'Als de bever maar van de dijk afblijft'

Hartstikke leuk dat die bever het weer zo goed doet in Nederland. Maar hij kan dijken ook schade toebrengen en dat is niet de bedoeling. In Gelderland zoeken ze 'bevervriendelijke' oplossingen voor het vraagstuk.

Bij Bemmel worden de jonge wilgen langs de oever weggeknipt om te voorkomen dat er bevers op afkomen. Beeld Marcel van den Bergh

Langs de Waaldijk bij het Betuwse dorp Bemmel wordt gewerkt. Een kraan met een groot formaat schaar aan de voorkant knipt jonge wilgenboompjes af alsof het grassprietjes zijn en legt ze in het gras. Wat rest is een kale oever.

Dat moet voorkomen dat de jongen die daarginds woont hierheen komt, zegt Ruben Verwoert, teamleider muskusrattenbeheer van waterschap Rivierenland. Hij wijst naar een wilgenbosje een stukje verder van de dijk. Daar zit een burcht waar een bever woont. 'Bevers houden niet van een kale oever.'

Het gaat goed met de bever in Nederland, en dat beginnen dijkbeheerders te merken. Steeds vaker ontdekken ze gaten in de dijk die door bevers zijn gemaakt, aldus Wim Cornelissen, verantwoordelijk voor dijkbeheer en onderhoud. Dat kan gevaarlijk zijn.

Veel dijken hebben een kleilaag rond een binnenkant van zand. Als de bever een gang graaft door de buitenste laag, kan het water de dijk in stromen en het zand eruit spoelen. Dan ontstaat er een holte waardoor de dijk in het ergste geval zou kunnen inzakken. 'Dat is onwenselijk', zegt Cornelissen.

Rattenvangers

Het is de taak van Verwoert en zijn twaalf rattenvangers (elf mannen en één vrouw) om schadelijke dieren te bestrijden. Dat doen ze ook; ze vangen dagelijks bever- en muskusratten met vallen en klemmen.

Ook daarin schrijdt de techniek voort. Nico Evers, de vanger die verantwoordelijk is voor dit gebied, heeft 39 vangkooien uitstaan met een zender. Als een dier gevangen is, krijgt hij een sms'je op zijn telefoon. Vroeger, zegt Verwoert, golden rattenvangers als een stelletje cowboys. Dat is niet meer zo. De moderne rattenvangers krijgen een opleiding waar ze behalve vangen en jagen ook communicatie leren. 'Je ben toch een ambassadeur van het waterschap.'

Het probleem met de bever is: die mogen ze niet vangen. Anders dan muskus- en beverratten die ooit vanuit de Amerika's naar Europa zijn gebracht, is de bever (castor fiber) een inheemse soort die op de lijst van beschermde dieren staat. Voor bevers geldt een speciaal beverprotocol. Dat houdt in dat ze niet gevangen of afgeschoten mogen worden.

'We mogen ze alleen wegpesten', zegt Verwoert. En dat is wat ze hier aan het doen zijn door wilgenbosjes langs de kant van de dijk weg te halen. 'Bevers zijn dol op wilgen. Dat is hun eten.'

Bevers waren sinds de negentiende eeuw uitgestorven in Nederland, totdat ze vanaf de jaren tachtig opnieuw werden uitgezet. Eerst in de Biesbos, later ook in de Gelderse Poort bij Nijmegen. Verwoert schat dat er in dit gebied nu vier- tot vijfhonderd bevers wonen. 'Vorig jaar hebben we zeventig burchten geteld.' Elke volwassen bever zoekt zijn eigen territorium om een familie te stichten. 'Zo verspreiden ze zich als een olievlek over het gebied.'

Zo lang de bevers in natuurgebied blijven is iedereen er blij mee. Problematisch wordt het als ze te dicht bij de dijken komen, zegt Cornelissen. Dat gevaar speelt vooral bij hoog water. Als de beverburchten onder lopen, zoeken bevers een droog onderkomen. In de dijk bijvoorbeeld.

Maar daar heeft de zoogdiervereniging jaren geleden al voor gewaarschuwd, zucht Vilmar Dijkstra, beverspecialist. 'Maar daar werd nooit naar geluisterd. Nu er problemen komen, beginnen de waterschappen wakker te worden.'

Bevers in Nederland

De laatste bever die in Nederland werd gemeld werd in 1826 bij Zalk door een visser doodgeslagen; hij dacht dat het een otter was. Eind jaren tachtig werden bevers in Nederland opnieuw uitgezet, te beginnen in de Biesbosch waar tussen 1988 en 1992 42 Duitse bevers werden losgelaten. Ook in Limburg, Gelderland en Drenthe zijn bevers uitgezet. In Flevoland ontsnapten bevers uit een natuurpark. Naar schatting leven er nu in Nederland zo’n 1700 bevers van minimaal een jaar of ouder. Een volwassen bever kan 75 tot 90 centimeter lang worden en 12 tot 38 kilo wegen. Ze zijn het grootste knaagdier van Europa.

Afschieten

Het beveruitzetprogramma is een groot succes, benadrukt Dijkstra. Er wonen nu naar schatting 1700 bevers in Nederland, in alle provincies behalve Zeeland en Noord-Holland. 'Maar voor een levensvatbare populatie zijn drieduizend bevers nodig. Daar zitten we dus nog lang niet op.'

Dijkstra benadrukt de waarde die bevers hebben voor de natuur. Bevers zijn een sleutelsoort die door hun knagen en bouwen voor meer diversiteit zorgen waar ook andere diersoorten zoals de otter van profiteren.

Dat ze ook voor problemen kunnen zorgen, zal Dijkstra niet ontkennen. 'Vorig jaar zijn we bij de Maasdijk in Waalwijk geweest. Daar had een bever zich zover ingegraven dat er een dijkdoorbraak van had kunnen komen. Maar zover had het helemaal niet hoeven komen als het waterschap op tijd had ingegrepen.'

Beeld Hollandse Hoogte

Als een bever echt grote problemen veroorzaakt, kan ingrijpen noodzakelijk zijn, benadrukt Dijkstra. 'Desnoods vangen of afschieten. Daar moeten we niet te huiverig over doen. Maar op de lange duur werkt dat niet. Als de locatie geschikt is, komen de bevers zo weer terug.

Wat wel helpt is 'beverwerende' maatregelen nemen zoals gaas of stenen onderaan de dijk ingraven waar de bever niet doorheen kan. Daar investeert het Waterschap de laatste tijd ook steeds meer in, beaamt Cornelissen. 'Maar dat zijn kostbare maatregelen. En dan heb ik het nog niet over de inzet van arbeidsuren voor extra inspecties.'

Op het sein om bevers af te knallen zitten rattenvangers Verwoert en Evers niet te wachten, zeggen ze, terwijl ze het gebied rond de burcht inspecteren. 'Kijk', wijst Evers naar het water. 'Vers afgeknaagde wilgentakken. Die zijn van afgelopen nacht.' Laat de bever hier maar lekker zijn gang gaan, zegt Verwoert. 'Als hij maar wegblijft bij de dijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden