'Als Assad valt, pak ik meteen het vliegtuig'

De Syrische president Assad blijft voor de christenen in Damascus een man om van te houden. 'Alleen Assad kan ons beschermen tegen de jihadisten.'

VAN ONZE CORRESPONDENT REMCO ANDERSEN

DAMASCUS - De straten in Qassa, vlakbij de oude stad van Damascus, vullen zich elke zondagochtend met een zee van geblondeerde permanentjes. Dames in broekpak of rok, heren in hun zondagse kostuum en tieners met een poedel aan de lijn, ze drentelen langs ziekenhuis St. Louis, juwelier Noël en parfumverkoper Jean. Uit de Kyrilos kerk aan de rand van de wijk galmt even later de zondagpreek, in het Arabisch maar met dezelfde zware intonatie als in kerken elders in de wereld.

Het zijn moeilijke tijden voor de christenen van Syrië, houdt pastoor Antoine zijn toehoorders voor, maar zij moeten zich in het conflict neutraal opstellen. 'Doe goede werken, toon je behulpzaam en liefdevol voor je omgeving', predikt de orthodoxe priester, terwijl zijn woorden echoën onder de aanblik van massieve houten kruizen en imposante afbeeldingen van christelijke heiligen. 'Laat zien dat wij goede mensen zijn.'

Antoines boodschap van neutraliteit - zij het in de context van 'goed burgerschap' - komt te laat. In de cafés en winkels van Qassa en nabijgelegen christelijke wijken klinkt een heel ander geluid.

Steun

Na een week in de Syrische hoofdstad wordt duidelijk dat de steun voor president Assad in Damascus nog altijd sterker is dan elders in het land maar zeker niet alomtegenwoordig. Veel inwoners van de stad vrezen oprecht voor de val van Assad en de gevolgen die een nieuwe politieke werkelijkheid zou kunnen hebben voor het leven dat zij kennen. Toch hoor je na twee jaar en vele tienduizenden, zo niet honderdduizenden doden, onder alle lagen van de bevolking afkeer van het regime - zij het stiekem. Echter niet bij christenen, druzen, ismaëlieten en - natuurlijk - de alawieten, de obscure tak van islam waaruit Assad afkomstig is.

In gelijke tred met de opmars van rebellen, en met name die van de radicale islamisten in hun gelederen, groeit de angst onder religieuze minderheden, ongeveer een kwart van de bevolking. Zij zetten de hakken dieper in het zand, waarmee het gevaar van een sektarische burgeroorlog verder toeneemt.

Kiekje

In Bab Touma, een christelijke wijk in de oude stad, hangt hier en daar achter de ramen een kiekje van Assad samen met de voormalige paus. Syrische vlaggen sieren de oude scheve gevels. Droevige Mariabeelden op de straathoeken lijken de algehele stemming in de buurt weer te geven. Spreek hier een wijkbewoner aan en je krijgt een welgemeende vervloeking van de Syrische oppositie en een liefdesverklaring voor president Assad retour.

'Dit is geen democratische revolutie', herhaalt de jonge café-eigenaar Paul keer op keer, terwijl hij met zijn wijsvinger hard op tafel tikt. 'Dit is een religieuze revolutie.' Hij hekelt het feit dat veel strijdgroepen islamitische namen hebben. 'Omar Ibn al-Khatib en weet ik wat, islamitische figuren. Of ze zeggen dat ze de vijand van Allah aan het bestrijden zijn. Heb je de YouTube-video's gezien? Ze onthoofden mensen!'

'Jij zegt dat Assad tegenstanders martelt? Misschien. Maar in ieder geval snijdt hij mij niet de nek af omdat ik christen ben.'

Paul is een oude bekende die alleen anoniem zijn verhaal wil doen, uit angst voor de oppositie. Voor hem en veel andere christenen zijn de opstandelingen een bende meedogenloze terroristen die Syrië willen omvormen tot een land als Pakistan of Afghanistan. Christenen zouden in zo'n nieuw Syrië op zijn best tweederangs burgers zijn en in het slechtste geval worden uitgeroeid, denkt hij.

Al Qaida

Het regime-Assad voedt die angst in een poging minderheden aan zich te binden; al sinds het begin van de opstand portretteren de staatsmedia de rebellen als terroristen van Al Qaida.

Dat was lang klinkklare onzin. De opstand begon als een vreedzame, non-sektarische roep om vrijheid en democratie. Ze groeide uit tot een gewapende opstand in reactie op het grootschalige overheidsgeweld. Maar inmiddels groeit binnen de gewapende oppositie de invloed van de islamisten. Deze voelen zich gesterkt door de stevige financiering vanuit particuliere netwerken in de Golf en door de frustratie onder de meer gematigde rebellen over het gebrek aan vooruitgang. De radicalen spelen (nog) geen leidende rol in de Syrische oppositie; er zijn nog altijd veel opstandelingen die hun neus ophalen voor de islamisten.

Hoe vaak je dat ook uitlegt, Syriërs als Paul willen daar niets van weten. 'Alle moslims zijn hetzelfde, zelfs als ze doen alsof ze redelijk zijn', zegt hij. 'Hun religie zegt dat ze geen vrienden kunnen zijn met een christen. Wist jij dat in de Koran 27.000 keer het woord kill staat?'

Niet iedereen is even fanatiek als Paul - je treft zelfs christenen, druzen en alawieten aan in de oppositie - toch heeft onder veel christenen die lang neutraal waren de hoop inmiddels plaatsgemaakt voor angst. De angst voor wat zij zien als een woedende meute islamisten die aan de poorten van Damascus staat te rammelen.

Drankzaak

'In het begin vond ik het protest tegen het regime een goede zaak', zegt de 54-jarige eigenaar van een drankzaak. Hij wil evenmin met zijn naam in de krant - zoveel drankzaken zijn er niet in de wijk. 'Ik dacht toen dat de protesten misschien zouden leiden tot democratie en vrije verkiezingen. Nu ben ik als de dood dat de jihadisten winnen - zij verdienen dit soort vrijheid niet. Alleen president Assad kan ons tegen hen beschermen. Als Assad valt, spring ik op het eerste de beste vliegtuig.'

Steeds meer Syrische christenen zetten diezelfde overtuiging om in actie: overal in het land hebben ze milities gevormd die samenwerken met het regeringsleger. Minderheden, met name alawieten, spelen een belangrijke rol in de paramilitaire eenheden die zeer loyaal zijn aan Assad en in de Syrische veiligheidsdiensten.

In de overwegend door christenen en druzen bevolkte wijk Jaramana, aan de rand van Damascus, voeren gewapende burgermilities controles uit. In de noordelijke stad Aleppo leverden christenen strijd met rebellen, in Bab Touma gaan geruchten over burgers die wapens kopen. Geen wonder dat vrijwel iedere christen die in dit verhaal aan bod komt, verzekert zijn land te zullen verlaten zodra hun beschermheer Assad valt.

Tijdens jaren van sektarische strijd in Irak, na de val van Saddam Hussein in 2003, werden christenen doelwit van bomaanslagen en moordpartijen. Vele honderdduizenden verlieten het land. In de Syrische stad Homs, waar sinds het begin van de rebellie zwaar wordt gevochten, is nauwelijks nog een christen over. Ook veel Armeense christenen zijn gevlucht.

De burgeroorlog zet complete geloofsgemeenschappen tegen elkaar op. Gevraagd wat de drankverkoper vindt van de martelingen, de bombardementen op dichtbevolkte gebieden, de dode vrouwen en kinderen, valt hij stil. 'Ik weet het', zegt hij dan, de blik gericht op de uitgang van zijn zaak. Hij zwijgt zeker twintig seconden, en herhaalt dan. 'Ik weet het. Ik weet het.' Hij zucht. 'Dit is een burgeroorlog en het gaat nog heel lang duren voordat we de uitkomst ervan kennen.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden