Alles zien van the Beatles? Dat kost een week

The Beatles zijn de belangrijkste trekpleister van Liverpool geworden. Elk woonhuis, elke openbare gelegenheid, elk overheidsgebouw en elke straat lijkt wel iets met de Fab Four van doen te hebben....

'Ik zal ze zeker herkennen. De vraag is of ze mij ook nog herkennen.' Bill Croyden (60) volgde zijn middelbare schoolopleiding aan Liverpool Institute, dezelfde school waarop ook Paul McCartney en George Harrison zaten. 'We waren geen klasgenoten, want ik was twee jaar ouder. Helaas zullen ze mij wel niet meer herkennen. Mijn uiterlijk is nogal veranderd. Ik heb geen haar meer op mijn hoofd', zegt Croyden terwijl hij zijn pet afzet.

Croyden drinkt een biertje in de Jacaranda Club aan Slater Street, ooit het favoriete etablissement van de Beatles. Hij is gewend te worden aangesproken door toeristen die hier 's avonds op hun Beatles-pelgrimstocht verzeild raken, en vertelt graag zijn eigen verhaal.

Eind jaren vijftig kwam hij ook al in de Jacaranda - of de Jac zoals de club toen werd genoemd. De oorspronkelijke groepsleden van de Beatles experimenteerden met hun gitaren ondertussen sarcastische opmerkingen makend tegen de kantoormeisjes die hier tussen de middag een broodje aten. Het is lang geleden, heel lang.

Vanavond speelt in de Jacaranda de band O'Zend, vijf jongens die nu even oud zijn als The Beatles in 1960. 'We zijn grote fans van de Beatles, maar we doen geen covers. We spelen alleen eigen nummers.'

O'Zend is nog niet bekend genoeg om in de even verderop gelegen Cavern Club aan

Mathew Street te mogen spelen, de club waar de Beatles in 1961 met hun zegetocht begonnen. Vanhier veroverde de band eerst Liverpool en na te zijn ontdekt door Brian Epstein ook de rest van de wereld. The Cavern is voor de Beatles-fans wat Graceland is voor de aanbidders van Elvis Presley: een hoofdaltaar voor de verering.

De oorspronkelijke Cavern Club is niet behouden gebleven. De 'New' Cavern is op dezelfde schaal en met behulp van de orginele bakstenen nagebouwd, zodat niemand zich bedrogen hoeft te voelen. Maar rondom de club is niets oorspronkelijks meer. De grauwe groentepakhuizen die hier begin jaren zestig stonden en de geboorteplaats vormden van de zogenoemde Merseybeat, zijn vervangen door een snel uitdijend en trendy complex waarin het erfgoed van de Beatles zoveel mogelijk wordt behouden en ook commercieel wordt uitgebuit.

Behalve de replica van de oorspronkelijke club is er ook een Cavern pub, een Wall of Fame (met de namen van alle 1800 bands die ooit in The Cavern speelden, waaronder The Rolling Stones, The Who en Jimi Hendrix), een standbeeld van John Lennon, het sjieke winkelcentrum Cavern Walk met een standbeeld van de hele groep - 'ik herken mijn eigen broer hier niet tussen', grapte Mike McCartney bij de onthulling -, de Grapes Pub (een toenmalige drinkgelegenheid van de Beatles), The Beatles-shop, de Rubber Soul-pub, de Mathew Street-galerie met de John Lennon-tekeningen en het standbeeld van Eleanor Rigby. En er zijn ook nog attracties in de maak: een A Hard Day's Night-themahotel en een Wall of Hits met de namen van alle Cavern-groepen die ooit een nummer één-hit hebben gescoord. John Lennons eerste vrouw Cynthia en Paul McCartney's broer Mike komen tijd te kort om alle openingen te kunnen verrichten.

'Wil je alles van de Beatles vandaag zien? Vergeet het maar. Dat is volstrekt onmogelijk. Zoiets kost zeker een week', zegt Edwina Swaden (48), gids op de Magical Mystery Tour, een in de oorspronkelijke kleuren geschilderde bus die iedereen in twee uur langs een aantal verder afgelegen Beatles-herinneringen voert: ondermeer de geboortehuizen van George en Ringo, het huis waar John bijna twintig jaar bij zijn tante Mimi woonde (sinds 8 december uitgerust met de blauwe English Heritage-plaquette), het huis aan Forthlin Road waar Paul vanaf 1955 woonde en samen met John de eerste Beatles-songs schreef (nu National Trust-monument), de scholen van de Fab Four en hun vrienden, de voormalige platenzaken van Brian Epstein, de gitaarwinkel van Frank Hessy, Penny Lane (korte fotostop), Strawberry Fields (eveneens korte fotostop), het ziekenhuis waarin Ringo op zijn zevende jaar met maagproblemen werd opgenomen en het College of Art waarop John en Stu Sutcliffe zaten.

Op Penny Lane zingt Edwina mee met het gelijknamige door McCartney geschreven nummer. Tegelijkertijd wijst ze naar de objecten: 'Hier is the shelter in the middle of the roundabout en daar zou je the fireman with his clean machine kunnen zien.' De shelter uit Penny Lane is nu een Sgt. Peppers-bistro, de brandweerkazerne staat er nog steeds. Ook de kapperszaak - waar the barber shaves another consumer - is gespaard gebleven. Alleen de pretty nurse die poppies verkoopt van een tray is niet te zien, zegt Edwina. 'Dan had u hier in november moeten zijn.'

Elk woonhuis, elke openbare gelegenheid, elk overheidsgebouw en elke straat lijkt wel iets met de Beatles van doen te hebben, al is het maar omdat de vriendin van de neef van Johns beste vriend Stu Sutcliffe - ook eens een Beatle - er een blauwe maandag heeft verbleven. Er zijn talloze plekjes in Liverpool aan te wijzen die de Beatles in hun composities hebben bezongen. 'Daar is het belastingkantoor. Het openingsnummer van de elpee Revolver was George Harrisons Taxman.'

Zelfs de uitzonderlijke plekjes die niets met de Beatles te maken hebben, worden getoond. 'Hier is de Philharmonic Hall. The Beatles hebben er nooit gespeeld', zegt Edwina Swaden.

Tijdens de privé-rondleiding die ze de volgende ochtend geeft, is nog niets van haar vuur voor de groep gedoofd: 'Zie je daar die eik. De boom is geplant ter ere van John Lennon. En daar heb je het gebouw van de burgerlijke stand, waar John trouwde met Cynthia. Zou je je kunnen voorstellen dat iemand zoiets over veertig jaar vertelt over de leden van Oasis? Ik denk het niet. De Kinks, de Who of de Rolling Stones hebben dit ook niet bereikt. De Beatles zijn volstrekt uniek.'

Ze heeft de Beatles zelf nooit zien spelen, maar net als Croyden en ieder ander in Liverpool heeft ze haar eigen herinneringen. 'Ik ben in het Walton Hospital geboren, hetzelfde ziekenhuis waar Paul McCartney tien jaar eerder werd geboren. Helaas was ik te jong om naar een optreden in The Cavern te gaan. Maar ik spijbelde later wel van school om ze te zien, te gillen en in zwijm te vallen toen ze op 10 juli 1964 na een tournee in Liverpool terugkeerden. Ik had mijn hele kamer behangen met posters van George Harrison. Elke avond voor het slapen gaan, kuste ik al die papieren koppen. O, wat haatte ik die vrouwen met wie George en de anderen trouwden.'

Liefdesverdriet heeft ze al lang niet meer. Ze houdt inmiddels ook heel veel van de (ex)-vrouwen van de Beatles. 'Cynthia, Yoko, Linda, Patti Boyd, Barbara Bach, Heather Mills, ze zijn mij zeer dierbaar. Ik had er nooit van kunnen dromen dat de Beatles nog eens mijn broodwinning zouden worden.'

Van de vier echte Beatles heeft alleen Paul McCartney nog een huis in Liverpool: Rembrandt aan Baskervyle Road. Hij zou er zelfs af en toe nog slapen: 'Bij familiefeesten of als hij iets charitatiefs doet voor zijn oude school', zegt Swaden. Maar Paul heeft op vele plekken in de wereld huizen, net als George - 'ten zuiden van Londen, op Hawaii, in Ierland en op Hamilton-eiland in Australië', somt ze op - en Ringo - 'die heeft er zelfs zeven'. Paul laat zich echter duidelijk het meest aan zijn geboorteplaats gelegen liggen. Hij speelde in 1999 zelfs weer in The Cavern. 'George en Ringo zijn hier vrijwel nooit. Eigenlijk heb ik daar moeite mee. Je moet toch iets teruggeven aan de stad, waar je ooit geboren bent', vindt Bill Croyden.

Maar veel reden tot klagen hoeven de inwoners niet te hebben. De Beatles hebben Liverpool op de wereldkaart gezet en iedere bewoner de mogelijkheid gegeven hun verhaal uit de Beatles-tijd te vertellen. Swaden: 'We trekken dankzij de Beatles veel meer toeristen dan bijvoorbeeld Manchester. Wanneer ze hier zijn, merken de toeristen vanzelf dat de stad nog meer te bieden heeft: de Grand National, twee voetbalclubs, twee kathedralen, een Tate en een sprankelend uitgaansleven.'

Liverpool hoeft niet bang te zijn dat het Beatles-vuurtje ooit dooft. De band beleeft op dit moment zelfs weer een revival. John Lennons sterfdag werd begin deze maand wereldwijd herdacht. Hun eigen luxe autobiografie The Beatles Anthology werd een heuse bestseller. En hun nieuwe cd 1 - een verzameling Amerikaanse en Britse nummer één-hits - haalde wereldwijd een topnotering.

Op de Magical Mystery Tour zitten Japanners, Amerikanen, Koreanen, Fransen en Spanjaarden; oudere jongeren, maar ook opvallend veel tieners. 'Ik ben Oasis-fan. Maar de Beatles zijn nog beter. Zij waren de inspiratiebron voor wat Oasis nu doet', zegt een 18-jarige jongen uit Schotland. Op een kaartje voor Strawberry Fields staat: 'We were not born when you passed away but we will always miss you.' Twee Noorse tieners kennen bijna alle Beatles-songs uit hun hoofd.

Edwinda Swaden wordt soms moe van te fanatieke fans. 'Voor sommigen zijn de Beatles een obsessie geworden. Ze weten te veel. Laatst had ik er een in de bus die met zijn laptop op schoot voor in de bus zat en mij voortdurend corrigeerde. Ik heb hem uiteindelijk uit de bus gezet.'

Af en toe slaat de revival zelfs weer om in echte Beatle-mania. Dit jaar stonden de fans een hele nacht voor de deur van cd-zaken om als eerste de 1-verzameling te kunnen bemachtigen. Vijfduizend fans verdrongen elkaar onlangs toen Paul McCartney zijn boek signeerde. En vooral de verering van John Lennon heeft inmiddels mythische vormen aangenomen.

De Beatle-mania heeft Liverpool ook enige littekens bezorgd. De bewoners die in een huis verzeild zijn geraakt dat iets met de omvangrijke Beatles-clan heeft te maken, moeten continu pottenkijkers dulden. 'Private, no admission', heeft de 80-jarige eigenaresse van een voormalig woonhuis van Lennon op het hek laten aanbrengen. Niettemin liggen er bloemen en kaarten. De straatnaambordjes op Penny Lane werden zo vaak als souvenir van de muren afgerukt, dat de naam van de straat alleen nog in witte verf op een muur staat gekalkt. Zelfs het massieve aardbeikleurige hek voor het kindertehuis op Strawberry Field werd dit jaar gestolen.

Het is ook vechten om de laatste vrij in de handel zijnde herinneringen van de Beatles. The Beatles Story, het officiële museum dat aan de haven is gevestigd, trachtte dit jaar nog de piano te kopen, waarop John Lennon Imagine had gecomponeerd. Maar George Michael, een popster van deze tijd, bleek kapitaalkrachtiger te zijn dan het museum. Nu staat er in de befaamde White Room slechts een replica, maar het museum hoopt dat George Michael hem terug zal geven aan Liverpool. Ondanks de grote concurrentie met souvenirjagers heeft het museum niets nagelaten om de Beatles-periode van dag tot dag te laten zien: zelfs een deel van het PanAm-toestel waarmee de Beatles naar Amerika reisden, is op ware schaal nagebouwd.

Manager Stephen Bailey van The Beatles Story ziet de toeristenstroom elk jaar groeien. 'En er wordt ook telkens meer verkocht. Voor het jaar 2000 waren er twee Beatles-kalenders, voor 2001 zijn er vijf.' Bill Croyden parafraseert in de Jacaranda de Beatles zelf: 'Liverpool heeft de wereld de Beatles gegeven. Nu komt de wereld naar Liverpool.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden