Alles vastleggen om het verhaal te vertellen

Het eeuwige leven: Jenny Wesly (1948-2016)

Fotograaf Jenny Wesly was zeer begaan met mensen in de verdrukking. Door haar project over joods Nederland heeft ze geschiedenis geschreven.

Jenny Wesly Beeld Foto: Rogier Fokke

Ze zag kanker als een geschenk, zegt haar partner Margriet Onland. Toen in 2006 die ziekte bij Jenny Wesly werd vastgesteld, nam ze het positief op. 'Ze wilde kanker hebben, niet kanker zijn. Ze zag de voordelen van de ziekte, omdat ze zichzelf er beter door leerde kennen', zegt Onland. En Wesly durfde zichzelf extravaganties te permitteren. Zo kocht ze een oude BMW Z3 met rood leer van binnen. 'Haar kankerauto', zei ze altijd.

Fotograaf Jenny Wesly, die vorig jaar 571 van haar meest bijzondere foto's over joods leven in Nederland schonk aan het Joods Historisch Museum, was een bijzonder mens. 'Ze was lief en warm, iemand zonder oordelen, met veel vrienden. Ze was zeer begaan met mensen die het moeilijk hebben, gaf ondanks haar ziekte inspirerende tai chi-lessen tot vlak voor haar dood', zegt haar vriendin Wally de Lang.

Jenny Else Wesly overleed 14 december in Amsterdam-Zuidoost (voor haar nog altijd de Bijlmer), elf jaar nadat haar ziekte was ontdekt. Ze werd 68 jaar. Haar laatste daad was de oprichting van een fonds voor hulp aan Bijlmerbewoners die geen of onvoldoende ziektekostenverzekering hebben: zoals mensen zonder verblijfsvergunning, alleenstaande moeders met schulden en dak- en thuislozen.

Wesly werd in 1948 geboren in Maastricht, als jongste van vijf kinderen. Haar traditioneel joodse ouders - haar vader was veehandelaar - zaten tijdens de oorlog ondergedoken. Na de oorlog kregen haar ouders te horen dat hun 3 jaar oude zoon én hun beider oudelui waren weggevoerd en vermoord in Auschwitz. Het gemis van de vijf familieleden was altijd voelbaar.

Na een studie kunstgeschiedenis in Leuven (1966-1970) trouwde ze met een Amerikaan en verhuisde naar New York. Daar kreeg ze een baan bij het Guggenheim Museum. Het huwelijk strandde toen ze voelde dat ze lesbisch was.

In de Verenigde Staten ontdekte ze de fotografie als kunstvorm en ging cursussen volgen. Toen ze in 1982 terugkeerde in Nederland vestigde ze zich in Zandvoort als freelancefotograaf. Op het moment dat ze las dat over vier of vijf generaties de joden helemaal uit Nederland zouden zijn verdwenen, besloot ze foto's te maken van joodse scholen, bijeenkomsten, herdenkingen, rituelen, manifestaties en feest- en treurdagen.

'Later heb ik begrepen dat ik een soort heimwee had naar een wereld die ik nooit heb gekend en dat ik door te fotograferen als het ware een symbolisch verlengstuk van mijn familie creëerde, een album van levende joden', zei ze daarover. Het leidde tot het boek en de tentoonstelling 'Joods. Een fotografische impressie van de joodse gemeenschap in Nederland in de jaren tachtig.

Een belangrijk onderdeel van dit project waren de foto's die betrekking hebben op Sjalhomo, een in 1979 opgerichte stichting voor de acceptatie van homoseksuele en biseksuele joden in Nederland. Die ondervonden destijds veel tegenwerking, omdat de norm was dat er nageslacht werd verwekt om de joodse tradities, cultuur voor de toekomst veilig te stellen.

Wesly gebruikte fotografie als middel om Amsterdamse migrantenvrouwen en schoolkinderen te emanciperen. Op haar website staat een taoïstisch gezegde: 'Een mens kan zijn eigen beeld niet zien in stromend water, maar wel in water dat stilstaat.' Vanuit dat principe verrichtte ze al haar werk.

Onder de titel Mensch sein werd eind vorig jaar een klein deel van de 571 foto's geëxposeerd in het Kunstkabinet van het Joods Historisch Museum. Dat ze juist in die periode zou komen te overlijden, kon niemand vermoeden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.