Alles voor de heilige graal van het eeuwfeest

PSV staat aan de vooravond van drie cruciale wedstrijden. Hoewel de koploper een flamboyante doelpuntenmachine is met kampioenskansen, krijgt de club veel kritiek. 'Imago? Ik heb schijt aan imago.'

Alsof hij op de planken staat, zo fel spreekt cabaretier en PSV-supporter Theo Maassen over het imago van zijn club. Hij reageert op het hem voorgehouden beeld van poenerige, gesloten, steuntrekkende, helemaal niet meer zo gezellige Brabantse koopclub die de neus ophaalt voor alles minder dan de Champions League.


Maassen: 'Imago? Ik heb schijt aan imago. Het gaat in het voetbal om punten. Het is zo veel lekkerder wandelen door Amsterdam als je regerend landskampioen bent.'


Trouwens: PSV een koopclub? Nou en!? Maassen: 'Wees blij dat PSV Strootman koopt van Utrecht, dat hij nog twee, drie jaar bij PSV voetbalt alvorens hij naar Manchester United vertrekt. Ajax haalt Sana uit Zweden voor een paar ton. Dan kun je net zo goed Bert van Ernie rechtsbuiten zetten. Zelfde kapsel, even weinig talent.'


PSV, koploper in de eredivisie, wacht drie cruciale duels in de strijd om wat de heilige graal van het eeuwfeest moet worden: de landstitel van 2013, de eerste schaal in vijf jaar. Na Vitesse (zondag in Arnhem) volgen Utrecht (thuis) en Feyenoord (uit). PSV is, bekertoernooien incluis, het meest scorende elftal van Europa, met 73 treffers in de competitie. Hoewel wisselvallig, oogt het spel bij vlagen spectaculair, zeker in de thuisduels. Voetbal gelardeerd met prachtige doelpunten, door velen gemaakt.


Toch zeurt het ergens. Het succes is broos en zeker buiten Eindhoven is het imago breekbaar. Sinds de gemeente de club anderhalf jaar geleden 'redde', zoals de buitenwereld concludeerde na een veelbesproken miljoenendeal, is het al decennia bestaande beeld van poenclub opgepoetst en versterkt.


De gemeente hielp PSV met gemeenschapsgeld, is de gedachte, en dat in tijden van crisis. Foei. Bij elke nederlaag klinkt het vanuit alle windstreken: moet PSV niemand kopen? Het is een kwestie van bijna sardonische pesterij, die oplaaide na het miljoenenspel rond Adam Maher van AZ in januari.


Cynisme heerst, zeker in de uitvalsbases van de rivalen. Dat weet ook wethouder Staf Depla, met PSV-directeur Tiny Sanders architect van de deal waarbij Eindhoven de grond onder het stadion en van het trainingscomplex kocht voor 48 miljoen euro. Onlangs, bij Ajax-PSV, hoorde Depla smalende opmerkingen vanuit Amsterdamse hoek, over hem en PSV. Depla: 'Burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam heeft de aanwezigen toen de vraag gesteld wie de Arena deels financierde. Juist, de gemeente Amsterdam.'


Miljoenenaankopen

Het was in juni 2011 een zonderlinge samenloop van omstandigheden: de deal met de gemeente viel samen met de komst van nieuwe spelers. Het laatste was een logisch gevolg van de noodzakelijke restauratie van het elftal, maar in publicitair en moreel opzicht ging het een en ander fout.


Vlak nadat directeur Sanders de euforische supporters voor het gemeentehuis kond had gedaan van de overeenkomst, presenteerde technisch manager Marcel Brands, onder druk van media die op de hoogte waren, doodleuk de miljoenenaankopen Dries Mertens en Kevin Strootman.


'Communicatief niet handig', oordeelt Depla voorzichtig.


'Ik wist niet wat ik hoorde', aldus toenmalig perschef Pedro Salazar-Hewitt, die niet lang daarna zijn baan verloor bij een reorganisatie. 'Als ik het vooraf had geweten, had ik de directie zo'n actie afgeraden.'


De kracht van PSV tijdens de laatste grote succesperiode - halverwege het vorige decennium onder met name Guus Hiddink - was professionaliteit gekoppeld aan Brabantse waarden als gemoedelijkheid en gastvrijheid. Het succes kon niet op, wat PSV ook arroganter maakte.


Onder Sanders is de club zakelijker geworden. Hij is afstandelijker dan de vroegere voorzitter Van Raaij, die de jovialiteit zelve was. Sanders liet PSV door consultants van McKinsey doorlichten en sneed fors in de kosten. Dat moest ook, PSV leefde op veel te grote voet.


De gemoedelijkheid is deels verdwenen. De meeste trainingen vinden (net als bij andere clubs) achter gesloten deuren plaats, tot teleurstelling van met name de pensionado's wier uitje hun is ontnomen. Trainer Dick Advocaat is een bezeten prof, die soms kortaf en nors doet. Hoewel PSV hoopt zijn contract te verlengen, wekt hij de indruk vooral bij de waan van de dag te leven. De toekomst van de club is aan anderen.


'De boegbeelden Advocaat en Brands zijn geen prototypen van joviale mensen die open communicatie hoog in het vaandel hebben staan', zegt Bob van Oosterhout van bureau Triple Double, dat PSV helpt bij de marketing en sponsoring.


De middenvelders Van Bommel en Strootman staan altijd vooraan als er iets te protesteren valt bij de scheidsrechter, een gewoonte die ze proberen te onderdrukken nu respect voor gezagsdragers op het veld een nieuwe impuls heeft gekregen na de gewelddadige dood van een grensrechter in het amateurvoetbal. Collega Toivonen, bijna hersteld van een zware blessure, geldt als een van de minst populaire spelers van de eredivisie.


De stress, vanwege de noodzaak van een kampioenschap, waart voortdurend rond: de club moet naar de Champions League. Niet alleen voor de financiën, ook omdat menig topspeler in dat geval misschien eerder bereid is te blijven.


Wie pakweg 50 miljoen euro uitgeeft voor een selectie en zichzelf de druk oplegt van het kampioenschap, oogst in de huidige 'afzeikcultuur' leedvermaak als het misgaat, zoals onlangs bleek na de thuisnederlaag tegen PEC Zwolle. Verdediger Erik Pieters verloor zichzelf na de rode kaart en sloeg door een ruit, met ernstige verwondingen tot gevolg.


Aapjes

Maassen, cryptisch: 'Als het baasje van de top van de piramide valt, lachen de aapjes beneden.'


Ajax kan over leedvermaak meepraten, Feyenoord zeker. Juist die clubs oogsten complimenten nu ze jonge elftallen opstellen met een hoog bambi-gehalte. Het contrast met PSV is groot in een tijdsgewricht waarin het opleiden van voetballers meer sympathie wekt dan het kopen.


Maassen plaatst de ontwikkelingen in perspectief, met de satire die hem eigen is: 'Het is hartstikke positief dat Feyenoord en Ajax zo veel jeugd opstellen, maar dat is deels uit armoede, omdat ze in het verleden niet met geld konden omgaan. Het pakt goed uit. Leuk voor ze. Maar zijn Fischer en Eriksen door Ajax opgeleid? Moisander is een Fin, Alderweireld komt van Ekeren. Ze zijn alleen iets jonger gehaald dan spelers bij PSV, en waren goedkoper.


'PSV heeft fors betaald voor bijvoorbeeld Mertens, Strootman en Matavz. Is dat erg? Het is betaald voetbal, weet je. Alsof Ajax niet jarenlang de beste spelers van andere clubs kocht: Suarez, Huntelaar. Misschien is Nederland niet meer gewend aan die absolute ambitie van PSV. Ik vind dat juist mooi. En PSV had tenminste nog bezit om te verkopen.' Waarmee hij doelt op de grondverkoop.


De zakelijke overeenkomst met de gemeente kwam overigens niet alleen. De gemeente vroeg aan PSV gelieerde bedrijven als Philips, VDL en ASML tegen zachte rentes leningen te verstrekken aan de club, voor ruim 30 miljoen. De gemeente houdt nauwkeurig in de gaten of PSV de financiële afspraken nakomt. Depla: 'Twee keer per jaar krijgen we inzage in de cijfers. Dat gaat goed. We willen geen zitting nemen in de raad van commissarissen.'


PSV pacht de grond onder het stadion nu voor 2,5 miljoen euro per jaar. Depla: 'We ontvangen die erfpacht meteen in het begin van het seizoen, uit de opbrengst van seizoenkaarten. We verdienen zelfs 3 ton per jaar. Dat bedrag gaat in een spaarpot. Ook PSV heeft 5 van die 48 miljoen opzij gezet.'


De wethouder beklemtoont de waarde van de club. 'PSV is niet alleen het theater voor de gewone man. Terwijl het in veel regio's economisch slecht gaat, groeien wij juist. Dat komt mede dankzij Brainport, de spil in het netwerk van hoogwaardige technologie in de regio. PSV is in zekere zin de kantine van Brainport.' Dat critici, ook in Eindhoven, nog steeds hun mond roeren, begrijpt Depla.


Dré Rennenberg van de plaatselijke partij Ouderen Appèl: 'De gemeente torste in de tijd van de deal 480 miljoen euro schuld. Stel dat er iets gebeurt met PSV, dan zitten wij met een lap grond waaraan we niets hebben. Bovendien vinden wij betaald voetbal geen zaak van de overheid. We willen toekomstige generaties niet met nog meer schulden opzadelen. Ik hoop dat ik ongelijk krijg, maar ik ben er niet gerust op.'


Koord

Intussen balanceert PSV sportief op het koord tussen succes en mislukking. Ajax hoeft niet per se kampioen te worden, na twee titels op rij. Feyenoord ook niet, als ploeg in opbouw. Voor PSV moet het nú gebeuren.


Dat beseft ook middenvelder Strootman, aanjager op het middenveld en door zijn soms obstinate gedrag katalysator van veel van de kritiek op zijn club. 'Er wordt veel gezegd, maar ik vind het eigenlijk wel mooi als iedereen tegen me is. Het gaat er dan om het tegendeel te bewijzen. Dan moet het goed gaan, anders wordt de kritiek alleen heviger. Die kritiek is soms persoonlijk. Als voetballer moet je daarmee leren omgaan. Kritiek maakt mij sterker.'


Hij beseft dat zijn gedrag af en toe provocerend overkomt, door zijn protesten en gebaren. Zo is Strootmans aard. 'Bij alles wat ik doe, wil ik winnen. Als het slecht gaat, probeer ik iets te veroorzaken waardoor het beter kan gaan. Daarin moet ik de juiste balans vinden. Praten en coachen doe ik altijd. Ik reageer op de scheidsrechter, maar scheld hem nooit uit. Het is nooit persoonlijk. Na afloop geef je elkaar een hand en is het klaar.


'Natuurlijk moet je niet voortdurend protesteren. Dat kan irritant overkomen. Maar als die paar procenten helpen om het team te laten winnen, doe ik het. En als ik denk dat ons onrecht wordt aangedaan, dan zeg ik wat. Ik wil anderen wakker houden en ook mezelf, zeker als het een beetje een dooie boel is. Maar inderdaad, soms zie ik beelden van mezelf waarbij ik denk: was dat nodig?'


Strootman wil gewoon winnen. Als dat een beetje ten koste van het imago van PSV gaat, het zij zo. Eigenlijk denkt hij net als Theo Maassen.


Elftal van extremen


PSV is dit seizoen een elftal van extremen: 15 keer gewonnen, 5 keer verloren, slechts 1 gelijkspel. En 73 doelpunten in 21 duels, een gemiddelde van bijna 3,5. Als PSV zo doorgaat, eindigt de ploeg met zo'n 120 doelpunten, bijna evenveel als het record van Ajax uit het seizoen 1966-1967 (122).


Opvallend is dat de topschutter van PSV de zelfs in eigen kring bekritiseerde Georginio Wijnaldum is. Hij zat aan het begin van het seizoen vaak aan de kant omdat Toivonen de voorkeur kreeg als schaduwspits. De Zweed is geblesseerd en Wijnaldum vervangt hem verdienstelijk, ondanks zijn wisselvalligheid. Hij is vijfde op de topscorerslijst van de eredivisie, met 11 goals. Liefst vijftien PSV'ers maakten ten minste één doelpunt in de competitie.


'Wisselvalligheid zit nog steeds in de ploeg', oordeelt middenvelder Kevin Strootman. 'Dat zag je zelfs in onze laatste wedstrijd tegen ADO. In de eerste helft konden ze ons aardig bijhouden.' De uitslag was 7-0. 'Als we goed door de komende drie wedstrijden komen, weten we echt waar we staan.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden