Als een hoogleraar nevenfuncties bekleedt, moet bij de journalist een belletje rinkelen

Ook wel het 'Ja, hallo-momentje' genoemd

De ene hoogleraar is de andere niet: nevenfuncties kunnen hun visie kleuren, maar de krant meldt dat niet. Over deskundigen en het 'Ja, hallo-momentje'.

Gedurfd: de krant laten fileren door Jasper van Kuijk, innovatiedeskundige die in Sir Edmund schrijft over 'denkfouten in hedendaags ontwerp'. Het gebeurde maandag op de redactie; zijn visie opende ogen. Dat was even wakker schrikken.

Van Kuijk boog zich onder meer over 'het perspectief van de geïnterviewde'. Wie en wat is hij of zij? Van Kuijk is op zijn hoede bij het woord 'hoogleraar'. Die duikt dagelijks op in de kolommen. Niets mis mee: op de ladder der deskundigheid staat de professor bovenaan. Maar de ene prof is de andere niet.

Veel (bijzonder) hoogleraren werken in deeltijd. Vaak bekleden ze - aangemoedigd door politiek en universiteiten - nevenfuncties. Onderzoek wordt vaak (mede-)gefinancierd door het bedrijfsleven. Dat hoeft niet erg te zijn. Maar bij de journalist moet dan een belletje rinkelen. Het commentaar van de alles overziende, onafhankelijke deskundige kan dan verkleuren tot behartiging van (verborgen) belangen.

'Ja, hallo-moment'

Vorige week berichtte de krant over de prijzen van supermarkten Jumbo en Hoogvliet. Die bleken buiten de Randstad hoger dan daarbinnen. 'Hoogleraar retailmarketing' Laurens Sloot vond dat 'logisch'. Sloot is behalve 'bijzonder hoogleraar' ook oprichter en directeur van de EFMI Business School, die 'onderzoek en opleidingen verzorgt voor bedrijven in de levensmiddelensector'. Die branche noemt hem iemand 'die begrijpelijk en helder kan uitleggen met welke kansen en bedreigingen de levensmiddelensector van doen heeft', met 'het grootst mogelijke respect voor alle marktpartijen', zo leert Google.

Een 'Ja, hallo-moment', zoals Van Kuijk (in deeltijd werkzaam als cabaretier) zijn eigen criterium doopte: achtergehouden kennis die bij het ontdekken ervan leiden tot de verzuchting 'Dat had ik óók wel effe willen weten'. Want: logisch dat Sloot hogere prijzen in de provincie zo logisch vindt. Of dat laatste echt zo is, blijft een ander verhaal. Het gaat erom dat de krant zijn positie niet verduidelijkte.

Het probleem is breder. In een reportage rond het bijvoeren in de Oostvaardersplassen kwam Han Olff aan het woord, als 'hoogleraar ecologie'. Citaat: 'Olff vindt dat het helemaal niet zo slecht gesteld is met de dieren in de Oostvaardersplassen.'

Ja, hallo: naast zijn hoogleraarschap maakt Olff onder meer deel uit van de 'Board of directors of WWF Netherlands', een van de 'architecten' van de Oostvaardersplassen en voorstander van de huidige aanpak in de Oostvaardersplassen. Dat had Van Kuijk wel effe willen weten; het stond niet in de krant.

Dierenliefhebbers brengen hooi voor de hongerige dieren in het natuurgebied van de Oostvaardersplassen, ook al mag dat niet. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

In deze voorbeelden was geen alarm afgegaan op de redactie. De (algemeen) verslaggevers - geen specialisten - van het stuk over de Oostvaardersplassen hadden niet de link gelegd tussen het WNF en de Oostvaardersplassen. Achteraf vinden ze dat bij Olff die link wel gemeld had moeten worden.

De economieredactie kampt met een bijkomend probleem: onafhankelijke deskundigen zijn schaars, zegt de chef. 'De meeste fiscaal juristen werken voor grote advocatenkantoren die onder meer bedrijven helpen zo min mogelijk belasting te betalen.'

Daarover schreef de krant trouwens wel.

Profielpagina's

Doen nevenfuncties altijd afbreuk aan deskundigheid? Dat lijkt mij niet. Soms verhogen ze die juist. De kunst is te bepalen waar belangen verstrengeld kunnen raken. Veel nevenfuncties van hoogleraren zijn te vinden op de profielpagina's van hun universiteiten. Probleem: die zijn niet alle even actueel. Verslaggevers zouden hun bronnen ook kunnen vragen naar eventuele belangenverstrengeling; wetenschappelijke tijdschriften doen dat ook.

De oplossing is niet eenduidig. Vermelding van nevenfuncties suggereert een gekleurd perspectief. Als dat een bezwaar is, waarom dan de spreker geciteerd? De visie van de ene deskundige plaatsen tegenover de tegengestelde van een collega, maakt de zaak er ook niet duidelijker op. Dan blijft enkel opinie over en wordt de lezer het bos in gestuurd.

Wanneer een deskundige opvallend vaak hetzelfde uitgesproken geluid laat horen, is dieper spitten nodig. De wetenschapsredactie wijkt bij zeer uitgebreide projecten soms uit naar deskundigen in het buitenland voor een onafhankelijk geluid. Idealiter zoekt de journalist kwesties tot op de bodem uit en schrijft hij/zij naar bevind van zaken vanuit eigen gezag. Maar vooral bij actuele artikelen ontbreekt vaak de tijd voor onderzoek. Het veronderstelt bovendien een deskundigheid die er vaak niet is; een deel van de journalistieke taak is juist deskundigen te vinden die kunnen duiden. Maar graag wel onafhankelijk.

De hoogleraar is niet (altijd) de 'dokter in de witte jas'. Het is aan de krant om de witte jassen te scheiden van de gekleurde, of op z'n minst de context te schetsen waarin uitspraken te plaatsen zijn. Zoals de wetenschapper dan zegt: nader (journalistiek) onderzoek is gewenst.


Lezersbrief: Te veel Ajax in de krant?

Uw voetbalverslagen zijn vooringenomen ten gunste van Ajax. Maandag was het weer raak. Uw 'verslagen' missen professionele distantie en objectiviteit en zijn beledigend voor de periferie en de clubs die daar spelen. De Volkskrant is een landelijke krant, geen hoofdstedelijke. Tel het aantal woorden, alinea's en kolommen, foto's en de oppervlakte daarvan dat in dit seizoen is besteed aan uw favoriete club en vergelijk dat met de top 5.

H. Kuipers, Zuidhorn

Willem Vissers, aan wie de brief gericht was, ontkent enige voorkeur. Maar: hij ziet wedstrijdverslagen als recensies, 'dus objectief zijn ze niet'. In Arnhem zag hij hoe Ajax de kans op de titel verspeelde. 'Dat is hét verhaal voor een journalist'. Ajax, en in mindere mate Feyenoord en PSV, zijn volgens Vissers de clubs met landelijke potentie, en dus interessant voor een landelijke krant. Ajax is geliefd (en gehaat) in het hele land, Vitesse vooral in de regio Arnhem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.