Allesvrouw haakt af

Alfavrouw, oud-adviseur van Hillary Clinton, schrijft artikel: 'Waarom vrouwen nog steeds niet alles kunnen hebben'. Het slaat in als een bom onder hoogopgeleide vrouwen in de VS. Werk, kinderen, vrienden, hobby's en sport - kan dat? Vier Amerikaanse professionals vertellen. 'Ik vind het raar om het als een vrouwenkwestie te zien.'

Colleen Dougherty (42) was 11 jaar toen haar moeder ging werken. Niet omdat ze een feministe was, niet om zichzelf te 'bevrijden', maar omdat er brood op tafel moest komen. 'Mijn vader was er kapot van', zegt Dougherty, een accountant uit New York. 'Hij zwoegde dag en nacht, maar hij had het gevoel dat hij niet voor ons kon zorgen.' Haar moeder werkte nachtdiensten om de kinderen 's ochtends vóór school te kunnen zien. Colleen ging zelf op boerderijen werken toen ze 13 was en boekhouden op haar 16de. 'Ik kon altijd met cijfers overweg.'


Inmiddels is ze getrouwd en de moeder van een tweeling, een meisje en jongen van bijna 1. Ze werkt omdat het moet, net als haar moeder. Maar zij heeft een gekozen carriére, waar haar moeder noodgedwongen fabriekswerk deed.


'Kun je alles hebben? Nee. Maar ik kijk naar hen' - ze wijst naar de peuters op de grond - 'en ik weet dat zij het belangrijkste zijn. Je brengt offers. Is dat erg? Is dat anders dan vroeger?'


In een net verschenen en meteen beroemd geworden artikel van Anne-Marie Slaughter werd wel de suggestie gewekt dat het erg is. In The Atlantic, een populair maandblad onder intellectuelen, legde de voormalige raadgever van minister Hillary Clinton uit dat ze haar topfunctie in politiek Washington niet meer kon combineren met haar puberende kinderen: Waarom vrouwen nog steeds niet alles kunnen hebben. Op feministische websites barstte meteen kritiek los. Het Twitter-universum sprong er bovenop met 6.700 tweets. The New York Times besteedde een groot verhaal aan de opwinding die Slaughter teweegbracht. TheAtlantic.com ontving 1,3 miljoen kliks, 1.200 commentaren en 175 duizend maal 'vind ik leuk' op Facebook: allemaal records.


Slaughter (53) verliet de hoofdstad en koos voor haar gezin, hoewel ze wel fulltime hoogleraar internationale betrekkingen bleef aan Princeton University. In het artikel analyseert zij waarom hoogopgeleide vrouwen nog altijd niet goed vertegenwoordigd zijn in topfuncties in bedrijfsleven en politiek; waarom vrouwen zo blijven worstelen met werk en gezin.


Het verhaal is een vorm van boetedoening, een schuldbekentenis van een alfavrouw die beseft dat ze tóch niet alles tegelijk kan. Dat inzicht wil ze overbrengen op de jongere, worstelende generaties - die zij immers altijd had verteld dat ze niet zo moesten zeuren. Ze voelde zich er verantwoordelijk voor dat 'miljoenen vrouwen zich schuldig voelen wanneer ze niet even snel als mannen de stap omhoog kunnen maken en tegelijk een actief gezinsleven hebben (en ook nog dun en mooi zijn)'.


Het essay maakte veel los. Slaughter zou de ongelijkheid tussen de seksen negeren. Ze zou vrouwen zelf en het feminisme de schuld van hun 'onvolmaakte lot' geven. In de onlinepublicatie Salon werd gesproken van een 'val'. Als alleen 'complete vervulling' aanvaardbaar is als doel, dan is elke vrouw die dit doel niet bereikt levend bewijs dat de vrouw of de vrouwenbeweging falen.


Rebecca Traister in Salon merkte op dat 'de perfectie-val' nooit voor mannen wordt gezet. En ze hekelde de foto bij het artikel: een professioneel geklede vrouw met een baby in een aktetas. Het is een weinig opbeurend genre aan het worden, schreef Traister: 'Treurige blanke baby's met gemene feministische moeders.'


De enorme veranderingen in de verhouding tussen de seksen zijn zichtbaar in allerhande cijfers. Van de bachelorstudenten in de VS is 60 procent vrouw. Op de faculteiten geneeskunde en rechten is bijna de helft geen man. Het leger verwelkomt sinds kort vrouwen in vrijwel alle functies. Het tweeverdienersmodel is een feit in veruit de meeste Amerikaanse gezinnen. Maar vrouwen verdienen structureel minder dan mannen voor hetzelfde werk. Bij grote bedrijven maken vrouwen slechts 17 procent van de bestuursleden uit. In de politiek zitten zo weinig vrouwen dat zeventig landen het op dat terrein beter doen.


Kunnen of moeten vrouwen 'alles' hebben en willen? Accountant Colleen Dougherty heeft niet veel tijd voor intellectueel gespar over de tekortkomingen van het feminisme. Ze staat elke dag om vijf uur op, om drie uur met de tweeling door te brengen, waarna haar man de opvoeding overneemt en zij aan een lange werkdag begint.


Toch heeft ook zij Slaughters verhaal gelezen. 'Ik vind het raar om het als een vrouwenkwestie te zien', zegt Dougherty. 'De vraag is of wíj alles kunnen hebben - wij als gezin. Binnen die context streef ik niet naar een absolute topfunctie, ik begrens mezelf, en ik weet waarom.'


Dat is niet het goede voorbeeld, vindt Meryl Kaynard (57). Zij bekleedt al decennia hoge functies als juriste. Ook haar man werkt fulltime. Intussen hebben ze twee dochters opgevoed. Ze noemt Slaughters 'persoonlijke bekentenis verpakt als algemene waarheid' een belediging voor vrouwen als haarzelf.


'Alles ís mogelijk', zegt Kaynard beslist. Een bevredigende carriére, een bevredigend gezinsleven: 'Dat is toch alles wat ik me kan wensen? Ik voel me te kijk gezet. Slaughter zegt impliciet dat ik geen goede moeder zou zijn.' Door keihard te werken konden Kaynard en haar man nanny's inhuren. Die nanny's waren, net als zij zelf, rolmodellen, zegt Kaynard.


'Ik denk dat veel vrouwen kun kinderen overopvoeden', zegt Kaynard. 'Helicopter parenting' wordt het genoemd. 'Is het echt goed als kinderen voortdurend zo'n overdreven moederende moeder om zich heen hebben?' Zij bepleit een meer nonchalante houding tegenover de opvoeding; wat in New York als 'Frans' of 'Europees' wordt omschreven.


Volgens Kaynard roert het essay kwesties aan die niet 'vrouwelijk' zijn. 'Topbanen zijn nu eenmaal zwaar, voor mannen en vrouwen. Vrouwen voelen zich alleen sneller verantwoordelijk en schuldig. Zet je daar toch overheen.'


De VS ontberen een landelijk, functioneel systeem van ouderverlof en betaalbare kinderzorg. Ook zijn werktijden en schooltijden niet op elkaar afgestemd. Zo wordt het moeders moeilijk gemaakt om werk en kinderen te combineren. Thuis werken, zelf uren kiezen, parttime werken: het zijn dromen van veel ambitieuze vrouwen. Maar de Amerikaanse arbeidsmoraal komt nog altijd neer op lange dagen, aanwezig zijn, en vooral doorwerken.


Slaughter beschrijft het fenomeen van de politicus of topmanager die meldt dat hij of zij 'meer tijd met mijn gezin' wil doorbrengen. Het wordt vanzelfsprekend als een eufemisme voor falen gezien. Dat veel mensen werkelijk meer tijd bij hun kinderen willen zijn, is schijnbaar ondenkbaar of onbespreekbaar.


Dat zijn problemen waar de politiek een rol in zou kunnen spelen. Hoogleraar Madeline Kunin (78) ziet het somber in, als voormalige gouverneur van Vermont. Vragen haar studenten hoe zij het deed, met vier kinderen, dan antwoordt zij: 'Niet allemaal tegelijk. Elke dag het wiel uitvindend.'


Debat is cruciaal, zegt zij, en daarom is ze Slaughter dankbaar. 'We moeten inzien dat economische groei en een goede concurrentiepositie voor de VS afhankelijk zijn van de vraag of vrouwen werken. Maar moeders worden van de arbeidsmarkt gestoten, vooral in de onderklasse.' Het is een economisch probleem, zegt Kunin: 'Als we het zo formuleren, worden mensen misschien wakker.'


De rol van een flexibele man, die 'de allesvrouw' ondersteunt, is klein in de discussie. Doctoraalstudent Brooke Bullock (26), nog kinderloos, vindt dat mannen vooruitgang boeken. Ook op haar lab voor kankeronderzoek in New York, waar hoofdzakelijk mannen werken, raakt Slaughters artikel een gevoelige snaar. 'Onze generatie denkt anders dan die van onze ouders en grootouders. In tegenstelling tot hun vaders zijn mannen van onze leeftijd bereid de was te doen en luiers te verschonen.'


Bullock kiest niet de lijn van Kaynard, die jonge vrouwen naar de top wil jagen. Evenmin gaat de jonge scheikundige bij de pakken neer zitten, zoals Slaughter in haar essay doet. Haar carriére is belangrijk, maar: 'Ik vind dat het gezinsleven vooropstaat. Als ik de wetenschap verlaat, dan wil ik een minder veeleisende baan, zodat ik die kan combineren met het opvoeden van een kind.'


Having it all? Bullock: 'Voor mij betekent het dat ik gelukkig ben als ik thuiskom. Als het nodig is, ben ik bereid daar mijn carriére voor op te geven. Wie zorgt er voor je als je oud bent, je studenten of je kinderen?'


Zodra het artikel deze zomer op het omslag van het maandblad The Atlantic was gezet, zei de auteur spijt te hebben van de titel: Waarom vrouwen nog steeds niet alles kunnen hebben. Maar toen was het essay van Anne-Marie Slaughter - juist vanwege de prikkende titel - al als een bom ingeslagen onder hoogopgeleide vrouwen in de VS.


Slaughter, voorheen topambtenaar onder minister Clinton, wil af van de 'mythe' dat de moderne vrouw een topfunctie, een liefdevol gezin, goede vrienden en een gezond leven kan combineren. 'Having it all' is niet mogelijk, zegt zij uit ervaring: 'Niet zoals de Amerikaanse economie en samenleving momenteel zijn georganiseerd.'


Madeline Kunin (78) Auteur van het boek The New Feminist Agenda: Defining the Next Revolution for Women, Work, and Family (2012). Hoogleraar, oud-gouverneur van de staat Vermont, voormalig ambassadeur te Zwitserland. Getrouwd met tweede man, vier kinderen, vijf kleinkinderen.

'Jonge vrouwen moeten zeker hun dromen najagen. Maar het kan niet allemaal tegelijk; het leven kent seizoenen. Toch is ambitie belangrijk. Het zou fataal zijn als ze aan het begin van hun loopbaan de boodschap oppikken: 'Ik kan het niet.' Een positief beeld van de toekomst, daar gaat het om.'


Meryl Kaynard (57) Juridisch raadgever van Queens College in New York. Oud-topadvocate bij JPMorgan Chase, waar ze meer vrouwen in de advocatuur moest zien te krijgen. Gehuwd, twee dochters.

'Nee, het is niet eenvoudig om werk en gezin te combineren voor de moderne vrouw. Het was vroeger ook niet eenvoudig voor vrouwen die op het land zwoegden. Vrouwen moeten werken, ambitieus zijn en hun eigen inkomen verdienen - net als mannen, trouwens. Dat opgeven om kinderen op te voeden? Het lijkt me een slechte boodschap voor jonge vrouwen zoals mijn dochters en studenten.'


Colleen Dougherty (42) Financieel directeur van Post Factory, een filmproductiebedrijf in New York. Voorheen zelfstandig accountant. Getrouwd, twee peuters (jongen en meisje).

'Mijn man is thuis met de kinderen. Hij doet het zware werk, zeg ik altijd. Ik besef goed dat je het zéker niet 'allemaal' kunt hebben zonder de juiste partner. Maar voor ons is er geen twijfel over dat ik buiten de deur werk, aangezien ik meer verdien. Gelukkig zie ik de kids een paar uur per dag. Onze prioriteit is om nú tijd met de tweeling te hebben. Waarom besluit je anders om kinderen te krijgen?'


Brooke Bullock (26) Doctoraalstudent scheikunde aan New York University, waar zij zich in kankeronderzoek specialiseert. Woont samen met verloofde, geen kinderen.

'De meeste vrouwen van mijn generatie begrijpen dat je niet 'alles' kunt hebben. Op welk punt je wat opgeeft is voor iedereen verschillend. Maar onder leeftijdsgenoten rust er echt geen stigma op als je besluit om voor je kinderen te kiezen. Als je kiest voor je gezin dan moet je iets opofferen. Al noem ik het liever een andere weg. 'Opoffering' klinkt alsof je teleurgesteld bent. Het tegendeel is waar.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden