Als de slachter maar een goed academicus is

'Geen leerstoel voor varkensslachter', schrijft de Stichting Wakker Dier deze week in een persbericht over de benoeming van Bert Urlings tot bijzonder hoogleraar in Wageningen....

Nuances en actievoeren verdragen elkaar maar moeilijk, en dat heeft zijn voordelen. Glashelder, deze tekst.

Twee weken geleden berichtte de Volkskrant al hoe het verschijnsel bijzonder hoogleraar hand over hand toeneemt. Ongeveer een kwart van de Nederlandse hoogleraren is 'bijzonder', dat wil zeggen dat ze worden betaald door anderen dan de universiteit zelf. Bedrijven 'kopen' op die manier een leerstoel.

De benoeming van Urlings lijkt een extreem geval van leerstoel-kopen. Dumeco leent zijn directeur dag per week uit aan de Wageningen Universiteit als bijzonder hoogleraar Ketengestuurde Dierlijke Productie. Zo iemand heet een nulkommanulprofessor: hij kost de universiteit niets.

Voor Wakker Dier is het duidelijk: Dumeco heeft hier iemand op een strategische positie geparachuteerd om de publieke opinie te beloeden. Directeur Marianne Thieme van Wakker Dier: 'Dit soort bijzondere hoogleraren schrijft meer voor opiniebladen en populair-wetenschappelijke bladen dan voor wetenschappelijke bladen. Misschien komt hij ook nog in adviescommissies van de overheid. Dan heeft Dumeco rechtstreeks invloed op het overheidsbeleid.' De SP heeft inmiddels Kamervragen gesteld.

De woordvoerder van Dumeco legt uit waarom Dumeco de leerstoel wil: 'Wij willen sneller toegang hebben tot de wetenschappelijke informatie. We willen leren van andere sectoren.' Urlings zelf weigert commentaar.

Is een leerstoel aan de Wageningen Universiteit inderdaad te koop? Rector magnificus Bert Speelman neemt een uur de tijd om uiteen te zetten dat dat niet het geval is. De leerstoel past bij Wageningen, Urlings is volgens een daartoe ingestelde commissie een uitstekende kandidaat, en hij zal zich moeten gedragen als een goed academicus.

'Hij krijgt de volledige academische vrijheid om te roepen wat hij wil. Maar ook de academische gebondenheid, dat hij moet roepen wat hwil. En niet wat Dumeco wil.' Als Urlings niet voldoet aan wetenschappelijke criteria, is het snel afgelopen.

Maar het is toch ondenkbaar dat Urlings vragen gaat bedenken waarvan de beantwoording schadelijk kan zijn voor Dumeco? 'Daar hebt u een punt. Maar Urlings opereert niet individueel. Hij draait mee in het programma van het Wageningen Institute of Animal Sciences. Die zal hem kritisch volgen. Zeker omdat ze weten waar hij vandaan komt.'

Speelman vertrouwt op de controlemogelijkheden van het wetenschappelijk bedrijf. Maar zijn er dan geen grenzen aan de vercommercialisering van de bijzondere hoogleraar? 'Ik zou er absoluut tegen zijn als de naam van zo'n bedrijf aan de leerstoel werd gegeven. U mag deze leerstoel ook niet Dumeco-leerstoel noemen.'

Moet de wetenschap niet de schijn van belangenverstrengeling vermijden? Dat zou misschien beter zijn, erkent Speelman. 'Mijn ideaal is het Oxford-model. Als een bedrijf aan de universiteit van Oxford een leerstoel wil financieren, stemt de universiteit er alleen mee in als zij zelf de kandidaat voor die leerstoel kan selecteren.'

Dus deze benoeming is niet ideaal? 'Er zijn slechts weinig goede oplossingen, maar deze is niet helemaal verkeerd', verdedigt hij zich. Hij heeft net een discussienota verspreid over hoe de universiteit moet omspringen met het bijzonder hoogleraarschap. Op naar het Oxford-model? 'Dat is niet uitgesloten.' Maar ook in dat model zou gekozen zijn voor Bert Urlings.

Wat gebeurt er als Urlings wordt ontslagen bij Dumeco? 'Dan ontstaat inderdaad een probleem. In soortgelijke gevallen in het verleden betaalde zo'n bedrijf de leerstoel gewoon door', laat de universiteitswoordvoerder weten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden