Alles wijkt voor de Spelen

Nog 692 dagen tot het begin van de Olympische Zomerspelen in Athene. Het sportfeest keert dan terug op de plaats, waar zij in 1896 als de Moderne Spelen herleefde....

Angelo, op en top zigeuner, laat ons deze warme vrijdagmiddag de families van het kamp zien. Hij leidt ons rond, zijn stok zwaait naar de kinderen die de bezoekers van te dichtbij willen zien: hier de onderkomens van de Mitrous, de Prokomissen, daar de lui van Karagiannis en Poukas.

Angelo staat er op zelf de namen op te schrijven en iedereen naar buiten te roepen. Vijfentwintig gezinnen leven hier aan de voet van het OAKA, het voornaamste olympische complex voor de Spelen van Athene 2004, en ze zijn er gelukkig, met weinig tot niets. Maar ze moeten hier weg.

Klein probleempje, hadden de functionarissen van de Athoc, de Atheense olympische organisatie gezegd, toen we na de rondleiding van de wielerbaan wegreden en aan gene zijde van de straat haveloze gebouwtjes zagen, van plastic, golfplaten en stukken zwerfhout. Ach, het waren maar gipsies, zigeuners dus.

'Ze moeten verhuizen', klonk het droog. Alsof er iets te verhuizen valt van deze stoffige plek, waar de lichtmasten van het grote Olympisch Stadion 's avonds de laatste resten van hun schijnsel verspreiden. Er komt 'straks', 'binnenkort', 'heel spoedig' asfalt, voor een zee van parkeerplaatsen voor olympische bezoekers.

In 1997, het jaar dat Athene de Olympische Zomerspelen van 2004 kreeg toegewezen, werd dat verhaal over de parkeerplaats en de zigeuners - zo weten atletiekverslaggevers - ook al opgehangen. Het kwam er niet van, zoals zo veel in de Griekse onderneming op de lange baan is geschoven.

Zigeuners verjagen ('de Spelen zijn voor alle Grieken', sprak premier Simitis vorige week) en asfaltmachines vormen een rimpel in de mega-problematiek van de Atheense Spelen. Het heeft de hele stad, met zijn vier miljoen inwoners, in een wurggreep van bouwwerkzaamheden gestort.

Je kunt op willekeurig welke plek in de stad rondkijken en je ziet betonmixers rijden, bouwkranen zwaaien, stalen geraamtes verrijzen of je ziet borden geplaatst, met de mededeling dat dit olympische project in januari 2004 opgeleverd moet worden. Op de voornaamste olympische plek, in Maroussi, tikt een klok pesterig de dagen af: vorige week werd de grens van 'Nog 700' gepasseerd.

Wie de lijst van accommodaties voor de Olympische Spelen doorneemt, ontdekt nergens de opmerking 'completed', opgeleverd. Alles is in renovatie, nieuwbouw of toe aan uitbreiding. Wie de gebouwenclusters van OAKA in Maroussi, Faliro (de kuststrook bij Piraeus), Hellenikon (het oude vliegveld), Marathon, Goudi of Panathinaikon (het oude stadion van 1896) doorneemt, wordt getroffen door de enorme achterstanden.

Twee jaar voor de Spelen is nog niets klaar. Zelfs bestaande stadions, voor de zo gewenste doch niet gekregen Spelen van 1996 (bij het eeuwfeest van de olympische beweging), zijn mede door de aardbeving van 1999 nog steeds in fors onderhoud. Het Olympisch Stadion, voor de atletiek, het zwemcentrum met zijn twee buitenbaden en de grote indoorhal voor het turnen: alles staat in de steigers.

We staan bij het olympisch wielerstadion en bekijken het hout van de 250 meter lange baan. Het hout is ruw, verweerd en kan een zware schuur- en lakbeurt gebruiken. 'Het snelste hout dat in de wereld is te vinden', zegt onze gids. Maar Leontien van Moorsel moet er op de olympische puntenkoers niet vallen, is de andere vaststelling.

Het komt goed, bezweert de woordvoerder van Athoc. De baan zal, naar een ontwerp van de Spaanse architect Calatrava, overdekt worden. Het hout moet droog blijven; zelfs in een land dat in augustus gemiddeld één neerslagdag kent.

Premier Kostas Simitis begon vorige week aan zijn eerste tour van bezichtigingen van olympische vorderingen. Hij toonde zijn gezicht op Kreta, waar in Hera klion voor het olympisch voetbaltoernooi een nieuw stadion wordt gebouwd. De Spelen zijn voor alle Grieken, zo herhaalde hij maar weer eens.

Een dag later dook hij op in het westen van Athene, in de half gecompleteerde Nikeia-hal, waar straks het gewichtheffen wordt gehouden. Dat is de voornaamste medaillesport voor de Grieken. Pyrros Dimas, drievoudig olympisch kampioen, is een nationale held; of anders wel Kakhi Kakhikasvili, een uit Georgië geïmporteerde geweldenaar die in Sydney goud veroverde.

Socialist Simitis, de man die de charismatische Gianna Angelopoulos-Daskalaki terughaalde bij Athoc, sprak in Nikeia vol vertrouwen. Vergeten waren de tegenslagen en de onenigheden tussen 1997 en 2000, waardoor de toenmalige IOC-voorzitter Samaranch na de Spelen van Sydney de alarmfase 'geel' had afgekondigd en de vrees zich verspreidde dat Athene 'verplaatst' zou moeten worden.

Simitis, met originele peptalk: 'We gaan de deadline voor alle olympische sportaccommodaties halen. Deze indoorhal in Nikeia gaat sneller dan gepland, een bewijs van onze toewijding om alle werken op tijd klaar te krijgen.'

Simitis, wiens olympische bezoekronde bedoeld is als opwarmer voor de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober, zei dat de kritiek geuit was door mensen die niet alle feiten kenden. 'We mogen in Griekenland een beetje laat begonnen zijn, maar eenmaal bezig gaan we snel vooruit. We bereiken onze doelen. Onze Olympische Spelen zullen de volmaakte Spelen zijn.'

De Atheense gids nam ons dezelfde dag mee naar het olympisch dorp, een bouwput aan de voet van de berg Parnis. Daar zijn de bouwvakkers twee maanden voorop geraakt in het schema. Er worden 2900 appartementen gebouwd, twee, drie en vier hoog, voor het onderbrengen van 10.500 atleten en 6500 begeleiders, op 1240 hectare braak liggende grond, Die is als zoveel plekken in Griekenland vervuild geraakt door lukrake, illegale stortingen.

Bij de bouw van de huizen, straks voor vakbondsleden die al dertig jaar op een privaat huis wachten, stuitten de uitvoerders op de gebruikelijke problemen. Wie in Athene een shovel of drag line laat aanrukken, haalt meteen archeologie naar boven. Midden in het olympisch dorp werd een aquaduct ontdekt. Het is blootgelegd en vormt straks een bezienswaardigheid in de wandelzone van het dorp.

De vertraging is ingelopen maar op andere plekken is de problematiek van historische ontdekkingen lastiger te omzeilen. De roeibaan in Marathon, de zeilhaven van Glyfada en de paardenbaan van Markopoulos hebben 'last' van archeologische vondsten. Een dragline, met een grijper voor 120 ton, lijkt in Glyfada het vastberaden karakter van de olympische bouwers te moeten bewijzen.

Werkelijk precair is de toestand in Marathon. Daar zijn tijdens het graven van het roeikanaal twee vestingen van drieduizend jaar oud ontdekt. De kleine kan verplaatst worden, maar de grote, met fundamenten van zo'n tien gebouwen, ligt definitief in de weg en zal, als de graafwerkzaamheden doorgaan, onder water verdwijnen.

De Atheense componist-dirigent Xarchakos voert een comité aan dat in Brussel, bij de Europese commissie, op een bouwstop aandringt. Alternatieve tracés ontbreken. De verhuizing naar Ioannina, het traditionele roeiwater van Griekenland, is wegens de afstand een onmogelijkheid.

Zulke procederende beschermers van het historisch erfgoed zijn de klippen in de olympische odyssee van Simitis, Angelopoulos en Spanudakis, de derde manager die Athoc mag dirigeren. Het trio heeft de inspanning voor de terugkeer van de Olympische Spelen in Athene benoemd tot het project dat de modernisering van Griekenland zal bewijzen. Simitis: 'De Spelen worden het bewijs dat de 21ste eeuw ook voor Griekenland is begonnen.'

Naast de 1,962 miljard euro voor de organisatie van de sportwedstrijden is er 4,4 miljard uitgetrokken voor de bouwwoede van de infrastructuur. De Europese unie betaalt 1,4 miljard mee uit structuurfondsen en krijgt daarvoor het voorrecht om de toorts met het olympisch vuur door de aangesloten landen te zien passeren.

Het grote investeringsgeld is nodig om in de stad met de meeste congestie van Europa het transport weer op gang te krijgen. Het verkeer in de olympische stad is de grootste bedreiging voor het welslagen van de Spelen. De metro is met twee ultramoderne lijnen uitgebreid, er komen trams aan de kust, light-rail systems vanaf de luchthaven en eindelijk ontstaat er rond Athene iets dat op een snelweg lijkt.

Dan nog zijn twee miljoen auto's teveel voor een stad, waar vier miljoen mensen elke gelegenheid benutten om de contactsleutel te beroeren. Afgelopen maandag werd een proef gehouden, met de afsluiting van het centrum voor auto's. Van half zeven tot negen in de ochtend was de binnenring afgesloten en auto's met even nummers mochten niet de buitenring in.

De Atheners, berucht om het omzeilen van de nummerbordregeling, stapten evenwel niet massaal het gratis openbaar vervoer in. Zij wachtten thuis tot zij weer mochten rijden en ontwrichtten daarna het stadsleven, met de grootste file die de laatste jaren in de hoofdstad te bespeuren is geweest.

Na transport en huisvesting - een vijftien jaar durend bouwverbod voor hotels heeft zijn gevolgen gehad - is veiligheid een derde bedreiging voor het goede verloop van de Spelen. Na '11/9' werd besloten dat Athene, op de rand van de islamitische wereld, een potentieel doel zou zijn.

Er werd eindelijk werk gemaakt van de jacht op de 17 november beweging, een terroristische eenheid die sinds 1975, de moord op de Zuid-Europese CIA-chef Richard Welch, 23 doden op de naam heeft. In 1999 werd nog een NAVO-attaché vermoord, als protest tegen de Kosovo-oorlog. Een jaar stierf een Britse militair.

Toen eind juni van dit jaar Savvas Xeros gewond raakte nadat een bom die hij droeg in Piraeus was afgegaan, volgde een kettingreactie aan arrestaties onder de 17 november beweging. Zeventien personen, onder wie twee vrouwen uit het amoureuze leven van leider Xeros, werden aangehouden.

Voor de perfectionering van de veiligheid was na de Spelen van Sydney, op advies van het Internationaal Olympisch Comité, al de Australiër Peter Ryan aangetrokken. Hij maakt deel uit van een pelotonnetje van vijftien ervaren Australiërs, die met nog eens vijftien Amerikaanse en Britse veteranen de Griekse organisatie Ath oc up-to-date trachten te krijgen.

Het stroomlijnen van de organisatie met dure professionals ligt in het verlengde van de lastigste klus die Athene wacht: het werven van zestigduizend vrijwilligers. Grieken zijn niet gewoon hun beste krachten voor nul komma nul vergoeding aan te bieden.

Lange tijd bleef de teller op twintigduizend staan. De laatste tijd trekken de aanmeldingen aan. De organisatie wil het liefst 120duizend vrijwilligers boeken, om verzekerd te zijn van vervangers wanneer een Griek zijn natuur - niet al te plichtsgetrouw en nauwgezet - volgt.

Als extra mankrachtwerver heeft aartsbisschop Christodoulos, van de Grieks orthodoxe kerk, zich gemeld. Hij wees erop dat Spiridon Louis in 1896 eerst zijn kerk had bezocht voordat hij de marathon won en benoemde, in een beweging, alle christenen tot 'vrijwilligers voor 2004'.

'Ons leven staat in de teken van naastenliefde en gastvrijheid', zo maande Chistodoulos zijn gelovigen tevens hun huizen open te zetten, om de huisvestingsproblemen voor de een miljoen bezoekers op te lossen. De vraag is of die gastvrijheid ook Angelo en zijn zigeuners bij het Olympisch Stadion betreft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden