'Als Amerika niet reageert, wordt het vreselijk man. Echt vreselijk'

Beperkte luchtaanvallen van de VS mogen weinig verschil maken op het slagveld, Assads tegenstanders vrezen grote gevolgen als ze uitblijven. 'Hij zal het zien als groen licht.'

BEIROET - Minuten nadat de Amerikaanse president Barack Obama de verwachte aanval op Syrië had uitgesteld, klonken in Damascus weer de zware dreunen van artilleriegranaten die insloegen op buitenwijken in handen van rebellen. Het regime van Bashar al-Assad reageerde daarmee opgetogen op het Amerikaanse weifelen, terwijl zijn tegenstanders verbijsterd waarschuwen dat het uitblijven van een vergeldingsaanval de deur opent naar meer en grootschaliger bloedvergieten.


'Mensen zijn vreselijk teleurgesteld', zegt Zakaria Zakaria, een activist uit de noordelijke provincie Hasake, deels in handen van rebellen. 'Obama heeft eerder gezegd dat hij rebellen wapens zou geven, na bewijs van kleinere aanvallen met chemische wapens. Die kwamen ook al nauwelijks. Nu is het erop of eronder, met meer dan duizend doden. Als Amerika niet reageert, als het regime hiervoor niet wordt gestraft, wordt het vreselijk man. Echt vreselijk. Een tragedie.'


Tik op de neus

Obama's uitstel hoeft bepaald geen afstel te betekenen: als het Amerikaanse Congres in de week van 9 september instemt met een vergeldingsaanval op Syrië, kan Assad alsnog een tik op de neus krijgen. Maar het Syrische regime, dat door de VS wordt beschuldigd van het vergassen van 1.429 mensen in Damascus vorige week, lijkt een andere les te trekken uit Obama's speech.


'Met deze vage politieke positie maakt de Amerikaanse regering van zichzelf overal ter wereld een schijnvertoning', zei de Syrische vicepremier Kadri Jamil in een interview met de Libanese zender Al Mayadeen. Gevraagd naar de boodschap die Amerika hiermee afgeeft aan de Syrische oppositie, die hoopte dat een Amerikaanse aanval op doelen van het regime hen zou helpen, citeerde Jamil een variant op een Arabisch spreekwoord: 'Je liet ons halverwege afdalen in de waterput, en knipte toen het touw door. '


Obama's beslissing mag dan verrassen, het feit dat de VS en andere westerse landen worstelen met een reactie op het gebruik van chemische wapens in Syrië is niemand daar ontgaan. Op de grens tussen Syrië en Libanon - bij eerdere verwachte escalaties het toneel van lange rijen wagens met koffers op het dak en bange Syriërs op de stoelen - was het de afgelopen dagen kalm. Na dagen van openlijke twijfel binnen de Amerikaanse en andere westerse regeringen verwachtte niemand meer een armageddon.


'Amerika is veel te bang dat Syrië of (de Libanese pro-Assadbeweging) Hezbollah straks Israël aanvalt', verklaarde Harout Solomonian, een 45-jarige taxichauffeur en aanhanger van Assad, het gebrek aan klandizie. 'Een paar raketten en dan is het afgelopen. Zodat Amerika gezichtsverlies kan voorkomen, ze doen alsof ze niet bang zijn. Maar dat zijn ze natuurlijk wel.'


Zowel voor- als tegenstanders van Assad beseffen dat hun land een wespennest is. Dat weten de VS en haar bondgenoten ook. Irans legerchef hamerde er vorige week weer eens op op dat Israël 'in vlammen' zou opgaan bij een aanval op Syrië en Rusland beloofde versterkingen naar de Middellandse Zee te sturen.


De meningen over de aanvallen zijn echter verdeeld. Radicale islamisten onder de oppositie vrezen dat er evenveel, zo niet meer Amerikaanse Tomahawks op hen zullen neerdalen als op doelen van het regime. Desgevraagd zegt vrijwel iedere tegenstander van Assad daarbij dat het de Amerikaanse president Obama gaat om gezichtsbehoud - niet om steun aan Assads tegenstanders.


Moreel

De beperkte luchtaanvallen die Obama wil uitvoeren, zullen waarschijnlijk geen significant verschil maken op het slagveld. Maar als enige reactie in het geheel uitblijft, zullen de gevolgen juist 'gigantisch' zijn, waarschuwt een jonge activist uit Aleppo, die niet met zijn naam in de krant wil. 'Bashar al-Assad zal het zien als een groen licht: doe maar waar je zin in hebt. Dit zal het regime meer vertrouwen geven, het moreel van het leger opschroeven, en Assad de kans geven zichzelf neer te zetten als degene die een buitenlandse interventie afweerde.


'Ik verwacht meer aanvallen met chemische wapens, zodat mensen wijken, dorpen of stadsdelen ontvluchten. Misschien niet de hele tijd, maar met dezelfde frequentie als nu - eens per maand, op Aleppo, Deir ez-Zor, Daraa. Het regime krijgt vertrouwen, terwijl mensen de hoop verliezen op een democratisch Syrië zonder Assad. Mensen zijn heel erg in de war. Niemand weet goed wat ze hiermee aan moeten, wat ze moeten doen tegen een aanval met chemische wapens.'


Dat geldt blijkbaar ook voor de buitenwereld. Na tweeënhalf jaar burgeroorlog en grotendeels besluiteloos toekijken van het Westen blijkt ook de verdenking van een aanval met chemische wapens maar moeilijk een reactie uit te lokken.


Louay al-Mokdad, woordvoerder van het Vrije Syrische Leger, vraagt dan ook niet om een majeure interventie. 'Wij zullen het regime stoppen', zegt hij vanuit Turkije. 'Maar het Westen, de VS en Europa in het bijzonder, moeten voorkomen dat het regime onconventionele wapens gebruikt en burgers met die raketten bestookt. Anders zal Bashar al-Assad herhalen wat hij deed in Ghouta (waar de chemische aanval plaatsvond), opnieuw, opnieuw, en opnieuw. De kosten zullen honderdduizenden doden zijn.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden