Hoe zit het met?Myanmar

Alles wat u moet weten over Myanmar

Myanmar verkeert in politieke crisis. De militaire junta die in februari de macht greep staat tegenover een protestbeweging die strijdt voor herstel van de democratie. Zeker 1.000 mensen zijn al gedood. Wat zijn de achtergronden?

Drie vingers omhoog bij de demonstranten in Myanmar, als symbool van protest tegen de militaire coup.  Beeld AFP
Drie vingers omhoog bij de demonstranten in Myanmar, als symbool van protest tegen de militaire coup.Beeld AFP

Wat is er aan de hand in Myanmar?

Myanmar verkeert in een diepe politieke crisis sinds het leger 1 februari 2021 een staatsgreep pleegde tegen de democratisch gekozen regering, zogenaamd omdat er fraude zou zijn gepleegd bij de parlementsverkiezingen van november 2020. Juntaleider generaal Min Aung Hlaing liet de de facto premier Aung San Suu Kyi en vrijwel de hele top van haar Nationale Liga voor Democratie oppakken of onder huisarrest plaatsen, en Suu Kyi in een schijnproces vervolgen wegens corruptie en overtreding van coronaregels.

Vrijwel meteen begonnen massale demonstraties en stakingen tegen de coup, die met harde hand worden onderdrukt. Leger en politie schieten met scherp, en zetten de dissidenten zonder proces gevangen. Zeker 1.000 mensen zijn gedood.

Wie wonen er in Myanmar?

Myanmar (voorheen Birma) is een voormalige Britse kolonie die in 1948 onafhankelijk werd. Een echte natiestaat is het nooit geworden. Het land, geografisch onderdeel van Zuidoost-Azië en rijk aan grondstoffen, zoals hardhout, jade, edelstenen, aardolie en gas, bestaat feitelijk uit twee delen. Een centraal laagland, het stroomgebied en de delta van de Irrawaddy, een vruchtbaar en dichtbevolkt landbouwgebied dat vooral bewoond wordt door de etnische Birmezen of Bamar.

Zij zijn grotendeels boeddhisten en vormen zo’n 60 procent van de bevolking van 54 miljoen. Daaromheen ligt een brede ring van berggebieden en hooglanden waar tientallen etnische minderheden leven, overwegend christenen en animisten, waarvan er zo’n twintig soms al tientallen jaren lang met kleine of grotere guerrillalegers strijden voor meer autonomie.

Welke rol speelt het leger?

Het leger van Myanmar, de Tatmadaw, speelt al sinds de onafhankelijkheid een hoofdrol in het land. In 1962 pleegde generaal Ne Win een coup en vestigde een militaire dictatuur. Het formeel socialistische Myanmar werd een verarmd, geïsoleerd soort Noord-Korea.

In 1988 maakte Ne Win na een volksopstand plaats voor een militaire junta, die in 1990 verkiezingen uitschreef. Aung San Suu Kyi, dochter van onafhankelijkheidsheld generaal Aung San, won die verkiezingen met haar nieuwe Nationale Liga voor Democratie (NLD).

De junta weigerde de uitslag te erkennen en plaatste Suu Kyi onder huisarrest, dat pas in 2010 werd opgeheven als opmaat naar een beperkte democratisering. In 2015 werden verkiezingen gehouden die de NLD opnieuw won. Suu Kyi werd regeringsleider, maar op de achtergrond behield het leger de macht. Toen de NLD in 2020 weer de verkiezingen won, volgde een nieuwe coup. Het leger is nog steeds een staat in de staat. De generaals hebben grote economische belangen in mijnbouw, bosbouw en olie- en gaswinning.

Wie vormen de protestbeweging?

De deelnemers van de spontane protestbeweging, de ‘Beweging voor Burgerlijke Ongehoorzaamheid’, komen uit alle lagen van de bevolking, hoewel jongeren van Generatie Z zijn oververtegenwoordigd. Ze zijn dapper, creatief, internet-savvy, niet belast door het verleden en gedreven door het verlangen naar vrijheid en democratie. Ze krijgen steun van oudere generaties uit de stedelijke middenklasse; leraren, artsen, advocaten en werknemers van bedrijven die door stakingen zijn lamgelegd. Ook boeddhistische monniken sluiten zich aan.

De protestbeweging heeft losse banden met de politieke oppositie, die gecoördineerd wordt door een groep afgezette NLD-parlementariërs en vertrouwelingen van Suu Kyi die fungeert als een tijdelijke schaduwregering, en probeert buitenlandse steun te krijgen. Veel activisten zijn opgepakt. Sommigen zijn naar de autonome gebieden van de etnische minderheden gevlucht, waar de lange arm van de Tatmadaw niet reikt.

Aan welke kant staan de etnische minderheden?

De protestbeweging is breed, maar overwegend stedelijk en Birmees (Bamar). Leden van etnische minderheden doen mee, maar zijn weinig zichtbaar. De meeste etnische politieke bewegingen en hun gewapende organisaties hielden zich aanvankelijk buiten deze interne Birmese strijd. Zij hebben hun eigen agenda, die voorkomt uit een geschiedenis van 70 jaar semipermanente oorlog met het regeringsleger, en waren ook niet onverdeeld enthousiast over de regering van Suu Kyi, die toch vooral werd gezien als een lid van de Birmese elite.

Sinds de coup treedt een wederzijdse toenadering op. Enkele etnische organisaties, waaronder die van de Kachin, de Karen en de Shan, verklaarden zich solidair met de demonstranten. De NLD-schaduwregering stelde een nieuwe interim-grondwet op die van Myanmar een federale staat moet maken, met meer autonomie voor de minderheden; een poging een militaire coalitie tegen de junta te smeden.

De etnische legers zijn samen zo’n 70.000 man sterk, maar vanouds verdeeld en daarom geen partij voor het veel grotere regeringsleger. Niettemin laait de gewapende strijd in de buitengebieden op, onder meer in Kachin State en Kayin State. Ook het geduchte Arakan Army van de boeddhistische etnische rebellen in Rakhine State heeft de strijd opgevoerd.

- Beeld -
-Beeld -

Staan boeddhisten niet juist bekend om hun vredelievendheid?

Vanuit het Westen wordt er vaak met enige bevreemding gekeken naar de brute wijze waarop het Myanmarese leger korte metten maakt met tegenstanders. Is Myanmar geen vroom boeddhistisch land en staat het boeddhisme niet bekend om zijn vreedzame levenshouding?

Het is een veelvoorkomend misverstand. Hoewel veel boeddhistische monniken in Myanmar een geweldloos pacifisme praktiseren, is er ook een invloedrijke stroming die zich onderscheidt door een rabiaat identitair en religieus nationalisme, zoals zich dat ook manifesteert in landen als Thailand en Sri Lanka. Nationalistische monniken als Wirantu ageren vooral tegen wat zij zien als het oprukken van de islam, als een bedreiging voor het zuivere boeddhisme in Myanmar. Onder meer de gemarginaliseerde islamitische minderheid van de Rohingya werd daar het slachtoffer van.

Hoe zit het met de Rohingya?

De islamitische Rohingya leven al vele generaties lang in Myanmar, vooral in de zuidwestelijke Rakhine State, maar zijn nooit als staatsburgers erkend. Zo’n 700.000 Rohingya werden in 2016 en 2017 door het regeringsleger met steun van boeddhistische milities verdreven tijdens een militaire campagne die de VN kwalificeerde als een schoolvoorbeeld van etnische zuivering en mogelijk genocide. Ze bivakkeren nu onder kommervolle omstandigheden in vluchtelingenkampen in buurland Bangladesh.

Anderen leven in opvangkampen in Rakhine zelf. Ze spelen in de krachtmeting tussen leger en oppositie nauwelijks een rol. De schaduwregering van de oppositie probeert de Rohingya nu te paaien door hen burgerrechten in het vooruitzicht te stellen.

Hoe stelt de buitenwereld zich op?

De internationale gemeenschap houdt zich afgezien van morele verontwaardiging over de coup en sympathie voor de verzetsbeweging grotendeels buiten de crisis in Myanmar. Westerse landen proberen via gerichte bilaterale sancties de militaire junta bij te sturen, maar echte sancties in VN-verband worden geblokkeerd door China en Rusland, twee autoritair geregeerde staten die natuurlijke bondgenoten voor de junta zijn. Beijing heeft grote belangen in Myanmar, vanwege de grondstoffen (hardhout, jade, olie en gas) en vanwege de strategische positie van het land: Myanmar is voor China een toegang tot de Indische Oceaan, en in die zin een cruciale schakel in het One Belt One Road-project, de Nieuwe Zijderoute.

Hoe gaat de crisis in Myanmar aflopen?

Het ziet er niet goed uit voor Myanmar. De protestbeweging is dapper, maar kan uiteindelijk nooit op tegen het geharde oppermachtige leger, zelfs niet als zich enkele gewapende etnische organisaties zouden aansluiten (de etnische strijdkrachten tellen samen 70.000 man, het leger heeft er 350.000). Voor de generaals is een strijd voor overleving. Ze kunnen alleen maar dóór op het pad van escalatie. Zo gauw ze beginnen met onderhandelen zijn ze verkocht en wacht hen uiteindelijk een tribunaal of het Internationaal Strafhof. Ze zullen hun huid duur verkopen. Het kan dus een lange strijd op worden, mogelijk een burgeroorlog. Waarschuwingen voor een Syrië-scenario lijken overdreven. Tenzij een van de buurlanden militair intervenieert, en die kans lijkt klein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden