Opinie

'Als één kandidaat het cynische miljardairskapitalisme belichaamt, is het Romney'

Ze wonnen allebei, en allebei zoals verwacht: de Russische president Poetin en de Amerikaanse presidentskandidaat Mitt Romney. Maar niemand die echt dol op ze is, zegt Thomas von der Dunk.

Romney tijdens een speech in Florida, januari 2012. Beeld AFP

Zijn overwinning kwam zondag niet echt als een verrassing. De vraag was slechts, hoe groot die overwinning zou zijn. Officieel groot.
'Het was een open en eerlijke strijd', zo verklaarde de overwinnaar na afloop. Zou Poetin het zelf geloven? In dit geval is dat niet erg aannemelijk, ofschoon veel autocraten uiteindelijk ook zelf in hun leugens gaan geloven. Dat komt door de byzantinistische sfeer die ervoor zorgt dat de waarheid alleen maar vervormd en gefilterd naar boven doordringt, omdat de loopbaan van teveel paladijnen van de juiste filtering afhangt.

Dat er op de verkiezingsdag massaal geknoeid is, staat vast. Maar volgens de peilingen had Poetin ook zonder geknoei wel gewonnen, als het (net) niet in de eerste ronde was geweest, dan in elk geval in de tweede.

De grootste oneerlijkheid schuilt in Poetins monopolisering van de media, waardoor ook bij een fraudeloze stembusgang tegenstanders nooit een serieuze kans hebben gekregen. En het zit hem in de tegenstanders zelf, die door het Kremlin waren geballotteerd: ofwel zulke idioten dat ze kanloos waren, ofwel zetbazen die geen echt alternatief zouden vormen.

Jeltsin-jaren
Overigens is het zeer de vraag of de serieuze oppositiekandidaten electoraal een schijn van kans hadden gehad als ze wel hadden mogen meedoen en ook naar evenredigheid zendtijd hadden gekregen. Daarvoor sluit hun moderne middenklasse-wereldbeeld te weinig aan op dat van de provinciestad- en plattelandsRussen, die de overgrote meerderheid uitmaken.

Poetin won mede bij gebrek aan beter - maar tegelijk won hij niet alleen daarom. Evenmin won hij alleen, omdat er kiezers met allerhande giften werden omgekocht. Hij won ook, omdat hij in de ogen van veel Russen stabiliteit bracht na de chaos en verarming van de Jeltsin-jaren negentig (plus de zelfverrijking van een nieuwe kapitalistische miljardairselite), die zodoende met een westers systeem worden geassocieerd.

Veel Russen geloven sowieso dat democratie in hun geval in anarchie resulteert en voorlopig niet mogelijk is. Een democratie opbouwen gaat niet over één nacht ijs, aldus Poetin, maar hij is er druk mee bezig. Omdat hij met dat eerste gelijk heeft, valt het tweede niet te controleren.

Vernedering
En, niet te vergeten: Poetin won tevens, omdat hij er voor gezorgd heeft dat Rusland niet langer internationaal over zich heen laat lopen, zoals na de Val van de Muur, toen het Westen 'ongestraft' zijn invloedssfeer uitbreiden kon. Dat element van vernedering dat daarin voor veel nationalistische Russen steekt, moet als electorale drijfveer niet onderschat worden. Poetins wantrouwen jegens Washington is ook dat van veel van zijn landgenoten.

Juist de onverhulde westerse sympathie voor de demonstranten brengt die daarom in Russische ogen in diskrediet: door de Amerikanen betaald, zo is de reactie alom. Dat plaatst het Westen inzake mogelijke steun voor NGO's voor soortgelijke dilemma's als waarvoor het in het Midden-Oosten staat.

Hoe zou men overigens in Washington reageren, als omgekeerd Moskou de interne Amerikaanse electorale gang van zaken (financieel) zou pogen te beïnvloeden? Bijvoorbeeld op Super Tuesday?

Romney
Romneys overwinning eergisteren kwam niet echt als een verrassing. De vraag was slechts, hoe groot die overwinning zou zijn. Klein.
'Hij heeft alles mee: geld, organisatie en de steun van de partijtop' - en toch slaagt hij er niet in om definitief met zijn rivalen af te rekenen, aldus Arie Elshout vanochtend in de Volkskrant, kennelijk licht verbaasd.

Nu: juist daarom. De partijtop en een geoliede organisatie achter je hebben: dat pleit in deze populistische tijden niet vóór maar juist eerder tégen een kandidaat. En het al te openlijk etaleren van de royale beschikking over geld helpt momenteel zelfs in Amerika evenmin.

Cynisch miljardairskapitalisme
Wall Street staat - en niet geheel ten onrechte - momenteel voor het kwaad dat door zijn inhaligheid met en sinds de kredietcrisis het bestaan van miljoenen gewone Amerikanen heeft geruïneerd. Dat hebben Occupy en Teaparty als begrijpelijk en legitiem sentiment met elkaar gemeen.

En als één presidentskandidaat, gezien zijn verleden, het cynische miljardairskapitalisme belichaamt dat de afgelopen decennia meer dan ooit vat heeft gekregen op Amerika, dan juist Romney, die aan het faillissement van andermans bedrijf en het verlies van andermans baan miljoenen heeft verdiend. Voor Obama is het straks vrij schieten: hij hoeft alleen maar de campagnefilmpjes van Romneys huidige concurrenten te herhalen.

Romneys missers
Romneys mentale afstand tot de doorsnee-Amerikaan, voor wie de Amerikaanse droom zich nu feitelijk als een leugen heeft ontpopt, wordt keer op keer duidelijk door zijn missers, zodra hij spontaan gaat doen om zijn liefde voor land en volk te etaleren: van bomen van de juiste hoogte tot de cadillacs van zijn vrouw. Tegen dat soort psychologische blunders kan geen gelikte campagne op.

Authenticiteit: dat is bovendien waar het nu om draait, en dat is een eigenschap die Romney totaal niet bezit. Hoe krankjorum zijn opvattingen ook mogen zijn: als persoon oogt Santorum, als vertegenwoordiger van het gewone Small Town America, sympathieker, want geloofwaardiger - ook al kan hij vanwege zijn vijandige grondhouding jegens de overheid en dus reactionaire fiscale standpunten eveneens op de onvoorwaardelijke steun van een enkele grote geldschieter bogen.

Maar Romney is in alle opzichten te gelikt en te 'gemaakt', te evident gemodelleerd naar de dwarsdoorsnee van honderd jaar Amerikaanse presidenten, en daarmee een gekunstelde kloon, een man zonder echte eigenschappen. Daarom redt Romney het wel telkens net, maar tegelijk ook inderdaad maar net - zonder werkelijk iemands hart voor zich te winnen. Evenmin als Poetin.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van vk.nl


 
Dat element van vernedering van na de val van de Muur, moet als electorale drijfveer niet onderschat worden.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden