Als de Russen komen, zijn de Esten paraat

Estland heeft een bewogen geschiedenis, speelbal als het was in de twintigste eeuw. Niet gek dat er duizenden vrijwilligers meedoen aan Operatie Lentestorm.

Tijdens Operatie Lentestorm trainen deze week enkele honderden etnische Russen mee. Hoeveel het er precies zijn, wordt niet bijgehouden.Beeld Fabian Weiss

Waar Artjom Demidov staat, maakt het zandpad een scherpe bocht. In een uitgestrekt naaldbos in het oosten van Estland, niet ver van het garnizoensstadje Tapa, is hij bezig een zak aarde te verplaatsen. Zelf zegt hij: 'Ik repareer de weg.'

Samen met duizenden anderen Estse vrijwilligers doet Demidov mee aan de grootste militaire oefening van dit kalenderjaar. De Navo is met ruim tweeduizend man vertegenwoordigd, onder wie veertig Nederlanders, de Esten zetten zevenduizend manschappen in. Alles om voorbereid te zijn op een Russische inval.

De breed geschouderde twintiger Demidov is lid van de Kaitseliit, het razend populaire Estse vrijwilligerskorps. Estland is het land waar hij een week voor de val van de Berlijnse Muur is geboren, en Estland is zijn thuis, ook al zijn allebei zijn ouders Russisch. Thuis werd Russisch gesproken, geregeld ging hij met zijn familie op vakantie naar het moederland. Nu, al die jaren later, staat Demidov argwanend tegenover de Russen. 'Ze hebben veel spionnen op ons grondgebied. Thuis staat mijn rugzak altijd klaar. Als mijn commandant belt, heb ik een uur om paraat te staan.'

Zelf ziet Demidov zich als een Estse patriot. Maar hij weet dat Russischsprekende Esten geregeld worden afgeschilderd als een vijfde colonne. Ze vormen een kwart van de bevolking. Aan wiens kant staan ze als het tot een conflict komt? Is grensstad Narva (acht op de tien inwoners etnisch Rus) het Estse Donbas, zoals sommige Esten graag zeggen - verwijzend naar de Russischsprekende regio in Oost-Oekraïne?

Afkomst is betrekkelijk, weet Artjom Demidov. 'Ik draag zes verschillende volkeren in me mee.' Tijdens Operatie Lentestorm trainen deze week enkele honderden etnische Russen mee. Hoeveel het er precies zijn, wordt niet bijgehouden.

De vrijwilligers oefenen maar een paar keer per jaar, de sfeer is zichtbaar onwennig.Beeld Fabian Weiss

Oefenen op z'n Ests betekent: je machinegeweer schoonpoetsen met een tandenborstel, terwijl een stoet pantserwagens in een wolk van stof voorbijraast. Op de zandpaadjes moeten boomstamschijven voor landmijnen doorgaan. Scheidsrechters met reepjes blauw op hun uniform houden de score bij. Wie 'gedood' wordt, doet zijn helm af en mag rusten.

Paramilitaire organisaties zijn in Estland niets geks, speelbal als het was van de twintigste eeuw, met een lange geschiedenis van partizanenverzet. In het ruige heide- en boslandschap kan een zwaar bepakte vrijwilliger zomaar een parlementslid blijken te zijn.

De vrijwilligers oefenen maar een paar keer per jaar, de sfeer is zichtbaar onwennig. Een 21-jarige vrijwilliger die niet met zijn naam in de krant wil, staat wat verloren tussen de bomen. 'De troepen die de vijand spelen, vielen daarnet aan. Maar ze droegen geen andere kleuren zoals afgesproken.' Een dag later berichten lokale media dat een reservist tijdens een gevechtssimulatie door een achteruit rijdende gevechtswagen is overreden. Hij moest met verwondingen naar het ziekenhuis.

Achter scheidsrechter Andrus Tiitus (39) wordt een 'gewonde' op een brancard weggedragen naar het oefenhospitaal verderop. Hij is 'geraakt' toen 'de vijand' hier een half uur geleden uit het struikgewas opdook. Terugslaan is niet makkelijk, legt Tiitus uit. 'Ze weten niet waar de vijand gebleven is.'

Rugdekking

Breekt er oorlog met Rusland uit, dan moet de Kaitseliit rugdekking geven aan het staande leger. Ook heeft de Navo sinds kort ongeveer vierduizend militairen gestationeerd in Polen, Litouwen, Letland en Estland, bij wijze van afschrikking. Analisten houden rekening met scenario's waarbij Rusland een excuus zoekt om binnen te vallen, met de Russisch sprekende minderheid als bruggenhoofd. In het Kremlin heet dat de Karaganov-doctrine: het principe dat Rusland opkomt voor Russische minderheden in de eigen achtertuin.

In het opvallend gedetailleerde jaarrapport van de Estse geheime dienst over 2016 staat een voorbeeld. Een met swastika's getatoeëerde skinhead uit Sint-Petersburg werd de grens over gestuurd en liet zich in Estland uitgebreid fotograferen. Propagandistische websites plaatsten de foto's online en deden zo voorkomen alsof de neonazi's aan de poort rammelden - klaar om zich op onschuldige etnische Russen te storten.

Paramilitaire organisaties zijn in Estland niets geks, speelbal als het was van de twintigste eeuw, met een lange geschiedenis van partizanenverzet.Beeld Fabian Weiss

Maar het door Moskou gewenste oproer bleef uit, en dat is ook niet zo gek. Russisch sprekenden zijn steeds beter geïntegreerd. De jonge generatie heeft het Estse staatsburgerschap en spreekt vloeiend Ests. Separatistische neigingen zijn hun vreemd.

Buitenlandse verslaggevers die in Narva opdoken met kogelvrij vest en helm werden met hoongelach ontvangen.

Tot de Russischsprekende jongeren behoort Aleksej (23, 'geen achternaam'). 'Ik voel me niet onderdrukt. Iedereen ziet me als een volwaardig lid.' Oké, er zijn problemen met de generatie van zijn ouders. Aleksej wijt hun pro-Russische houding aan nostalgie. 'Estland is zo gewoontjes. Vroeger was er de Sovjet-Unie. Dat was iets groots. Daar wilden mensen graag bijhoren.' De Kaitseliit noemt hij een hechte vriendenclub. 'We zijn een eenheid. Allemaal Esten, plus deze ene verdomde Rus.' Hij schatert het uit.

Toch zijn er zorgen. Eerder deze week zei een van de weinige Estse ministers van Russische komaf dat hij niet blij is met het Navo-lidmaatschap. Meteen was er ophef. De minister had het niet zo bedoeld, zei hij, maar stapte toch op.

Stateloos

Dmitri Teperik, hoofd van het International Centre for Defence and Security (ICDS) in Tallinn, publiceert deze maand een onderzoek waaruit blijkt dat de steun voor de Navo taant. Slechts een op de drie Russischsprekende Esten staat positief of welwillend tegenover het Estse lidmaatschap, terwijl dat in 2013, voor de oorlog in Oost-Oekraïne, nog ruim de helft was. Onder etnische Esten gaat het om een solide 90 procent. Veel etnische Russen vinden dat de Navo alleen maar bijdraagt aan de oorlogshysterie door manschappen in de regio te stationeren. Aan de telefoon nuanceert Teperik het beeld. 'Wat mensen denken, hoeft zich niet te vertalen in acties.' Van de Russischsprekenden zijn er 80 duizend de facto stateloos. Toch peinzen ze er niet over hun relatieve comfort in Estland op te geven voor een onzeker bestaan in Poetins Rusland.

Niet ver van waar Artjom Demidov het bospad weer begaanbaar maakt, ligt een plukje militairen in het gras uit te rusten. Eentje stelt zich voor als Antti Asi, voetsoldaat, 'gedood' tijdens een missie. Estland is niet alleen van de Esten, vindt hij. Met de etnische Russen en Esten is het als met twee ruziënde families. 'Ze hebben ruzie zonder te weten wie er begonnen is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden