Requiem voor een boorput (1974-2019)

Als een communistisch leider ziet Wiebes toe hoe de gaskraan figuurlijk wordt dichtgedraaid

Minister Wiebes krijgt uitleg over de sloop van de boorput. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Nu de gaswinning in Groningen stopt, begint de NAM met het ontmantelen van de productielocaties. En daar komt minister Wiebes maar al te graag voor langs. De terreinen krijgen wellicht een nieuw leven in de energietransitie.

‘De gaskraan dichtdraaien’: het klinkt als een kwestie van een handomdraai. Maar op de omheinde productielocatie van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in de weilanden bij Ten Post blijkt de werkelijkheid ingewikkelder. Een grote grijper neemt happen uit een opslagtank die als een zeppelin in de lucht hangt. Elders op het terrein ligt een berg losgekoppelde pijpleidingen: de afgedankte motor van de Nederlandse economie als een hoop schroot.

In 2018, na een zware aardbeving bij Zeerijp, besloot het kabinet de gaswinning in Groningen versneld te staken, uiterlijk in 2030. Onlangs werd duidelijk dat de kraan waarschijnlijk al in 2022 dicht kan. De vijf productielocaties in het voor bodembewegingen meest gevoelige gebied rond Loppersum, werden in 2018 al drooggelegd. Daaronder ook deze put bij Ten Post.

Het is de eerste waar de NAM begonnen is met ontmanteling. Een symbolisch moment, vindt ook minister Wiebes, die het besluit nam de aardbevingen bij de bron aan te pakken door de gaswinning te stoppen. Gestoken in een overall en veiligheidsschoenen ziet hij het sloopwerk tevreden aan, als een communistische leider die zich aan de rand van het veld een recordoogst graan laat welgevallen. Plechtig: ‘Dit is onomkeerbaar. Hier wordt geen gas meer gewonnen.’

‘Onzichtbare goud’ 

De minister die werd geboren in 1963, het jaar waarin werd begonnen met gaswinning in Groningen, weet dat hier het einde van een tijdperk wordt ingeluid. Over gaswinning wordt zelden nog iets positiefs gezegd. Daarvoor is de mijnbouwactiviteit die ooit vooruitgang en welvaart symboliseerde te zeer besmet geraakt. Zeker in Groningen.

Maar: over de doden niets dan goeds. Je zou bijna vergeten dat een boorput op je land ooit een voorrecht was. En niet alleen vanwege de vorstelijke pacht die de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) uitkeerde. De vondst van het ‘onzichtbare goud’ op drie kilometer diepte in de Groninger bodem luidde moderne tijden in.

Onder de akker van boer Boon uit Kolham, destijds gemeente Slochteren, werd op 22 juli 1959 om 6.33 uur het Groningse gasveld ontdekt. ‘Ik dacht: vlak bij onze schuur een gasboring, met al die gevaren? Maar er was al gauw een sfeer van vertrouwen. We zeiden: dat moet het dan maar wezen.’ De NAM-delegatie dronk ‘s avonds champagne in haar hotel in Sappemeer.

Sinds het slaan van deze put bij Ten Post – of eigenlijk: de 14 putten – in 1974 is hier 124 miljard kubieke meter gas gewonnen. Voor het idee: daar kunnen alle Nederlandse huishoudens samen tien jaar van stoken. De productie vertegenwoordigt tegen huidige prijzen een handelswaarde van 18,6 miljard euro.

Een van de grote boorputten van de NAM bij Ten Post wordt gesloopt. Beeld Harry Cock

Requiem

Tot zover het requiem voor een boorput (1974-2019). Zoals NAM-directeur Johan Atema zegt: ‘Het gas uit Groningen heeft Nederland veel voorspoed gebracht, maar Groningen helaas veel overlast.’ De zogeheten ‘wisselwoningen’ van Ten Post voor mensen die vanwege de versterkingsoperatie tijdelijk hun huis uit moeten, op steenworp afstand van de gaswinlocatie, getuigen ervan.

Daarom wil het energiebedrijf de werkloze productielocaties niet achterlaten als littekens in het landschap. ‘We willen Groningen netjes achterlaten’, zegt Atema. Dat begint bovengronds met wat in NAM-jargon ‘de potten en pannen’ heten, de installaties voor het bewerken van het aardgas. ‘Vervolgens gaan we de putten sluiten met betonnen plugs’, legt René Jansen uit, die namens de NAM de ontmanteling aanstuurt. Dan wordt de locatie schoongemaakt en gesaneerd.

Ruim 300 productielocaties als deze heeft NAM op te ruimen. Het proces gaat jaren duren. Een arbeidsintensieve en kostbare klus. Niet dat NAM er de hand voor ophoudt bij de minister die de gaswinning beëindigde, zegt directeur Atema. ‘We hebben er in de loop der jaren genoeg middelen voor opzij gezet.’

Energietransitie

Ontmanteling hoeft bovendien niet het einde te betekenen, zegt Jansen. ‘We sluiten een verhaal af, maar beginnen ook een nieuw hoofdstuk.’ In overleg met grondeigenaren (vaak een boer, ook in het geval van Ten Post) en gemeenten zinspeelt NAM op herbestemming van gaslocaties tot groene ‘energie hubs’.

‘Wat zou er mooier zijn dan deze terreinen te hergebruiken in de energietransitie? Als zonnepark, waterstofopslag of groengasfabriek.’ De technische mogelijkheden zijn er, de infrastructuur is aanwezig, zegt Jansen. ‘Als ik op deze locatie in de pijpleiding kruip, kan ik tot in uw huis komen.’ In Emmen, bij een voormalige gaszuiveringsinstallatie, experimenteert het energiebedrijf er al mee.

Het is een wenkend perspectief dat de minister die behalve over Economische Zaken ook over Klimaat gaat én die iets recht te zetten heeft in Groningen graag omarmt. ‘We krijgen een nieuwe energie-economie, zeker hier in het Noorden.’ 

Een speciale boortoren is straks alleen nog nodig om de putten definitief te dichten. Wiebes durft het grapje aan: ‘Maar jullie gaan toch niet stiekem boren?’

Gronings gas, van zegen tot kwelling

Over drie jaar is het zover: dan gaat de gaskraan in Groningen dicht. Daarmee komt nog sneller dan gedacht een einde aan de grondstofwinning die de Nederlandse schatkist sinds 1963 ruim 300 miljard euro opleverde.

Noem het een historische correctie: na een monument ter ere van de gaswinning heeft Groningen nu ook een kunstwerk dat het onheil dat het gas bracht symboliseert

Het stroomnet in Noord-Nederland zit tjokvol, vooral vanwege de zonneparken die er als paddenstoelen uit de grond schieten. Hoogspanningsnetbeheerder Tennet kondigt daarom een extra investering van 215 miljoen euro aan in Drenthe en Groningen. Maar, waarschuwt de gedeputeerde: ‘We willen niet wéér een wingewest worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden