Als de mensen zelf hun schoenen printen

Hoe gaan wetenschap en technologie ons leven veranderen? De Volkskrant gaat deze zomer op zoek naar de zonnige zijde van de vooruitgang - van vliegende auto's tot de onsterfelijke mens. Deel 11:De toekomst van de consument

Vraag haar te duiden wat er in de maatschappij gebeurt, en Andrea Wiegman, trendwatcher en uitgeefster, hoeft niet lang na te denken.

'Er is een revolutie gaande. Een omslag in hoe we denken, handelen, consumeren. Waar je vroeger kon terugvallen op allerlei vaste stramienen, een overzichtelijk aantal mogelijkheden, heb je nu voor iedere beslissing wel duizend keuzemogelijkheden. Bij welke groep hoor je, neem je wel of geen pensioen, welk product schaf je aan? Iedereen gaat het op zijn eigen manier te lijf. En ja, zeker voor mensen die van houvast houden, is dat ingewikkeld. Het is waarschijnlijk de reden waarom zoveel mensen een burnout hebben. Waarom er zoveel stress is. Keuzestress. Dus chaos. En er zal nog meer chaos komen.'

Ze fleurt op: 'Maar chaos hoort bij overgangstijden. Ik vind dat we ook in een heel leuke tijd leven, vol nieuwe mogelijkheden. In mijn vakgebied was iedereen tien jaar geleden veel pessimistischer dan nu.'

Dat vakgebied - trendwatching - is een wereld waar on- en offline naadloos in elkaar overlopen en waar ondernemerschap, kunst en technologie steeds vaker woorden zijn voor hetzelfde.

We ontmoeten elkaar in The Hub, een modieus ingerichte, besloten flexwerkplek in Amsterdam. Vlotte jonge mannen en dames rammelen er op hun Macbooks, terwijl de koffiemachine luid sissend latte macchiato's baart. De tafels zijn van gerecycelde deuren en pallets, de afwas gebeurt met Ecover. Het is een van haar werkplekken, vertelt ze, want een vast kantoor is niet meer echt van deze tijd. Een notebook, draadloos internet en een in roze kunststof gestoken iPhone, meer heeft de trendwatcher niet nodig.

Of nou ja, trendwatcher, bovenal is Andrea Wiegman uitgeefster. Van het trendblad Eye aanvankelijk, en sinds 2007 van het vakblad voor trends Second Sight. Al is 'blad' alweer hopeloos oubollig gekozen: zeg liever 'platform', Second Sight staat immers met evenveel benen in de digitale wereld als in die van het ouderwetse papier. Dan te bedenken dat Wiegman eigenlijk historicus is, afgestudeerd op het leven in Parijs na de Commune van 1870. Revoluties, ze heeft er iets mee.

Maar pas op, benadrukt ze wel viermaal: 'Trendforecasting is geen wetenschap.' De toekomst is grillig, onkenbaar, weet ze.

Wat is trendwatchen dan wel?

'Voor mij is het: de tijdgeest bestuderen, een tijdsbeeld geven. Lezen, heel veel lezen. En contact houden met de avant-garde, het stukje van de maatschappij dat zich altijd afwijkend zal gedragen. Voordat een samenleving omgaat, zijn er eerst voorbeelden nodig. Van helden, changemakers, mensen die verandering mogelijk maken.'

De onderwerpen op de omslag van Second Sight van de afgelopen jaren: 'Over de gratis-economie', 'Status nieuwe stijl', 'Kleinschaligheid', 'Op naar een betere balans', 'Dromen'. Je zou ook kunnen zeggen: u bent een linkse idealist, op zoek naar een kleinschaligere, ecologische wereld.

'Boven alles ben ik realist. Als je kijkt naar de avant-garde, de ontwerpers, de academies, dan zijn dit soort zaken nu al een jaar of tien hot. Een duurzamere kijk op de wereld, in alle betekenissen van het woord. Iedereen die zich bezighoudt met trends, zit momenteel heel erg op duurzaamheid, en op social. We zien dat mensen iets anders willen dan het consumentisme. Iets anders dan aldoor maar meer, meer, meer.'

Intussen krabbelen de grote banken weer overeind en rennen we nog steeds naar IKEA en McDonald's. Waar blijft die revolutie nou?

'Bedrijven zijn ermee bezig! In de jaren tachtig en negentig was alles gericht op: hoe kan ik meer winst maken. Tegenwoordig is de vraag: hoe zorg ik ervoor dat ik er over tien jaar nog ben. Nu de consument zoveel vrijer is en zoveel meer keuzes heeft, is dat wat veel bedrijven bezighoudt. Dus het hangt in de lucht. En er is al veel veranderd.'

Zoals?

'Tien jaar geleden was het nog volstrekt abnormaal om een dag thuis te werken. Heb je een dag vrij genomen?, zeiden ze dan. Of neem New York. Daar was het altijd: werken tot je erbij neervalt. Nu is het een softere maatschappij geworden. Als je daar tegenwoordig zegt: ik heb het zo druk, dan krijg je als antwoord: dan doe je iets niet goed. Dat vind ik toch een grote omslag.'

'Maar het gaat niet van de ene dag op de andere. Doorgaans duurt het zo'n dertig jaar voordat een nieuwe generatie zich aandient in de maatschappij. Door de technologische ontwikkelingen zou het nu iets sneller kunnen gaan. Maar we zitten in elk geval nog midden in dat proces.'

Ik heb het eens nagezocht: de van tweedehands hout gemaakte tafels die hier staan, zijn zeven maal zo duur als een vergelijkbare tafel van IKEA. Is duurzaamheid niet een luxeproduct?

'Het zijn luxeproducten, absoluut. Maar wel een heel nieuwe generatie luxeproducten, en het begint altijd met luxe. Ook de politiek krijgt ermee te maken. Er zijn steeds meer signalen dat het systeem tegen zijn grenzen aanloopt. Als je op het strand zit en er spoelt alleen maar plastic aan, dan worden steeds meer mensen zich bewust dat er iets verkeerd zit. In de crèche waar mijn kinderen zaten, mochten de ramen niet meer open, wegens de luchtvervuiling. Dat soort dingen gaan we steeds vaker merken.'

En dan is er de 3D-printer: een apparaat dat objecten van kunststof of ander sneldrogend materiaal laagje voor laagje tevoorschijn tovert. Voor gespecialiseerde toepassingen worden dergelijke printers al gebruikt, bijvoorbeeld om huizen of sieraden te maken. En meer is op komst. In ontwikkeling zijn onder meer 3D-printers die elektronica uitprinten, die objecten maken die bestaan uit meerdere materialen, en zelfs 3D-printers die weefsels uitdraaien, door levende cellen als 'printerinkt' te gebruiken.

Volautomatische fabriekjes die zelfstandig dingen maken. Volgens Wiegman - en veel andere denkers met haar - zal het de empowerment van de consument bezegelen. Ongeveer zoals de digitale fotografie de fotoboer op de hoek in het nauw bracht, de zelfbrand-cd de muziekindustrie deed wankelen en het internet de betaalde krant ondermijnde, zo zal de 3D-printer het hart van het consumentisme zelf treffen: de maakindustrie, de wereld van de objecten waarvoor je nu nog naar de winkel moet.

Zijn er al voortekenen?

'Het is gaande. In het laatste nummer van Second Sight staat een interview met kledingontwerpster Iris van Herpen, die twee jaar geleden voor het eerst een jurk heeft gemaakt met een 3D-printer. Ze kon een uur voor de show de jurk uitprinten. Dit was een printer die werkt met kunststoffen, maar haar volgende uitdaging is om twee materialen uit de printer te laten komen. Het is allemaal nog voorhoedewerk, experimenteren. Maar het gebeurt wel.'

En wat gaan we er als gewone mensen van merken?

'Ik geloof zelf dat de 3D-printer eerst in de winkel zal verschijnen. Denk maar aan de espresso-boekprintmachine, die sinds kort bij de American Book Centers staat: een machine waaruit je op aanvraag een boek kunt uitprinten, gebonden en al. Met 3D-printers gaat dat weer een stap verder. Je gaat naar de schoenenwinkel: ik wil dat model sneakers in die kleur, en dan worden ze in de winkel geprint. Dat zal eerder gebeuren dan dat mensen zo'n machine thuis hebben.'

Want thuisgebruik, dat komt ook?

'Uiteindelijk zul je sommige mensen krijgen die het ook thuis gaan doen. Maar dat zijn de hobbyisten. De doe-het-zelvers, de mensen die ook truien breien. En misschien gaan die hun producten daarna zelf online verkopen.

'Het Amerikaanse maandblad Wired had er laatst een themanummer over: men voorziet kleine labs, kleine garageproducties. Lokale ondernemers die zelf producten gaan maken, ze uitprinten en online verkopen. Ja, dat betekent wel iets voor de grote fabrieken.'

En voor de winkelier, lijkt me.

'Wat je zult zien, is dat het juist de kleinere, gespecialiseerde winkeltjes zijn die het overleven. Je ziet dat nu al bij boekhandels. Het schijnt zo te zijn dat het boekhandeltje op de hoek waar alles door elkaar ligt maar waar de eigenaar precies weet waar alles ligt, langer blijft bestaan dan de grote ketenfilialen. Want die hebben geen greep meer op hun zaak.

'Bij muziek is dat ook gebeurd. In de muziekwereld is Spotify erg in (een website die via internet muziek afspeelt, red.). Het enige dat je nog ziet is het kleine winkeltje waar de fans heen gaan. Het is dus een beweging naar kleinere productieteams, en naar kleinere winkels. Ook al omdat je zelf nog niet de kennis hebt om zo'n printer te besturen. Daar heb je dus hulp bij nodig van een specialist.'

Los nog van wat er gebeurt als de printinstructies voor objecten gaan circuleren op internet.

'Inderdaad. De transportbranche krijgt hier meer problemen mee dan de winkel. Het betekent dat we niet meer voor de productie naar China hoeven. Dat lijkt me een grotere omslag.'

Toen de gewone printer opkwam, steeg de hoeveelheid papier die we verbruiken spectaculair. Bent u niet bang dat er met de 3D-printer hetzelfde gebeurt met grondstoffen?

'Dat lijkt me inderdaad een punt van zorg, maar het moet nog blijken. In het verleden zag je nogal eens dat de ene grondstof de andere verving. Maar nu zijn er ook op dat gebied steeds meer keuzes. Nu de katoenprijs stijgt, zie je bijvoorbeeld opeens mensen die gaan experimenteren met maïskatoen, met kunststoffen en met tal van andere materialen. Dus ik denk dat men op zoek zal gaan naar duurzame grondstoffen, en dat je meerdere typen grondstoffen zult krijgen. Door dit soort experimenten krijg je steeds meer alternatieven, verwacht ik.'

De tijd zal het leren.

'Flauw om te moeten zeggen, maar inderdaad: het is afwachten.'

--------------------------------------

CV ANDREA WIEGMAN

1973

Geboren in Assen

1992-1997

Geschiedenis, UvA

1997-2008

Trendblad Eye

2002-2003

Master Fashion Design & Strategy, ArtEz Arnhem

2007

Lancering TWOTY ('trendwatcher van het jaar') awards

2008

Oprichting Second Sight, platform en blad voor trends

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden