'Als dit akkoord het niet redt, zou dat een blamage zijn'

De top die het verschil moest maken in de vluchtelingencrisis is afgesloten met een voorlopig akkoord. Economische migranten en Syriërs komen Griekenland niet meer in, voor elke teruggestuurde Syriër mag er één legaal naar Europa komen. Op 18 maart komen de EU-leiders opnieuw bijeen. Wat blijft er van het akkoord over en wordt Turkije het nieuwe Griekenland met overvolle vluchtelingenkampen? Vijf vragen aan EU-correspondent Marc Peeperkorn.

EU-president Tusk noemde de top 'het meest belovende moment' tot nu toe in zijn eindtoespraak Beeld anp
EU-president Tusk noemde de top 'het meest belovende moment' tot nu toe in zijn eindtoespraakBeeld anp

Wat is de kern van het akkoord dat er nu ligt?
'De boodschap van het akkoord is: bootjes hebben geen zin meer. De illegale route over de Egeïsche Zee, waarover mensensmokkelaars vluchtelingen vervoeren met gammele bootjes, moet zijn afgelopen. Economische migranten en Syriërs die via deze route in Griekenland komen worden teruggestuurd naar Turkije. Je hebt je leven gewaagd, een smak geld neergelegd en dan word je nóg een keer afgestraft: dat moet ontmoedigend werken.

'Voor iedere Syriër die wordt teruggestuurd, mag de eerste op de lijst van Syrische vluchtelingen in Turkije naar de Europese Unie komen. Ook krijgt Turkije 3 miljard euro hulpgeld en de belofte van meer financiële steun, worden de onderhandelingen over Turkse toetreding tot de EU versneld en mogen Turken voortaan visumvrij reizen in Europa.'

Hoe groot is de kans dat er op de volgende EU-top, 17 en 18 maart, een definitief akkoord wordt gesloten?
'Heel groot. Er is nu een politiek akkoord gesloten met de 28 leiders van de EU-lidstaten, de Turkse premier Davutoglu en de EU-presidenten Juncker en Tusk. Als het ze niet lukt om daar een definitief akkoord van te maken, zou dat een politieke blamage van de eerste orde zijn. Bovendien zit je dan met een enorm praktisch probleem: de vluchtelingenstroom gaat door.'

De belangen zijn dus enorm. Wat zijn de valkuilen?
'Er liggen nog politieke en praktische problemen die gladgestreken moeten worden. Cyprus wil niets weten van 'nieuwe hoofdstukken in het Turkse toetredingsproces tot de EU', zij zijn in conflict met Turkije vanwege de Turkse bezetting van Noord-Cyprus. De Oost-Europese lidstaten verzetten zich tegen de asielquota, de verplichte herverdeling van vluchtelingen over EU-lidstaten, maar die quota komen nu niet terug in het akkoord.
Praktisch gezien moet Juncker de komende weken uitwerken hoe de een-terug-een-door-regeling voor de Syriërs juridisch wordt vormgegeven.'

Vluchtelingen hebben een tentenkamp gebouwd bij Idomeini, Griekenland. Beeld epa
Vluchtelingen hebben een tentenkamp gebouwd bij Idomeini, Griekenland.Beeld epa

In het verdrag lijken Syrische vluchtelingen bevoordeeld. Is dat niet in strijd met internationale wetgeving, zoals het Vluchtelingenverdrag?
'Volgens de Europese Commissie niet. Twee groepen worden vanuit Griekenland teruggestuurd naar Turkije: economische migranten en Syrische vluchtelingen. De economische migranten hebben geen recht op asiel en mogen dus worden teruggestuurd. Voor de Syriërs, die vrijwel altijd asiel kunnen krijgen, zegt Juncker ook dat de wetgeving het toestaat om ze terug te sturen. Turkije is door Griekenland namelijk aangemerkt als 'veilig, derde land' en daar mogen vluchtelingen naartoe worden gestuurd.
Er zijn ongetwijfeld ngo's die er anders over denken en er wordt vast een rechtszaak over aangespannen bij het Hof van Justitie, maar dit is de redenering van de Europese Commissie.'

Liveblog

De Volkskrant deed live verslag vanuit Brussel tijdens de EU-Turkije-top. Lees de ontwikkelingen hier terug. Liever een samenvatting? Hier vindt u het nieuwsbericht.

Hoe lang duurt het voordat het akkoord wordt uitgevoerd? Wanneer gaat de poort bij Griekenland dicht?
'Griekenland heeft vorige week al 300 economische migranten teruggestuurd naar Turkije. Dat kon op basis van een oudere terugname-overeenkomst. Voor de Syriërs verwacht ik dat de hekken van Griekenland dichtgaan op de dag dat het akkoord wordt gesloten. Anders bestaat het gevaar van een pull-effect: dan gaan vluchtelingen massaal naar Griekenland omdat ze weten dat de hekken gaan sluiten.'

Wordt Turkije dan het nieuwe Griekenland, met vastgelopen vluchtelingen in overvolle opvangcentra?
'Dat is moeilijk in te schatten. Turkije heeft nu al meer dan 2,5 miljoen vluchtelingen. Dat worden er ongetwijfeld meer door dit plan. In hoeverre is nu niet te zeggen. De vluchtelingen die naar Turkije komen willen daar niet blijven, zij willen naar Europa. Als de route naar Europa wordt afgesloten, is het de vraag hoeveel vluchtelingen er nog naar Turkije komen. Wellicht wordt die toestroom dan ook minder.'

Vluchtelingen bij de Griekse plaats Piraeus krijgen voedsel. Beeld epa
Vluchtelingen bij de Griekse plaats Piraeus krijgen voedsel.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden