Interviews Soedan

‘Als betogers moeten we op onze hoede zijn dat de hervormingen in Soedan niet worden gesaboteerd’

Soedan stapt geleidelijk over op burgerbestuur na 30 jaar repressie onder Omar al-Bashir. Hij werd in april als president afgezet door het leger na een volksprotest. Wat denken een Soedanese computerwinkelier, een student tandheelkunde en een vluchteling van de politieke transitie?

Soedanezen delen een maaltijd vlakbij Khartoem. Beeld AFP

Aba Abdallah (27), winkeleigenaar

‘De westerse sancties moeten weg, dat is het allerbelangrijkst’, zegt Aba Abdallah. ‘Ze doen alle Soedanezen pijn.’

Abdallah heeft in de hoofdstad Khartoem een zaakje met laptops, telefoons en stereosets. Wat hij niet heeft, is toeloop. Soedans economie piept en kraakt. Dat komt ook door het wanbestuur onder Omar al-Bashir en het verlies van olievelden na de afscheiding van Zuid-Soedan in 2011. De economische misère was een drijfveer voor de protesten tegen Bashir.

In de jaren negentig van de vorige eeuw legden de VS handelsrestricties op. Het Bashir-bewind bood onderdak aan figuren zoals Osama bin Laden. In 2017 verzachtte Washington zijn sancties, maar Soedan staat nog op de lijst van staten die terrorisme steunen. In- en uitvoer van goederen is bewerkelijk, dollartransacties zijn nagenoeg onmogelijk.

‘De elektronica voor in mijn zaak koop ik in de Verenigde Arabische Emiraten’, vertelt Abdallah naast planken met laptops van Dell, Toshiba en Hewlett Packard. ‘Geld via een bankrekening overmaken lukt niet, dus eerst ga ik hier in Khartoem met Soedanese ponden naar een agent voor informele geldtransfers. Dan vlieg ik naar de Emiraten en daar krijg ik dan dollars uitbetaald, of lokale dirhams. Daarmee koop ik de elektronica die ik mee terugneem naar Soedan. Alleen al het geldtransactieproces kost me 10 procent van mijn budget.’

Een dollarrekening is om verschillende redenen zinloos voor Abdallah. Bij een paar banken in Soedan kun je wel dollars storten of vanuit het buitenland op je rekening ontvangen, maar geld opnemen kan wegens het algehele tekort aan harde valuta alleen in de vorm van Soedanese ponden, die onderhevig zijn aan inflatie. Abdallah: ‘Dat doet dus niemand.’

Wie in Soedan tóch cash dollars bemachtigt, brengt die naar de zwarte markt. Daar leveren de dollars eenderde aan Soedanese ponden meer op dan wanneer je de officiële wisselkoers hanteert.

Abdallahs winkel boekt in een ‘goede maand’ een winst van 50.000 Soedanese pond, 1.100 dollar. Het bedrag gaat wel door drieën: Abdallah runt de zaak met zijn broers Ibrahim en Mohamed.

Tibyan Yassin (19), studente

Universiteiten in Khartoem liggen door de politieke onrust al maanden plat. Toch is heropening niet de grootste prioriteit voor Tibyan Yassin, student tandheelkunde. Belangrijker vindt ze ‘een einde aan de hoge prijzen, betere betrekkingen met onze buurlanden, beschikbaarheid van medicijnen’.

Yassin wil op zich natuurlijk wel haar studie hervatten. Ze heeft al bijna een jaar vertraging opgelopen. Haar particuliere universiteit, al Madayin, mag ook weer open sinds het akkoord uit augustus over samenwerking tussen de militairen en de burgerbeweging in Soedan. Maar het zijn de studenten zelf die weigeren – zij willen eerst zeker weten dat de militairen niet de politieke hervormingen frustreren.

‘Als er niet genoeg verandert, wil ik niet terug naar de universiteit’, zegt Yassin, die in april meedeed aan de massademonstraties tegen Omar al-Bashir. ‘Ik verlies nu een studiejaar, maar dat is onze revolutie zeker waard. Veel Soedanezen kunnen niet eens eten betalen.’

Studenten speelden een belangrijke rol in Soedans volksprotest. In december vorig jaar liet Bashir, toen nog president, universiteiten sluiten. Dat studenten vooralsnog niet terug willen naar de collegebanken, komt ook doordat zij dan meteen aan de tentamens moeten, iets waar de studenten op tegen zijn. ‘De universiteiten willen nu gewoon zo snel mogelijk studenten afstrepen’, stelt Yassin, ‘maar wij hebben ons door de onrust niet genoeg kunnen voorbereiden.’

Yassin probeert wel met haar medestudenten de studieachterstand in te halen door dagen door te brengen in bibliotheken buiten de campussen. Yassin doet haar verhaal tijdens een pauze in een koffiehuis waar jonge vrouwen hun hoofddoeken afdoen en waterpijp roken, of sigaretten van Benson & Hedges.

‘Vrouwen uiten zich wat openlijker sinds de val van Bashir, bureaus van zijn zedenpolitie zijn dicht. Jongeren gaan nu ook pas later in de avond naar huis’, vertelt Yassin. ‘De militairen verspreiden wel al verhalen van: ‘Zie je wel, vrouwen zijn te vrij, dat krijg je met burgerbestuur.’ Als betogers moeten we dus op onze hoede zijn dat de hervormingen niet worden gesaboteerd.’

Hamid Abra (32), uit conflictgebied Darfur

‘Het is pijnlijk dat mensen die mij uit mijn geboortestreek verjoegen, nu machtsposities hebben hier in Khartoem.’ Dat zegt Hamid Abra, die opgroeide in Soedans westelijke regio Darfur. Medestanders van Omar al-Bashir moordden en plunderden daar op grote schaal. Sommigen zitten nu samen met burgerbestuurders in Soedans ‘soevereine raad’, een gremium naast het nieuwe kabinet.

Abra vertelt zijn verhaal naast de Vriendschapshal in Khartoem, waar vorige maand de militairen en de burgerbeweging hun samenwerking bezegelden. In april, tijdens de massaprotesten, stelde Abra op straat foto’s tentoon van gewelddadigheden in Darfur, om aandacht te vragen voor de situatie daar. Op 3 juni braken gewapende mannen de protesten op. ‘Darfur komt naar Khartoem’, klonk het: de moordpartij werd volgens ooggetuigen gepleegd door de Rapid Support Forces, de opvolger van de beruchte janjaweed-militie die eerder huishield in Darfur.

‘Wat hier in Khartoem in één dag plaatsvond aan moorden, gebeurde in Darfur altijd binnen een paar uur’, sneert Abra. Hij verhaalt over 2003: ‘De janjaweed brandden ons dorp plat, ze stalen alles, een broer van me werd vermoord.’ Abra vluchtte op het dak van een trein naar Khartoem waar hij klusjes deed ‘zoals borden afwassen’. Hij spaarde genoeg geld om naar een openbare universiteit te gaan, hij studeerde politicologie. Werk heeft hij nu niet, hij woont bij familieleden. Op de straten ziet hij inmiddels dus zijn oude vijanden uit Darfur terug. Verspreid door Khartoem staan pick-ups van de Rapid Support Forces  met mitrailleurs en mortiergranaten.

Na het bloedbad van 3 juni hoopt Abra op meer bewustzijn omtrent ‘Darfur’ onder hoofdstedelingen. ‘Zij hebben nu iets vergelijkbaars meegemaakt.’

Abra oppert ook dat Soedanezen zich misschien gaan keren tegen de enorme overheidsuitgaven aan de strijdkrachten – uitgaven die geweldscampagnes zoals in Darfur mogelijk maken. ‘Zulke uitgaven gaan ten koste van de economie, en economische crisis veroorzaakte het protest tegen Bashir.’

Bashir staat in Khartoem voor de rechter wegens corruptie. Abra noemt de aanklacht ‘een belediging’ voor Darfuri’s. ‘Corruptie? Bashir pleegde genocide. Ik hoop dat het Internationaal Strafhof in Den Haag hem berecht. Maar de militairen sturen hem daar niet naartoe.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden