Almiron of Pepti - Marjoleintje huilt vrolijk door

Moedermelk, koemelk, of geitemelk, het beste is nog niet goed genoeg voor de kleinen van tegenwoordig - en altijd blijft het afwachten wat ze ervan vinden....

STIJN IS TWEE geworden, dus hangen er ballonnen aan de deur. Binnen zit het huis vol met vrienden en familie en met veel kinderen. Twee vaders staan in de tuin wat te kleumen met een sigaretje in de hand. Tante Annie gaat weg, ze heeft in de gang haar aansteker al in de aanslag. Opa stoot oma aan, het wordt zo langzamerhand tijd om te gaan: de sigaar trekt nu wel heel erg. Maar roken is slecht, dus dat doe je zeker niet in de buurt van een kind. Als het feestje is afgelopen, krijgen de kinderen allemaal nog een zakje snoep mee. 'Er zitten nauwelijks kleurstoffen in hoor', roept Stijn's moeder nog gauw bij de deur, als ze een vriendin wat bedenkelijk naar het zakje ziet kijken.

Het is een wonder dat er in de winkels nog geen waarschuwingsborden met doodshoofden zijn geplaatst boven de schappen met snoep. Want het schijnt dat een kind tegenwoordig alleen al van naar snoep kijken, agressief wordt.

De belangstelling voor het fysieke welbevinden van kinderen neemt soms absurde proporties aan. Goede lichamelijke verzorging lijkt tegenwoordig uit te lopen op het dwangmatig verzamelen van allerhande bouwstoffen en een drijfjacht op alle mogelijke allergieën.

Probeer eens een traktatie voor school te verzinnen. Een doodzieke patiënt laat zich eenvoudiger fêteren dan een klas gezonde kinderen. Suikervrij en kleurstofvrij luidt het bevel van kinderdagverblijf tot basisschool. En als het even tegenzit, ook vrij van koemelk en gluten. Knutselaars ruiken hier misschien hun kans, voor een normaal mens is het knap lastig om een avond origineel te gaan plakken, prikken en versieren om van wijngum of mandarijn nog iets leuks te maken.

De almaar toenemende wetenschappelijke kennis op het gebied van voeding en lichaamsverzorging bereikt de ouders via het consultatiebureau, de dokter, direct via de krant of bladen als Ouders van Nu, Kinderen en Groter Groeien. De moderne, voor iedereen toegankelijk gemaakte, ontdekkingen geven de gelegenheid tot eigen, soms terechte, maar even vaak onterechte interpretaties.

Zo is het opvallend dat een decennium of wat geleden het gedrag van lastige, drukke en nerveuze kinderen werd verklaard met de wetenschappelijk klinkende term MBD: de Minimal Brain Damage of Dysfunction. Tijdens de geboorte, al was niet precies duidelijk hoe, was er iets niet goed gegaan, waardoor de hersentjes schade zouden hebben ondervonden. 'Een MBD'ertje hè', zei de juf, of de moeder, en dan was het wel weer draaglijk, met dat onhandelbare jong.

Tegenwoordig hoor je de term zelden meer vallen. De druktemakers van nu hebben opeens collectief last gekregen van 'allergie'. Dorothea Timmers-Huigens schetst in haar boekje Van acht tot twaalf een somber beeld van kinderen die last hebben van astmatische bronchitis en uitslag, of die gedragsproblemen en concentratiestoornissen krijgen na het eten van bepaald voedsel. De cijfers van verschillende onderzoeken liegen er niet om. Zo zou 15 procent van de kinderen in elke gewone basisschool concentratieproblemen hebben en 28 tot 42 procent van de kinderen negatief reageren op bepaald voedsel. De Baby Agenda, een uitgave van het maandblad Kinderen, waarschuwt moeders die met een spugende, diarree- of eindeloos huilende baby zitten, de allergie-hypothese serieus in overweging te nemen. 'Laat je niet wegsturen met de mededeling dat allergie een mode-ziekte is, als je zelf overtuigd bent dat er echt iets aan de hand is.'

Bij de drogist staan de in sympathieke mint-kleuren uitgevoerde blikken vol aangepaste babyvoeding in elk geval al klaar. Pepti en Pepti Plus, Laag Lactose, Soja-melk en Soja-Plus, er is voor elke smaak wat wils.

Iedereen kent in z'n kennissen-, vrienden- of familiekring wel een allergiegeval. Neem Annemarie, moeder van drie kinderen, die een paar jaar in Afrika woonde. Bezoekers werd altijd vriendelijk gevraagd om de koffers zoveel mogelijk vol te stouwen met voeding op soja-basis; voor de kleine Peter-Paul. Of Mary, die in de VS woonde. Als zij voor een paar weken naar Nederland ging, stopte ze haar koffers vol met de speciale babyvoeding die hier nog niet verkrijgbaar was. 'Eric verdroeg geen moedermelk, maar evenmin normale babyvoeding. En hij had geen gewone koemelk-allergie. Soja-melk hielp dus niet. Het was ziekenhuis in, ziekenhuis uit. De ellende was eigenlijk pas over toen hij op vast voedsel overging.'

Toen Afke's baby maar bleef huilen, opperde het consultatiebureau dat haar dochter wel eens allergisch kon zijn voor de melk. De Almiron kon de deur uit, de veel duurdere blikken Pepti naar binnen. 'Een vreselijk gedoe, want die blikken moest je toen nog bij de apotheek halen en die moesten eerst weer besteld worden. 'O jé, de Pepti is op' Ik herinner het me nog als de dag van gisteren. Dan konden we weer aan de slag.' Helpen deed die andere melk overigens niet. Marjoleintje huilde vrolijk door. Pepti is inmiddels gewoon in de winkel verkrijgbaar, tegen een veel schappelijker prijs.

Een blad als Ouders van Nu organiseert regelmatig voorlichtingsbijeenkomsten in het land over triviale, maar voor jonge ouders existentiële thema's als eten en slapen. Ook kinderdagverblijven proberen ouders ter wille te zijn met informatie over de opvoeding en verzorging van hun grut. Dan wordt er bijvoorbeeld een diëtiste uitgenodigd die het thema 'voeding' populair-wetenschappelijk ter hand neemt.

Op een gure voorjaarsavond zaten zo op een keer vijftien ouders bijeen in een kinderdagverblijf. Er werd, de billen samengeknepen op een peuterstoeltje, aandachtig geluisterd naar een exposé over babyvoeding. Moedermelk, koemelk, geitemelk, ezelinnemelk, amandelmelk, de bereiding van babyvoeding voor lacto-vegetariërs: voor de leek ging er die avond een wereld open.

Natuurlijk hadden een paar van de aanwezige ouders een kind met een koemelk-allergie. Maar ze waren niet van de straat, deze tweeverdieners met een kind op het kinderdagverblijf, dus klonk halverwege de avond de kritische vraag: 'Ik vind het maar raar dat tegenwoordig zoveel kinderen last hebben van een allergie, waarom hadden kinderen dat vroeger niet?'

De diëtiste legde uit dat de grotere verspreiding van het euvel tegenwoordig het gevolg is van de betere diagnose-mogelijkheden waarover men nu beschikt. Daarnaast, bezwoer ze het gezelschap, kwamen allergieën inderdaad vaker voor dan vroeger. Volgens de wetenschap zorgen luchtverontreiniging en moderne voedselbereiding voor die groeiende klachten.

Behalve koemelk-allergie, bleek ook gluten-allergie onder sommige aanwezigen een bekend verschijnsel. Het maakt het ailedaagse leven er niet eenvoudiger op. 'Het speciale brood voor je kind moet je vooraf bij de bakker bestellen, of zelf bakken. Dat heb ik laatst gedaan, maar ze lust het niet', zei een moeder spijtig. Knap lastig, zo'n dieet. 'Je kunt nooit zomaar weggaan of ergens langer blijven. Als mijn dochtertje bij iemand blijft spelen of eten, moet je de ouders vooraf goed inlichten.

Zin en onzin bij de allergieën-koorts zijn voor de leek maar moeilijk te onderscheiden. Maar dat de diagnose in Assen verkeerd is gesteld, lijkt wel duidelijk. Daar wonen twee jongetjes van zeven en negen jaar van wie vader en moeder allebei de hele week buitenshuis werken. Door de jaren heen heeft een keur van oppassen het huis aangedaan. Ze vertrokken vaak even snel als ze gekomen waren.

'Ze zijn zo druk, dokter, gewoon onhandelbaar', klaagden hun overbezette ouders. De homeopathische dokter wist wel waar het aan lag, niet aan die twee slopende banen, maar aan al die chemische stoffen, pure giffen in het dagelijks voedsel. De analyse was even snel gemaakt als het dieet voorgeschreven. De jongens mochten geen eiwitten, geen conserveringsmiddelen, geen suiker en geen kleur- en geurstoffen meer in hun voeding hebben.

De oppassen werken zich sindsdien rot om dagelijks de alternatieve kost voor de jongens te bereiden. En hebben hun handen vol aan de bewaking van het tweetal, dat het natuurlijk een sport vindt om verboden vruchten te bemachtigen. De knaapjes ontsnappen nog regelmatig, en stuiven dan bij buurman Peter, die twee dochters heeft, naar binnen. 'Ik baal er nog wel eens van, want voordat ik ook maar iets heb kunnen doen, hebben die twee de halve koektrommel leeg.'

De ouders, de dokter en de oppas weten wel hoe het komt dat de jongens maar niet rustiger worden: ze houden zich niet strak genoeg aan hun dieet.

J.K. Buitelaar, kinderpsychiater aan het Academisch Ziekenhuis Utrecht, relativeert in het boekje Kinderen en hyperactiviteit de zin van diëten. Inderdaad lijken sommige kinderen, met name zeer jonge, allergisch of intolerant te zijn voor kunstmatige toevoegingen. 'De overgevoeligheid uit zich bij hen in druk, schreeuwerig en soms agressief gedrag', schrijft hij. Om daarop te laten volgen: 'De relatie tussen de toevoegingen en gedragsveranderingen is echter, ondanks herhaalde experimenten, nog niet wetenschappelijk aangetoond.'

Een andere deskundige, prof. dr J. de Monchy, werkzaam als allergoloog in het Academisch Ziekenhuis in Groningen, ontkent zeker niet dat steeds meer mensen allergisch worden. 'Maar die kleurstof-allergie, waar mensen zo druk mee bezig zijn, dat je bij wijze van spreken al agressief wordt van het zien van een smartie, dat is pure flauwekul.' Het is naar zijn mening wel positief dat tegenwoordig sneller kan worden vastgesteld dat een kind niet tegen koemelk kan. Dat scheelt een hoop astmatisch lijden. 'Vroeger stond de koemelk buiten kijf. Melk was goed, dat had een kind nodig. Als er iets met een kind was, dan kon het overal aan liggen, maar niet aan de melk. Het is winst dat die opvattingen nu veranderd zijn.'

Minder positief vindt hij het dat men er nu wel eens toe neigt om door te slaan. 'Sinds de fabrikanten de prijzen, heel slim, drastisch hebben verlaagd, dreigt het gevaar dat het consultatiebureau te snel adviseert om maar eens op andere melk over te stappen. Men vergeet dat elk dieet een belasting is, niet alleen voor het kind, maar vaak voor het hele gezin.'

(. .)

Welk melkpoeder er door het consultatiebureau wordt geadviseerd, 'hangt bovendien af', zei de diëtiste op de voorlichtingsavond, 'van het merk dat het bureau sponsort'. Terwijl haar wangen rood kleurden: 'Maar dat mag ik misschien niet zo zeggen.' Het is niet alleen maar belangeloze objectiviteit wat de klok slaat in de branche van medische zorg.

Mirjam Schöttelndreier: Monsters van kinderen, draken van ouders - De achterkant van Huize Weltevree.

De Balie; ¿ 24,50.

ISBN 90 6617 159 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden