REPORTAGETOERISME IN OAXACA, MEXICO

Alles wat geld opbracht is dicht in het Mexicaanse Oaxaca

Een houtbewerker zit in zijn atelier in Oaxaca, waar de toeristen halsoverkop zijn vertrokken.Beeld Alejandro Cegarra

Het arme Oaxaca in Mexico leeft voor een groot deel van toerisme. Nu de stranden en musea gesloten zijn, vallen zij die dat kunnen terug op hun landbouwgrond.

Op Booking.com schijnt deze paasweek onverminderd de zon: ‘156 accommodaties gevonden in Oaxaca, Mexico.’ Met ‘veel voordeel!’ bovendien. De bezoeker moet haast maken, want: ‘Je hebt geluk! Deze accommodatie is meestal niet beschikbaar.’ Slechts een klein wolkje hangt bovenaan de site, een waarschuwing in bescheiden lettertype: het coronavirus heeft reisplannen ‘misschien veranderd’, gaarne neemt de reiziger contact op met het hotel.

In Oaxaca-stad, de kleurrijke koloniale hoofdstad van de Mexicaanse deelstaat Oaxaca (spreek uit: Wagaka) is momenteel geen enkele accommodatie beschikbaar. Vorig jaar tijdens Pasen was 85 procent van de hotelkamers bezet, maar het coronavirus heeft hier alles veranderd. Straat na straat zijn deuren vergrendeld en rolluiken naar beneden. De reiziger die contact wil met ‘de accommodatie’ stuit op een briefje: ‘Vanwege covid-19 per decreet tot nader bericht gesloten.’ Excuses voor het ongemak, voegen sommige hoteliers er nog aan toe.

Aan de rand van het oude centrum wacht de Nederlandse ondernemer Saskia Fiselier (51) in haar Hotel Con Corazon op wat komen gaat. Haar tien personeelsleden zitten thuis met een half salaris, zolang de kas het aankan. Andere hoteleigenaren betalen hun staf niks, weet ze. Niet uit vrekkigheid, maar uit noodzaak. ‘Dit gaat nog heel lang duren, veel collega’s zullen failliet gaan.’

Het is druk bij de taxistandplaats, maar alleen omdat chauffeurs er op klanten staan te wachten.Beeld Alejandro Cegarra

Twee jaar geleden opende ze met haar compagnon haar ‘hotel met hart’, van de winst betalen ze een lokaal onderwijsproject. Dit jaar komen er geen nieuwe studenten bij. Haar hotel zou meteen failliet zijn gegaan als haar gasten de tip van Booking.com hadden gevolgd: geld terugvragen bij de accommodatie. Ze heeft de meeste gasten ervan kunnen overtuigen om een voucher te accepteren, het is voorlopig haar redding. Voor hoelang? Ze haalt haar schouders op: misschien tot het eind van het jaar, maar niet als ze haar personeel blijft doorbetalen.

Gesloten stranden

Toerisme is van levensbelang voor Mexico, de sector is goed voor bijna 9 procent van de economie. Vorig jaar bezochten zo’n 45 miljoen toeristen het land, ze brachten circa 23 miljard euro op. Amerikanen en Canadezen overwinteren aan de Mexicaanse stranden, Europeanen vliegen op badplaats Cancun voor zon en zee of een tocht door de ‘adembenemende jungle’ en langs ‘betoverende tempels’ (aldus Kras Reizen). Ze nemen dollars en euro’s mee die veel peso’s waard zijn.

Maar de stranden van Mexico zijn op last van de overheid gesloten en de toeristen zijn halsoverkop vertrokken. In deelstaat Oaxaca, een populaire toeristische bestemming en tegelijkertijd een van de armste provincies van het land, wordt de pijn door vrijwel alle vier miljoen inwoners gevoeld. Alles wat geld opbracht is dicht: koloniale kerken, restaurants die lokale cuisine serveren, archeologische sites, musea, ambachtelijke werkplaatsen.

Een familie maakt houten sculpturen, ‘alebrijes’, in een toeristenwinkel in Oaxaca, Mexico.Beeld Alejandro Cegarra

Daarom zit lokale gids Luis Ramírez thuis bij zijn vrouw en drie jonge zonen. Zijn vijf sterren op Tripadvisor op basis van 217 reviews hebben hun glans verloren. Hij heeft gespaard en kan zijn gezin wellicht tot na de zomer onderhouden, maar als ook de wintermaanden tegenvallen, is het geld op. Hij verwacht het ergste. ‘Toeristen zijn vaak al bang voor Mexico vanwege het drugsgeweld, nu komt daar de angst voor het virus bij.’

In de bergdorpen rondom Oaxaca-stad moeten de veelal inheemse inwoners zichzelf opnieuw uitvinden. De familie van Juan Carlos González (33) leeft al vijf generaties van handgeweven tapijten. In hun werkplaats in Teotitlán del Valle gaan zijn ouders en broer door met de productie, al hebben ze al drie weken geen bezoek meer gehad. ‘Mijn moeder had een paar dagen geleden griep’, vertelt hij. ‘Ze heeft een bad genomen met bladeren van de pirulboom.’

Landbouwgrond

De meeste dorpelingen kunnen terugvallen op hun landbouwgrond, zegt González. Uiteindelijk zal daardoor ook zijn familie deze crisis overleven, weet hij. Veel vrouwen verruilden het verven van wol al voor het malen van maïs. ‘Alleen als de regen uitblijft hebben we echt een probleem.’

Ook serveerster Karina Sosa (25) en haar zoon Angel (5) overleven dankzij de groente die haar moeder verbouwt op een eigen stukje land. Sosa werkte in een toeristisch restaurant in het dorp Mitla, maar zit sinds twee weken thuis. ‘De eerste week betaalde de baas ons nog door. Daarna niet meer.’ Het toeristische hoogtepunt van Mitla zijn de knap geconserveerde eeuwenoude Zapoteca-ruïnes. Ze zijn momenteel net zoveel waard als het gesloten restaurant van Sosa.

Verderop in Santiago Matatlán, de ‘wereldhoofdstad van mezcal’, zijn de meeste distilleerderijen langs de hoofdweg dicht. Abundio López (82) en zijn vrouw Reina Maldonado Martínez (58) hebben al weken geen fles meer verkocht. ‘We zijn allemaal bang’, zegt López. De oude man laat in het midden of hij vreest voor zijn gezondheid of voor het overleven van zijn winkel. Hij toont een brief van de gemeente: alle ‘niet-essentiële activiteiten’ dienen te worden opgeschort tot ten minste eind april.

Een jongen speelt met zijn fiets op een verlaten plein.Beeld Alejandro Cegarra

Mexico bevindt zich volgens het ministerie van Volksgezondheid in ‘fase 2’ van de virusuitbraak. De besmettingen zijn niet meer te herleiden tot mensen die de ziekte meebrachten uit het buitenland, Mexicanen steken inmiddels elkaar aan. Toch heeft fase 2 iets verraderlijk geruststellends. Het betekent dat fase 3 nog niet is aangebroken, ‘blijf binnen’ is een oproep en nog geen gebod. De officiële landelijke teller staat vrijdag op 3.441 bevestigde besmettingen en 194 doden.

In Oaxaca zijn 37 patiënten geregistreerd, een van hen is overleden. De (vooralsnog) lage aantallen hebben een paradoxale keerzijde. We geloven het pas als we de ziekte met eigen ogen zien, zeggen veel inwoners – te laat, geven ze meteen toe. Maar de maatregelen doen hun op dit moment meer pijn dan de kwaal. Wie nog werk heeft, werkt daarom door. De vrouwen op een lokale markt willen niet in de krant uit vrees dat ook zij straks hun kramen moeten sluiten.

Hulppakket afgebrand

Twee jaar geleden stemden de inwoners van Oaxaca massaal op Andrés Manuel López Obrador (‘Amlo’), de man die linkse verandering beloofde. De president is nog steeds geliefd in grote delen van het land, maar in de huidige crisis groeien de twijfels over zijn leiderschap. Het economische hulppakket dat hij afgelopen weekend presenteerde, werd door alle ondernemersorganisaties van Mexico volledig afgebrand. Bedrijven hoopten op financiële steun en lastenverlichtingen, maar Amlo’s helpende hand bleek niet te zijn bestemd voor het bedrijfsleven.

Een groep vrouwen loopt over de Teotitlan del Valle markt.Beeld Alejandro Cegarra

Zijn (grotendeels reeds bestaande) sociale programma’s zijn gericht op de onderklasse. De twee miljoen banen die hij beloofde, hangen samen met enkele grote overheidsprojecten die ook al op de begroting stonden: een nieuwe luchthaven, een olieraffinaderij, een spoorlijn. Nog een belofte die weinig indruk maakte: de prijs van benzine gaat niet omhoog.

De lokale gouverneur geeft wel belastingkorting, vertelt hoteleigenaar Fiselier, maar daar heeft niemand wat aan: ‘De toeristenbelasting wordt kwijtgescholden.’ Ondanks alle tegenslagen verschijnt een glimlach op haar gezicht. Tien jaar geleden werd ze verliefd op Oaxaca en nu zijn de kriebels terug. ‘Wat is de stad prachtig zonder verkeer, je hoort de vogels weer fluiten. Wanneer ik nu naar huis loop denk ik: fantastisch, wow!’

Een mezcal fabriek, gesloten door de corona lockdown.Beeld Alejandro Cegarra

Afgrond
De toeristenindustrie balanceert wereldwijd op de rand van de afgrond sinds de uitbraak van de corona-epidemie. Niemand boekt nog een vakantie, maar iedereen wil wél zijn geld terug voor geannuleerde reizen. Achter de schermen van de reisbureaus probeert iedereen de last door te schuiven: naar de touroperator, de hoteleigenaar, de luchtvaartmaatschappij, naar de staat. Maar aan het eind van de keten, in toeristische bestemmingen als Bali of Mexico, hebben lokale partners, de hotels, de autoverhuurbedrijven, de surfscholen en de restaurants, niemand om de schade op te verhalen.

In Nederland hebben luchtvaartmaatschappijen en touroperators nu even ‘tijd gekocht’ met de zogenoemde coronavoucher, die klanten de mogelijkheid biedt een jaar lang een andere reis te boeken. Doen ze dat niet, dan krijgen ze na dat jaar alsnog hun geld terug. Dan moet de pakketreis wel met SGR-garantie zijn geboekt. Of, in het geval van een enkel vliegticket, de luchtvaartmaatschappij niet failliet zijn. Het kabinet heeft met het unieke en omstreden ‘uitstel van terugbetaling’ ingestemd om te voorkomen dat de reisaanbieders onmiddellijk failliet gaan als iedereen nu tegelijkertijd zijn geld terugvraagt.

Om een idee te geven van de omvang van de schade: de omzet in de Nederlandse reisbranche bedroeg vorig jaar bijna 10 miljard euro. Corendon alleen al heeft 80 duizend vakanties moeten annuleren met vertrek tot 1 juni. De internationale luchtvaartorganisatie IATA becijfert dat de schade aan geannuleerde tickets kan oplopen tot zo’n 250 miljard euro wereldwijd.

Eppo Steenhuisen is bestuurslid van de reisbranchevereniging ANVR en eigenaar van touroperator Askja, gespecialiseerd in ruige natuurreizen naar onder meer Alaska, Canada en IJsland. Hij zag zijn ‘beste jaar ooit’ in duigen vallen. Hij loopt tonnen aan omzet per week mis en houdt zijn hart vast voor de zomer als er ook geen nieuwe boekingen komen.

Directiebonussen
Bij de meeste luchtvaartmaatschappijen, waar hij al tickets voor zijn klanten heeft besteld, krijgt hij nul op het rekest. Nu 90 procent van hun vliegtuigen aan de grond staat en er voorlopig geen uitzicht is op herstel, kunnen zij de aanbetalingen ook niet terugstorten. Air France en KLM hebben deze week aangeklopt voor overheidssteun. In de VS krijgen de grootste maatschappijen 58 miljard dollar aan steun. Dat zijn dezelfde maatschappijen die in de afgelopen vette jaren evenveel miljarden winst omzetten in directiebonussen en uitkeerden aan de aandeelhouders, in plaats van er reserves mee op te bouwen.

Voor de touroperators en reisbureaus zit er dus niets anders op dan genoegen te nemen met toezeggingen en veranderbare tickets die ze later desnoods aan andere klanten kunnen verkopen. Steenhuisen: ‘Wij verkopen bederfelijke waar. Een reis is geen stukje staal dat je op een later tijdstip nog eens kunt slijten. Niet verkocht betekent feitelijk weggegooid geld.’ Reisorganisaties hebben immers al kosten gemaakt en aanbetalingen gedaan die zij ook niet meer kunnen verhalen: vliegtickets, hotelovernachtingen, autohuur of, zoals in zijn geval, het charteren van een schip bij Spitsbergen. ‘Die reder heeft ook al kosten gemaakt, bemanning ingehuurd. We doen al jaren zaken met elkaar en ik wil na de crisis ook graag met hem verder. Dan probeer je er toch samen uit te komen.’

Hetzelfde geldt voor de hotels, die al helemaal niet de mogelijkheid hebben om alle touroperators in één keer terug te betalen. ‘Iedereen wil zijn geld terug, maar we hebben er uiteindelijk niets aan als onze lokale partners ter plaatse failliet gaan. Het is een gezamenlijk probleem, je moet dus wel compromissen sluiten.’ Of alle reisaanbieders zo solidair zijn, Steenhuizen betwijfelt het. In de Volkskrant las hij een interview met de topman van Booking.com waaruit weinig medeleven sprak met de hoteliers. ‘Daar hoeven de hotels dus niks van te verwachten. Voor ondernemers in arme landen is dat een drama. Een eiland als Bali is volledig afhankelijk van toerisme.’

Lees ook

De hete aardappel van de coronafactuur wordt doorgespeeld, van grote naar kleine bedrijven en van deze generatie naar de volgende. Wie proberen we nu eigenlijk te redden, en wie zou daarvoor moeten betalen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden