daarachter de 46 duizend wandelaars. Het is altijd de eerste vraag die Johan Willemstein krijgt van mensen die niet bekend zijn met het fenomeen. De voorzitter van stichting DE4DAAGSE wordt marsleider genoemd. Punt. Hij loopt niet eens mee. Al zou hij willen, hij heeft daar de tijd niet voor. Omdat 'marsleider' gedateerd leek, is enkele jaren geleden voorzichtig geprobeerd hem te bombarderen tot general manager. Werd door niemand gepikt, de wandelaars voorop. Het moest marsleider blijven. De honderdjarige hecht aan traditie.

Daags na de Vierdaagse ademt Willemstein nog, maar daar is alles mee gezegd. Maandag is een eerste evaluatie, dinsdag begint de organisatie van de volgende editie.

Als een terriër bewaakt Willemstein de principes van de Vierdaagse. Velen springen graag bij hem achterop, prima zolang ze de wandelaar primair stellen. Hebben commerciële of andere belangen de overhand, blaast hij ze van zijn bagagedrager, zoals hij dat noemt.

Wauw-ervaring

De Vierdaagse en de Vierdaagsefeesten zitten elkaar weleens in de weg. 'We werken goed samen, maar als hij het idee heeft dat je aan de wandelaar komt, is hij onbuigzaam. De wandelaars moeten de mooiste week van het jaar beleven', zegt Hamers van de Vierdaagsefeesten. Een 'wauw-ervaring' in de woorden van de marsleider.

Een ander heilig principe is dat de Vierdaagse draait op vrijwilligers. 'Dat uitgangspunt zal ik blijven verdedigen. Meelopen moet betaalbaar zijn voor iedereen', zei Willemstein tegen De Gelderlander.

Alles voor de wandelaar, voor de blinkende medailles op trotse borsten.

Als Willemstein is afgezwaaid als marsleider loopt hij nog één keer de Vierdaagse. Die dertiende medaille zal er komen, koste wat kost. Een keer uitvallen is hem zwaarder gevallen dan twaalf keer uitlopen.

CV

1952 Geboren in Den Haag

1966-1972 Gymnasium Corderius College, Amersfoort

1966-1979 Twaalf keer Vierdaagse Nijmegen gelopen

1972-1978 Koninklijke Militaire Academie, Breda

1978-2006 Officier Koninklijke Landmacht,afgezwaaid in de rang van luitenant-kolonel

1995-1996 Twee keer uitgezonden naar voormalig Joegoslavië

1981-2007 Vrijwilliger en later bestuurslid technische zaken Vierdaagse

2010 Pelgrimstocht naar Santiago de Compostella

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden